týsdagur 8. mars 1994síða 2

Løgting og landsstýri SPURNINGURIN um inntgkutrygdina hjá fiskimonnum og viðgerðina av hes- um máli í landsstýrinum hevur rættiliga loypt ødi í, bæði í Føroyum og í Dan- mark. Málið snýr seg um nógv um- røddu broytingarnar í inntøkutrygdini hjá fiskimonnum. Orsgkin til at hetta málið hevur verið so nógv frammi er tann, at tað verður nevnt í teimum av- talum, sum eru gjørdar millum lands- stýrið og donsku stjórnina. Danir halda tað vera órímuligt, at ein ávísur sam- felagstættur tvs. teir, sum manna fiski- skipini, skal fáa ískoyti á fíggjarlógini uttan mun til, hvussu høg samlaða års- lønin annars er. Í BRÆVINUM til Maritu Petersen, løg- mann nevnir danski forsætisráðharrin aftur inntøkutrygdina, sum eitt av teimum málum, ið skal avgreiðast, áðrenn danir vilja endurfíggja lán. Málið um inntgkutrygdina hevur verið til viðgerðar í tinginum og hevur ligið í fiskivinnunevndini. Formaðurin i nevndini segði við Sosialin herfyri, at eingin slapp at nerta við umrøddu inn- tøkutrygd. Við gðrum orðum er lands- stýrið komið í eina tvistødu, tá tað (og tingið) gðrumegin hevur gjørt eina avtalu við danir um henda spurningin og tað nú hinumegin hevur ein meiri- luta í sama tingi ímóti sær í júst sama máli. Tað, sum síðani hendir í málinum, er, at landsstýrið sigur dónum frá, at tað metir seg kunna gera broytingar í sjálvari reglugerðini fyri inntgkutrygdini, soleiðis at útgjaldingin verður broytt , tå talan er um yvirmenn. Hetta metir landsstýrið kann gerast uttan at fara í tingið. VIÐ eini slíkari avgerð og tulking av øllum hesum málinum hevur landsstýr- ið heilt greitt lagt upp til eitt stríð millum tey fakfeløgini, hvors limir broytingin í útgjaldingini rakar. Tvs. Fiskimannafelagið og Skipara- og Navigatørfelagid. Formenninir fyri hesi bæði felggini hava eisini langað hart út móti landsstýrinum og skýrt tað fyri at fremja valdsmisnýtslu móti løgtings- lógum. Víst verður á at landsstýrið kann ikki bara fara og gera broytingar í eini lóg, tí landsstýrið metir hetta vera neyðugt. Víst verður eisini á, at hetta er brot á allar demokratiska reglur, tí skal nakað broytast, so má tað verða løg- tingið, sum samtykkir hesar broytingar. SOLEIÐIS sum blaðið hevur skilt málið, so eru tað orðingar í einum notati til donsku stjórnina, sum kunnu tulkast soleiðis, at málið longu er avgreitt og komið upp á pláss. Tað er tað sambært nevnd og stjórn í Lønjavn- ingargrunninum, ið umsitur studningin, ikki. Her eru sostatt nakrir sokallaðir leysir endar. Málið er fløkt og innviklad, og meta okkum ikki før fyri at taka dagar ímillum, um landsstýrið hevur framt brot á vanligar demo- kratiskar reglur og hevur sett løgtingid til viks í hesum málinum. Í lesarabrævi blaðnum í dag sigur formaðurin í Føroya Fiskimannafelag, at so er. Tinganes hevur roynt at fáa síni sjón- armið fgjøgnum uttan um bæði løgting og nevndir. Hetta er so nakað, sum hægstu embætismenninir í Tinganesi og teir politikarar, ið hava ábyrgd av slíkum máli, mugu antin játta seg sekar í ella vísa aftur. Ella má verða ásannað, at her eru mistøk gjørd. Sosialurin hevði eina samrødu við ónavngivna keldu í Tinganesi leygardagin. Tann samrødan snúði seg bert um innihaldið í ætlaðu broytingini og ikki um manna- gongdina í hesum málinum. Henda partin av málinum fara vit so sanniliga eisini at lýsa í komandi bløðum. VIT eiga øll at halda eygad við, at landsins lógir verða hildnar. Og ikki minst at okkara fólkavaldu halda seg til tær demokratisku reglur, sum nú eina- ferð eru galdandi í okkara samfelag, bæði tær skrivaðu og tær óskrivaðu. At tað eru fólk - í hesum føri formaðurin í einum av landsins størstu fakfelunum - sum ger vart við hesar reglur - er gott. Tí eigur hann okkara fulla stuðul í. Her hava vit so eitt konkret mál, sum eftir okkara metan ikki er nóg væl lýst til tess at kunna gera eina niðurstøðu móti ella fyri nøkrum. Tað må tí nú vera uppgávan hjá fjølmidlunum og hari- millum eisini Sosialinum at royna at lýsa hetta málið frá gllum síðum, soleiðis at tað ber til at fáa greitt al- menninginum frá, hvat tað snýr seg um. Tað fara vit eisini at halda fram við. ANNARS er stødan í samfelagnum er so mikið álvarslig, at samfelagið hevur ikki ráð til eitt lemjandi innanhýsis stríð tað veri seg millum flokkar, vinnulív, fakfeløg og landsins stýri. Tað er greitt, at tær avgerðir, sum mugu takast so ella so av einum landsstýri, vilja ikki hóva øllum eins væl. Uppgávan hjá almenn- inginum, hjá pressuni og eisini hjá teimum ymsu åhugafeløgunum er alla tíðina at halda pólitikarunum til og ikki minst landsins stýri í eini roynd at fáa tað til at taka tær réttu og tær neyðugu avgerðirnar. Til tess er dialogurin alt- avgerandi. Tíanverri kann tað tó sýnast so, at ávísir partar til tíðir eru meira hugaðir fyri at skapa øsing eitt nú móti sitandi stýri heldur enn at birta upp undir tann sakliga og uppbyggjandi dialogin. TAÐ leikar hart á í øllum samfelagnum. Vit eiga at mótmæla, vit eiga at finnast at og vit eiga at vísa okkara ónggd. Men vit mugu ikki gloyma, at júst tíðin í dag er kanska ein tann ringasta hjá nøkrum landsstýri í heila tíkið. Kreppan er so mikið umfevnandi, at royna landsins stýri og teir mongu partarnir í samfelagnum annars ikki at draga eina línu í mongum álvarsmálum, tá verður tað stutt sagt kaos í landinum. LØGTINGID er okkara mest týðandi demokratiska forum. Her skulu lógir samtykkjast og lógarbroytingar fremjast. Hesa seinastu tíðini er komið fram, at tað "haltar” við stevinum millum løgting og landsstýri. Og landsstýrið fær eina ábreiðsluna fyri og aðra eftir fyri at taka løgtingid av ræðið og ikki lurta eftir tinginum. Eftir okkara tykki virkar dialogurin ikki nóg væl millum løgtings og landsstýri. Helst ber ikki til at leggja alla skyldina fyri henda skeivleika á bara annan partin. Er tað so, at landsstýrið í málinum um inn- tøkutrygdina hevur sett tingið til viks, tá er hetta átaluvert og eigur tað at verða vidgjørt alment til tess at fyribyrgja, at slíkt hendir aftur. Hava embætismenninir í Tinganesi mett skeivt, so mugu teir eisini til at viðganga tað. Vit hava ikki ráð til at hava eitt stríð gangandi, har eingin torir at viðganga gjørd mistøk. Um talan so er um veruliga og tilætlada valdsmisnýtslu, soleiðis sum fakfelagsformenn vilja vera við, er so uppaftur ein annars og so mikið meria álvarsligur spurningur. Men latið nú menn sleppa at tala, áðrenn vit onnur dóma teir. EINGIN oman fyri og eingin við síðuna av tinginum. Hetta er ein ófrávíkiligur veruleiki. Men ein slík sannroynd eigur so sanniliga ikki at fáa tingmenn at gloyma sína ábyrgd. Teir hava eina 6- metaliga stóra uppgávu, og ein av hes- um uppgávum er at hava vilja og dirvi til at taka avgerðir, tá ástendur - av- gerðir, sum ikki eru bundnar av egin- áhugamálum og valpolitiskum taktikki. Av og á sýnist tað sum um tingið í fleiri stórum álvarsmálum hevur hvørki víst dirvi ella vilja til at vera við at loysa upp fyri stórum samfelagsmálum. Tað krnnist sum nógvir tingmenn - ikki allir - oftani tora ikki at taka avgerðir, sum júst teirra veljarar ikki eru so glaðir fyri. Í øðrum fórum hevur tingið ringt við at standa við tær avgerðir, tað longu hevur tikið. Hetta hevur so aftur við sær, at tað er ein émøgulig uppgáva hjá einum landsstýri at stýra. Tí nettup styringin skal byggja á avgerðir tiknar í tinginum. Tað sýnist tíanverri sum um at okkara høgtmetta ting oftani er í so nógv merkt av avgerðarloysi. Og her er eingin flokkur undantikin. Alt ov oftani sleppa tingmenn sær undan at taka landspolitiska stóðu í álvarsmálum. Og at tað er valár ger ikki stóðuna betri. Hetta kann eingin av okkum liva við og serstakliga ikki landsins styri. MEN í farnu viku visti samgongan so kortini, at tað ber til at fáa týðandi avgerðir ígjøgnum. Tað skal tí vera okkara vón, at teir mongu brota- sjógvarnir í seinastuni kunnu vera við til at fáa bæði manningina í Tinganesi og manningina í tinginum til at lurta meira eftir hvørjum ødrum og tosa meira saman. Kvotamálið varð samtykt í evstu stund, tá vit hugsa um endurfígging av lánum og ein tóman landskassa. Tað málið hevði uttan iva kunnað verið avgreitt nógv skjótari, um kommunikatiónin millum ting og lansstýri hevði verið betri. Er tað hetta, sum m.a. formaðurin í Fiskimanna- felagnum eftirlýsir, tá eru vit púra samdir. VIT trúgva tó ikki, at alt hetta málið er so einfalt, og at tað verður loyst við bara at finna nakrar syndabukkar í Tinganesi. Vit mugu øll til at taka í egnan barm, og so sanniliga eisini for- maðurin í Føroya Fiskimannafelag. Vit mugu øll til at meta um júst okkara egna leiklut f hesum samfelagnum. Vit mugu til at meta, um øll tey vunnu rættindini vit fingu í teimum góðu tíðunum kunnu standa óskerd við í allar ævir. Og út frá tí mugu vit til at tosa um, hvussu vit tá skulu húsast saman. Tað er einki skeivt í tí at vísa á, at tað er fiskivinnan, sum heldur lív í samfelagnum, soleiðis sum formaðurin í Fískimannafelagnum gjørdi tað herfyri í útvarpinum. Men tað er fullkomiliga skeivt út frá hesum at gera nøkur til nr. I menniskju og nøkur onnur til nr. 2,3,4 osfr. menniskju í lítla samfelag okkara. Tí líka so stóran týdning tað hevur at koma við fiski til lands, líka stóran týdning hevur tað fyri fiskimannin, at tað eru fólk at vera um børn hansara, tá tey skulu fáa undirvísing, gerast sjúk osfr. Vit hava so sanniliga stóra virðing fyri tí arbeiði fiskimenn okkara gera, men tað koma ikki koma hartil, at henda virðing er einvegis. Hvør av ødrum liva má verður sagt. Og tað er so sætt so sætt. Nettup tí mugu vit øll til at finna felags áralag skulu vit fáa ferð á samfelagsskútuna. SKULU vit hava eitt orðaskifti um alt hetta málið, sum nomið er við her, og tað skulu vit, so snýr tað seg eins nógv um eitt måttleyst løgting, sum í alt ov mongum málum liggur í avgerðarloysi. Bara at leggja alla skyldina yvir á landsstýrið loysir ikki upp fyri nøkrum. Tú mást so sanniliga síggja alt hetta í samanhang, og her eru løgting og landsstýri tveir týðandi partar. Triði og ikki minni týðandi parturin er almenn- ingurin. Skal kikarin setast á Tinganes, tá eiga vit so sanniliga at seta ljós- kastaran á løgtingið. Tí júst tað er nevniliga grundarlagið alt annað skal byggja á. Sosialurin ET