fríggjadagur 29. apríl 1994síða 27

Tíðindablaðið ED Nr. 81 — 29. APRIL 1994 Sida 27 Dagsins i =- á í << tekstur +. Fjórða sunnudag eftir påskir ha“ % Kollekt. Latum okkum øll biðja: Harra vár Guð, himmalski faðir! Tú, sum við syni tínum hevur sent okkum talsmannin, heilaga anda tín, sum skal sannføra heimin um synd og rættvísi og dóm og vegleiða okkum til allan sannleikan, vær biðjum teg: upplýs tú hjørtu okkara, so at vit viðkenna okkum synd- ir okkara og við trúnni á Krist koma til hina ævigu rætt- vísi og í ein og hvørji neyð og freisting okkara halda fast við ta troyst, at Kristus er harri yvir djevli og deyða og øllum lutum, og at hann av náði síni vil bjarga okk- um frá øllum illum, so at vit kunnu verða sæl um ævir fyri son tín, Jesus Krist, váran harra, sum við tær livir og ræður í einleika heilaga andans, ein sannur Guð um aldur og ævir allar! Amen. Epistulin skrivar Paulus ápostul í seinna brævi sínum til Korintmanna, 5. kap. 14.v. og út Tí at kærleiki Krists valdar okkum, við tað at vit hava hildið hetta: Ein er deyður fyri allar, tá eru teir allir deydir; og hann er deyður fyri allar, fyri at teir, sum liva, ikki longur skulu liva fyri sær sjálvum, men fyri honum, sum fyri teir er deyður og upprisin. Tí meta vit tá hereftir ongan eftir holdinum; ja, um vit so eftir holdinum hava kent Krist, tá kenna vit hann nú ikki longur soleiðis. Tí, um onkur er í Kristi, er hann nýggj- ur skapningur; hitt gamla er farið, sí, tað er vorðið nýtt! Men alt er frá Guði, sum gjørdi okkum sáttar við seg við Kristi og gav okkum sáttargerðartænastuna; við tað at tað var Guð, sum í Kristi gjørdi heimin sáttan við seg, og hann tilroknar teimum ikki misgerðir teirra, og hevur lagt orðið um sáttargerðina niður í okkum. Vit eru tí sendiboð í Krists stað, sum var tað Guð, ið áminti við okkum. Vit biðja í Krists stað: Verðið sátt við Guð! Tann, sum ikki visti um synd, gjørdi hann til synd okk- ara vegna, fyri at vit skulu verða Guðs rættvísi í honum. Hetta heilaga evangeliið skrivar Jóhannus evangelistur, 8. kap. 28.--36. v. Jesus segði tá: >Tá ið tit fáa hevjað upp menniskju- sonin, tá skulu tit koma at sanna, at eg eri tann, sum eg eri, og at eg geri einki av mær sjálvum, men tal hetta, soleiðis sum faðir mín hevur lært meg tað. Og tann, sum sendi meg, er við mær; ikki hevur hann latið meg vera einsamallan, tí at eg geri altíð tað, sum honum líkar. Tá ið hann talaði hetta, trúðu mangir á hann. Jesus segði tá við teir Jødar, sum tikið høvdu við trúgv á hann: »Um tit verða verandi í orði mínum, tá eru tit av sonnum lærusveinar mínir, og tit skulu læra at kenna sannleikan, og sannleikin skal fría tykkum«. Teir svar- aðu honum: »Vit eru eftirkomarar Ábrahams og hava aldri verið trælir hjá nøkrum. Hvussu kanst tú tá siga: Tit skulu verða frælsir?« Jesus svaraði teimum: »Sanni- liga, sanniliga sigi eg tykkum: Hver tann, sum ger syndina, er trælur hjá syndini. Men trælurin verður ikki verandi í húsinum um aldur og ævir; men sonurin verð- ur verandi har um aldur og ævir. Um ti sonurin fríar tykkum, tá skulu tit verða av sonnum frælsir«. Ruba reinsað — væl reinsað c 2 #4 mm p >» / 15 VW í Pr í Pt REINSAR ALT! Klæði, gardinur, teppi, ruskinno.a 2 Box 1267 - Tlf. 16301 Magnus Heinasonarg. 15 - Havn - Tað henta bindiliðið Tá ið vit seta navnorð saman við onnur navnorð, gevur málið okkum nógvar meguleikar: a) við hversfalli eintali (landsmenn, barnsburður, kvígukálvur, dagsverk); b) við hvørsfalli fleirtali (landamørk, barnamatur, fiskaloysi, Uppsalapætur, dagaskil); c) við stovni sum fyrra lið (bildekk, lógloysi, tann- lækni, hælsin, trolbassi, dagløn); d) við klípi (Lorviksfjørdur, Sandvíkshjalli, Kviviks- tummas, fiskimaður, læribók, grindamaður, Kósavirkið). Men hesin seinasti møguleikin, at seta eitt klipi, Le. eitt fonetiskt bindilið, inn í millum hini bæði liðini, tykist ikki vera dámdur av teimum, sum seta nýggj nøvn á vegir og tunlar og tílíkt. Og 16 er hetta ikki nakað nýt. Í skinnbrævinum frá 22. august 1403 um >góðs og arvafæ eftir Guðruna Sjúrðar- dóttir< í Húsavík finna vit í tveimum stødum: Husauiks gods'. (Diplomatarium Færoense s. 36-37). Nær málið velur hversfall eintal ella hversfall fleirtal er ikki nakar matematiskur spurningur. Rytma, intonatión og ljóðmynstur hava størri tydning. Tað bleiv sagt um Upp- salapætur, at hann var eitt landastrok, hóast hann, sum vitiligt er, streyk um bara eitt land. Eitt hundsskinn kann føra eitt hundaliv, og hundalond koma sjáldan í hundsbiik, og onkur syndari hevur verið hundbardur. Skapur' eitur 'skapar' í hvørsfalli eintali; tí eitur eitt gjørt orð 'skald- skapargreining'. Men nátúrlig. ikki-gjørd orð seta líka ofta í staðin fyri hversfalsending eitt klípi inn í millum tey bæði liðini: vertskapsmadur. Tað er ikki klókt at royna at mekanisera okkara brúk av bendingum: Neytakonurnar fóru við mjólkarbiði til neytar, og har vóru bæði mjólk- neyt og geldneyt, og tá ið tær komu aftur um kveldarnar var gott at fáa ein mjólksopa. Hví er mjólkapakki ikki líka rætt sum mjólkarpakki“? Tað er vanligt, at tå ið tað fyrra liðið í samansetingini hevur fleiri stavilsir, brúkar málið bindilið og ikki hvers- fall. Tað eitur 'víkarbáturin', men 'tjórnuvíksbáturin Grundarlagið hjá undirgrundsnevndini. Hetta hevur Marjun Simonsen víst á í einari vælundirbygdari grein í »Måltingi« nr. 8/1994. Í sínari føroysku mállæru kallar Lockwood hetta fonetiska klípið fyri composition link (s 40). Hyggja vit at stabanøvnunum (sum kunnu vera millum tey elstu í málunum), so síggja vit ein hóp av dømum um samanseting við bindiliði: Í Vágum rennur Sálarbótsá, og í Tindhólmi finna vit bæði Lendingsmel og Lendingsurð og Lendingsrygg. Orðið 'sigling' er kvennkyn og eitur í hversfalli eintali 'siglingar'. Men í samansetingum verður hesin formurin ikki altíð brúktur: siglingsleið, siglingstíð. Eitt stuttligt orðaskifti um hetta essið finna vit hjá J. H. O. Djurhuus. Tá ið Janus hevði gjørt yrkingina Blíð byrjar lívsins siglings- ferð, helt Rikard Long, at hann heldur skuldi brúkt Tagnu- ferð', ti 'siglings-' ikki var rett bending. Janus spurdi Chr. Matras, sum sjálvur sigur, at hann svaraði snakað so: nú hevur tå nýt (tað óregluliga) siglingsferð, lat tað standa'< (J. H. O. Djurhuus: Yrkingar 1898-1948, s. 215. - Á s. 377 skrivar Janus sjálvur til Trónd Olsen um sama evni. Hann vil tá vera við, at:tað er Eros, sum fær orðini at skifta kyn). Tá id klaksvikskingar fara til Havnar, so mugu teir fyrst stríða seg um Lorvíksfjarð. So fara teir kanska inn á gólvið hjá onkrari lorvíkskonu at vænta sær kaffi, og meðan teir bíða eftir bussinum, fegnast teir um blíðskapin hjá lorvíks- fólki. Fyri at sleppa til Havnar mugu teir gjøgnum Lor- víksfjall, men tá noyðast teir gjøgnum LORVÍKAR TUNNILIN. Tað stendur har, við stórum stavum. Tað ger kanska ikki so nógv, ell koma fram kortini. Spell bara, at:teir, ið borað hava, ikki hava spurt onkran til ráðs. Teir kundu t.d. farið í skúlan at spurt. Lorviksbørn høvdu púra vist svarað við ein munn: Lorvíkstunnilin! Er tað ikki eitt sindur meiningsleyst við sovorðnum blandingsnøvnum? Málið er ein gomul skúta, men hon skal ikki standa á bed- ing altíð. Hetta vita bedingsmenn og onnur við neyðugari bakgrundsvitan. n HVØRT AV SINUM Menn eru nú yvirhøvur farnir at siga »eitt sindur av hvørjum« (<»lidt af hvert«), men á føroyskum varð altid fyrr sagt hvert av sínum ES akalalakalal kall kkal ella kA BE! lll lll MyNDIR: TUMMAS JAKUP THOMSEN (€) 1994 ore: PETUR JENSEN Bina spurdi føraran, um BoBo kundi sleppa Komin it år tunnlinum før BoBo at goyggja so Og tunnilin var, eins og áður, tað besta nú hon visti, at hon var ikki einsamøll útum líka, og tað slapp hann. Helst vildi hann framhald pissa