fríggjadagur 15. apríl 1994síða 15

Få á Tíðindablaðið [ sosíalurin ) Nr. 71 — 15. APRIL 1994 Síða 15 Føroyskur uttanrikis- politikkur, Danmark og ES — Tá vit tosa um umsiting av teimum uttanrikismålum, sum hava serligan týdning fyri Føroyar, er merkisvert, at hóast økid er danskt, hava Føroyar í friði og náðum yvirtikið fleiri toluliga týðandi petti í umsitingini, og hetta er hent í sátt og semju mill- um føroysku og donsku fyrisitingina, sigur Ingibjørg Berg, cand. scient. pol. Formelt sæð er ikki so nógv at siga um føroyskan uttan- ríkispolitikk, ti sambært grein 5, stk. 2 í Heima- stýrislógini, hava »Rigs- myndighederne… afgørel- sen i spørgsmål, der angår rigets forhold til udlandet«. Hinvegin vita vit, at før- oyskir myndugleikar í summum førum sjálvir fult út hava hesi viðurskifti um hendur, eitt nú tá talan er um fiskivinnuavtalur við No- reg og Ísland, uttan at hetta hevur ført til heimildarstríð við ríkismyndugleikarnar. Um hetta skal skiljast so- leiðis at danska stjórnin hevur góðkent hesar avtalur við ikki at mótmæla teim- um, ella um man velur at skilja tað soleiðis, at Heimastýrið í praksis hevur fingið myndugleika til at gera avtalur við einstøk grannalond um viðurskifti, sum ikki hava búskaparlig- an tydning fyri Ríkið í síni heild, er ilt at siga. Eitt annað týðandi tekin um at Føroyar sum partur av danska ríkinum hava eina aðra millumtjóða støðu enn Ld. Bornholm er, at tá Ríkið skrivar undir millumtjóða avtalur, ið bert viðvíkja Føroyum, skriva bæði før- oyskir og danskir myndug- leikar undir. Og millum- tjóða avtalur, sum skulu samtykkjast á Fólkatingi, skulu eisini leggjast fyri føroyska heimastýrið áðr- enn tær fáa gildi í Føroyum, um tær eisini fevna um før- oysk viðurskifti. Yvirtøkur Tå vit tosa um umsiting av teimum uttanríkismálum, sum hava serligan týdning fyri Føroyar, er merkisvert, athóast gkið er danskt, hava Føroyar í friði og náðum yvirtikið fleiri toluliga týðandi petti av um- sitingini, og hetta er hent í sátt og semju millum før- oysku og donsku fyrisiting- ina. Sum heild er ikki nógv tosað um evnið: bert Ógvu- liga sjáldan hevur verið tal- an um nakran tvidrått rikis- partanna millum, og Stig fyri stig eru Føroyar slopnar at hava ein eitt vet meira virknan, sjålvstødugan leiklut á avmarkadum økj- um, uttan at nøkur politisk avgerð er tíkin hesum við- víkjandi. Helst man bera til atsleppa eitt fitt petti longur Ingibjøre Berg, cand. scient. pol. tann vegin í tolni, og tað man vera nóg gott, ella hvussu? Broytingar á altjóða leikpallinum Sum teimum flestu kunnugt so hevur tað, at kalda kríggið er hildið uppat, av- gerandi broytt fortreytimar fyri snøgt sagt øllum viður- skiftum á altjóða leikpallin- um. Ikki minst tá talan er um millumlanda viður- skiftini i Vestureuropa, siggja vitenn bert byrjanina av teimum avleidingum, hendan stórbroyting fær. Størstu = avleiðingarnar fyri Føroya viðurskifti við umheimin eru uttan iva, at stórir partar av Týsklandi enn einaferð eru savnaðir í eitt ríki. Søguliga eru altíð komnar stórar rembingar og ófriður í Europa, tá Týskland er styrknað, og tí eru ikki bert hini ES-londini, men flest- øll lond í heiminum altráð eftir at styrkja tey bond, ið knýta Týskland at ES. Hetta verður gjørt við at útbyggja ES-samarbeiðið á øllum økjum, og tað nógv skjótari enn nakar annars hevði roknað við, ikki av handilspolitiskum, men av trygdarpolitiskum ávum. So skjóu er ES-politikk- urin broyttur, at meðan danski sosialdemokratiski flokkurin í 1986 kundi skriva beinleiðis í innleið- ingini til frágreiðingina >Et ábent Europa<: >Vi afviser skridt mod en EF-Union, vi ønsker ikke at opgive veto- retten, vi ønsker ikke flere beføjelser til Europaparla- mentet og vi ønsker ikke at ændre balancen mellem Fællesskabets institution- er«, og tåverandi danski forsætisráðharrin Poul Schliiter um somu tíð kundi siga, at »Unionen er sten- død«, so er longu nú so langt síðan at sama >Uni- on« varð til, at vit heilt na- túrliga siga ES í staðin fyri EF. Í dag vita vit at tað europeiska samveldið er ein veruleiki, vit noydast at liva við. Felags ÉS-uttanríkis- politikkur Taðat ES eisini hevur felags uttanríkispolitikk, = kann gera —uttanrikispolitisku stóðu Føroya rættuliga á- hugaverda: ES hevur longi havt felagsumboðan í al- tjóða samstarvi sum enda- mál, men nú kunnu vit rokna við, at okkurt av ålv- ara hendir hesum viðvíkj- andi. Og hvussu so við Føroy- um? Hvat hendir við grinda- drápinum, tá Bretland skal umboða okkum í IWC, og hvussu stór verður føroyska kvotan á Flemisch Cap, tá portugisarar skulu samráð- ast í NAFO okkara vegna? Og soleiðis kunnu vit fara gjøgnum alt altjóða sam- starv um fiskivinnu, og meira afturat. Verter at minna á, at tá tað so sjáldan hevur verið trup- ult hjá dønum at umboða okkum, so er tað ikki minst tí at danska og føroyska fiskivinnan eru so ymiskar, at um eitt øki er av alstórum týdningi fyri okkum, hevur tað havt lítið ella onki upp á seg fyri teir, og øvugt. Tí er danska stjórnin ongantíð av álvara komin í nakra tví- stóðu. Tað sama kann ikki sigast um gil hini limalond- ini í ES, ikki minstum eitt nú Noreg eisini letur seg draga uppí. So hvort sum ES í stórri og stórri mun kemur at um- fata fleiri og fleiri målsøki, noyðist danska stjórnin eis- ini at hava fyri eyga, at um teir krevja nógv á einum øki, er minni møguleiki fyri at onkur vil gera teimum ein beina á onkrum ødrum øki. Tí kunnu vit rokna við at tað kemur at gerast alt tyngri og tyngri hjá teimum at sita báðumegin samrådingar- borðið, bert tí at teir eisini skulu umboða okkum. Mugu taka steðuna upp til um- hugsunar nú Sostatt er nógv sum bendir á, at Føroyar, eisini av uttan- ríkispolitiskum grundum koma at taka stóðu sína til Danmark — og harvið ES — upp til umhugsunar. Vit noyðast at meta um, um vit røkja åhugamål okkara sum frægast við framvegis at halda okkum uttan fyri ES (og hervið í minsta lagi yvir- taka stórar partar av uttan- rikispolitiska økinum), ella um vit skulu fara uppi, og vóna at vit onkursvegna kunnu yvirliva sum tjóð, hóast tað er púra óhugsandi, at vit á nakran hátt kunnu fáa ávirkan á avgerðartil- gongdina í Bruxelles. Rokna vit við at vit bara kunnu sita og bíða, tí at okk- um ikki nýtist at taka støðu til slík mál, koma vit petti fyri petti undir ES-stýri, og vit sleppa soleiðis undan sjálvi at taka stóðu. Tað er ómakaleyst, men er tað tað, vit vilja? Tað er undrunarvert, at tað í einum samfelag, sum sær stórt í at kalla seg demo- Javnaðarkvinnur í Norðurlondum fyrireika seg í løtuni til kvinnuráðstevnuna, FORUM 94, sum verður í Åbo í Finnlandi í døgunum 1.--6. august '94. Javnadarkvinnurnar ætla at gera seg sjónligar undir heitinum S-kvinnur. Í løtuni verður ein work-shop undir heitinum Sosialdemokrat- iske kvinders indsats í framtidens Europa fyrireikað. Eisini fara tær at skipa fyri einari »festligari« demonstratión við sangi, tónleiki, skeltum og røðum, fyri at gera javnaðarkvinnur sjónligar. Annars luttaka javnaðarkvinnur við fleiri til- tókum. Svenskar SSU-kvinnur hava eina fram- sýning, tær kalla: Skapa tína framtíð. Tær framsýna lutir úr leiri, tekningar, málningar og skriva. Norðurlendsku SU-kvinnurnar skipa fyri einum seminari undir heitinum: Norður- lendskur umhvørvispolitikkur — eitt fyri- dómi. Finskar kvinnur skipa fyri seminari um: Kvinnan og Javnaðarflokkurin. Seminarið hjá donsku S-kvinnunum kallast: Kvinnur í politikki — Hvørji krøv seta kvinnur til E.S.? Føroyskar kvinnur luttaka eisini á FORUM. Tað er Kvinnusamskipan Føroya, ið skipar fyri. Kvinnusamskipanin er at hitta í Mettustovu í Havn hvort mikukvøld kl. 20-22, har tú kanst fáa tilmeldingarblað og aðrar upplýsingar um FORUM. Tú kanst eisini seta teg í samband við Elina Lindenskov, tif. 11424, um tað ikki liggur fyri at koma í Mettustovu mikukvøld. KOSTNAÐUR Luttøkugjaldid til FORUM er 100 FIM. (umleið 120d. kr.) Ferdamøguleikar: Við flogfari úr Føroyum til Danmarkar, við bussi til Stockholm, við ferju til Åbo. Henda ferðin fer at kosta uml. 3.250- 4.000 d.kr. Hin møguleikin er at ferðast um Danmark við flogfari til Finlands, kostnaður um 4.200-4.400 d.kr. Gistingarmeguleikarnir eru nógvir, kostn- aðurin er frá 75--430 fim. fyri nåttina, alt eftir um tú ynskir at liggja í soviposa ella búgva á hotelli. Føroyska Kvinnusamskipanin mælir til, at føroysku kvinnurnar búgva saman í einum stu- dentabýli, og hava tær bílagt 50 pláss. Kostnað- urin fyri alla vikuna er 1.100 fim. Tilmeldingarfreistin fyri luttøku á FORUM 94 er úti 1. mai, so nú er at skunda tær, um tú ætlar at vera við. Góða ferð! Elin kratiskt, ikki er stórri áhugi laksi, ella um vit, tí vit í løt- fyri teimum avleiðingum, uni fiska mest upsa og tað fer at hava fyri fóroyska kongafisk, eiga at gerast sjálvræðið, at avgerðarrætt- limir í ES urin — ikki bert í uttanríkis- málum, men føllum málum, Ingibjørg Berg sum danska stjórnin eisini umsitur okkara vegna — stig fyri stig verður flutt frá donsku stjórnini til embæt- ismenninar í Bruxelles. Helst kemur hesin mangl- andi áhugi av at uttanríkis- politikkur ongantíð í álvara hevur verið umrøddur her. — Ella er hetta veruliga av minni týdningi, sammett við hver tollurin er á royktum re 7 LN