týsdagur 3. mai 1994síða 10

Síða 10 Nr. 82 — 3. MAI 1994 Tíðindablaðið CD Mandela og de Klerk ruddaðu slóð: Demokratiið vann - rasisman tapti Samrådingarleidin - dialogurin millum Mandela og de Klerk - hevur ruddad slóð fyri friðaligu kollveltingini í Suðurafrika. Sera stórar uppgávur liggja fyri framman. Milliónir av svørtum liva í størsta fåtækradømt. Høvudsuppgåvan hjá Mandela og øllum svørtum var at beina fyri apartheid. Nú ræður um at beina fyri avleiðingunum av apartheid, nevniliga fåtækradøminum millum landsins svørtu íbúgvar. Fyrsta frælsa valið í Suðurafrika - flaggskipið í tí afríkanska heimspart- inum - gjørdist ein dyggi- ligur stórsigur fyri demo- kratiið og eitt fullkomið tap fyri rasismuna og við- gongdar afturhaldskreftir. Tað, sum næstan eingin hevði torað at trúð upp á, hendi. Grundarsteinurin varð lagdur tann dagin, tá hvíti suðurafrikanski leiðarin F. W. de Klerk gav vaktar- monnunum í best varda fongslinum í landinum boð um at leyslata svarta ANC-leiðaran Nelson Mandela. Hann hevði tå sitið í fongsli í samfull 27 ár. Komandi fýra árini løgdu hesir báðir leiðarar- nir gjøgum samråding - dialogin - lunnar undir tí demokratiska Suðurafrika. Valið í farnu viku gekk friðaliga fyri seg, hóast royndir vórðu gjørdar frá høgraektremistiskari síðu at skapa ruðuleika. Tó at eini 20 fólk mistu lívið undir bumbuatsóknum, eydnaðist tað at fáa valið frá hondini á tryggan og rættan hátt. Hetta er eisini tað, sum hevur tikið mangar eyg- leiðarar á bóli, tí mong bóru ótta fyri, at hetta fyrsta valið í tí apartheid- kenda Suðurafrika fór at enda við kaos. Men so varð ikki. Teir umleið 24 mill. veljararnir tustu til veljarastødini teir fýra dagarnar, sum vórðu settir av til valið. Endaliga úrs- litið fyriliggur ikki enn, men í gjár vísti upptelj- ingin, at ANC hevði fingið 53%, Tjóðskaparflokkurin 28%, Incathaflokkurin 7% og Frælsisfylkingin umleid 8%. Teir vidgongdu å høgravonginum vóru undir markinum at fåa nakran valdan. Tå var umleið ein tridingur av atkvødunum taldar upp. Undan valinum vard mett, at ANC før at fåa meira enn 60% av atkvød- unum, men hetta fer neyv- an at halda. Eygleidarar eru annars væl nøgdir vid, at ANC ikki fær ov stóran meiriluta, tí tá kundi tað hent, at flokkurin einsa- mallur hevði kunnað stýrt og harvið kunnað broytt alla grundlógina uttan at spyrja hinar flokkarnar eftir. Hetta hava mong borið ótta fyri, tí tað hevði ikki tænt demokratiser- ingsgongdini. Samgongustjórn Nú sær út til, at vit fáa eina samgongustjórn við Nelson Mandela sum for- seta og síðani við monnum sum de Klerk og Buthelezi sum varaforsetum Hóast stóran meiriluta hevur tað alla tíðina verið politikkurin hjá Mandela, at fleiri flokkar skulu vera við til at stýra landinum komandi fimm árini. Hetta út frá tí sannføring, at tað er sera umráðandi at hava eitt nú flokkin hjá de Klerk við, tí hann hevur royndirnar at stýra og kann Mandela als ikki vera royndirnar og ekspertisuna hjá teimum hvítu fyriuttan, nú landið fer um eitt so týðandi vegamót. Flestu eygleiðarar eru sannførdir um, at politikk- urin hjá Mandela og de Klerk er tann einasti rætti og tann einasti, sum á friðaligan hátt kann sleppa Suðurafrika av við apart- heid og betra um umstød- umar hjá tí stóra svarta meirilutanum. Stóri spurningurin nú eftir valið er ikki, hvor fer at stýra landinum so og so, men um lyftini, sum eitt nå ANC hevur givid sinum mongu milliénum av svørtum veljarum, fara at halda. Megnar ANC veruliga at geva teimum mongu svørtu, sum f dag liva f størsta fåtækradømi, tak yvir høvdid, reint vatn, ravmagn, undirvísing og eina sømuliga heilsutæn- astu fyri bert at nevna nakad av ti, sum ikki bert nakrar fáar milliónir svørt men einar 16 milliónir fólk tørva í Suðurafrika í dag? Hetta er tað, sum ANC hevur lovað sínum veljar- um og spurningurin er, hvussu tolnir hesir velj- ararnir eru! Fara teir at bíða í tvey og kanska í fýra ár, áðrenn teir síggja nakrar ftøkiligar broyt- ingar? Hetta er størsta álvarsmálið, sum Mandela og hansara fólk nú skulu til at arbeiða við og loysa. Tekur tíð Neyvan nakar roknar við, at ein nýggj stjórn undir ANC-leiðslu alt fyri eitt fer at broyta alt Suð- urafrika til tað betra. Her er talan um eina langa gongd, tí hóast apartheid á pappírinum er avtikið, so er henda skipanin so inn- grógvin í tí suðurafri- kanska samfelagnum, at tað fer at taka ár um ikki ártíggju, áðrenn suðurafri- kanarar sleppa av við seinastu leivdirnar av hesi so hataðu skipan Herurin við Men mest umráðandi av øllum er at kunna halda fram við friðargongdini Tí uttan frið fer so einki at bera til ella verða broytt. Og her er tað gleðiliga Teir tríggir, sum nú fara at ráða fyri borgum í Sudurafrika, Mandela, de Klerk og Buthulezi + k æ | ; i i N Uuan Nelson Mandela hevdi tað neyvan eydnast at vinna á apartheid og vinna svarta meirilutanum frælsi hent, at bæði herurin og løgreglan taka undir vid politikkinum hjá Mandela og de Klerk og harvið hava hesir báðir leiðararnir eisini tryggjað sær tann týdningarmesta stuðulin Soleingi herurin og trygdarløgreglan vóru í parti við teimum víð- gongdu hvítu, sum onga broyting ynsktu, var stød- an í Sudurafrika ógvuliga óviss og ótrygg. Nú hesi liðini eru komin upp á pláss er ein týðandi forð- ing fyri broytingum burt- urbeind. Tað er so heldur íkki uttan orsøk, at Mandela og de Klerk hava fingið fridarvirdisløn Nobels um- framt allar aðrar hugsandi friðarvirðislenir. Við dia- loginum sum amboð hava hesir báðir menn megnað tað, sum ein eingin hevur gjørt Í søguni og neyvan fer at gera teimum eftir Tað hevur eydnast teimum at sannføra eitt kúgað fólk, sum alt tað vit vita, hevur verið vanvirt og undirmett av einaræðisstýri landins at tað bar ul at skapa eina fridaliga kollvelting gjøgnum samråding. Buthelezi við í evstu stund Alt hetta hevdi tó neyvan eydnast so væl, um ikki Incathaleiðarin Buthelezi í evstu stund vísti rætta samfelagssinið og góð- kendi valið. Hvat enn verður hildið um hann, so var tað ein fortreyt fyri at fáa alt at ganga upp, at hann luttók í valinum. Tað ringasta, sum hevði hent, var nettup um eitt nú hesin bólkurin av teimum svertu hevði boy- kottað valið, ú tað hevði sett alla demokratiserings- gongdina upp á spæl. Tað hevði so eisini kunnað hildið lív í teimum víð- gongdu hvítu, sum alla tíðina hava roynt at forða valinum. Nú Incatha gav eftir fyri trýstinum frá Mandela og de Klerk og mongum av egnu stuðlum sínum tók hetta eisini alla luftina úr ballónini hjá teimum víðgongdu hvítu. Tað hevur so eisini víst seg, at fleiri av hesum víðgongdu avitu í síðstu løtu valdu at Framhald á síðu 23