týsdagur 10. mai 1994síða 2

Tillukku Mandela DAGURIN í dag er ein stórur søguligur dagur. Fyri Suðurafrika. Fyri fólkaræðið, ja fyri allan heimin. Í dag verður fyrsti svarti forsetin í Suðurafrika tikin í eið. Nelson Mandela, maðurin, sum sat í fongsli í samfull 27 ár fyri politiska virksemi sítt, tekur í dag við sum forseti í einum landi, har svørt hava verið kúgað og undimett í fleiri hundrað á av tí lítla hvíta minnilutanum. Hann verður hægsti maður í einum landi, sum heilt fram til okkara tíð hevur havt rasismu sum sín politikki. Henda rasisman - apartheid kallað - var lógarfest, nakað, sum vildi verið heilt óhugsandi í sjálvt teimum mest tilafturskomnu londunum. HÓAST ein eigur at vera varin og ikki taka gleðina upp á forskot ella undirmeta vand- amar, sum fara at koma í kjalarvørrinum av broyttu politisku skipanini, so er hetta ein so mikið stórur dagur í heimssøguni, at hann eigur at feirast so ella so. Vit skulu í hvussu er senda Nelson Mandela tey bestu lukku- ynski og vóna vit, at hann kemur at liva í mong mong ár aftrat. Tað er greitt, at tað er ikki bara Nelson Mandela fyri at takka, at tað hevur eydnast at halda fræls val og skipa eina svart stýrda stjórn. Uttan F.W. de Klerk við sína lið hevði hetta neyvan eydnast so væl. Dialogurin teirra millum hevur verið so gevandi, so positivur og ikki minst hevur hann bygt so nógv á toleransuna, at júst hon hevur verið ein grundarsteinurin undir ver- andi gongd. Fyri ikki at tala um hetta at vera hóvligur og ikki fanatiskur. Krevini frá teimum víðgongdu á báðum síðum hava verið kveistrað til viks, og hóast hetta kundi endað í ruðulleika, so megnaðu Mandela og de Klerk at stýra millum hesi vandamiklu sker og koma inn á slætt. SKILAGÓÐI dialogurin hevði við sær, at tað eydnaðist at fáa bæði herin og trygd- arløgregluna at góðtaka avtøku av apartheid og hava fræls val, har allir landsins borgarar høvdu atkvødurætt. Í veruleikanum er hetta, ið hent er, einki minni enn ein kollvelting. Fyri tað fyrsta er talan um eina veruliga kollvelting - eina friðaliga kollvelting. Harnæst er tað eisini eina kollvelting í hugaheiminum hjá okkum gllum, sum ganga inn fyri javnrættindum og fólkaræði. Hver hevði torað at trúð upp á, at tað skuldi eydnast at sannføra ein hvítan minniluta, sum hevur havt alt vald í einum landi í fleiri hundrað ár, bráddliga frá degi til dags, um at geva hetta vald frá sær! Men uttan stríðsmannin og hugsjónar- mannin Nelson Mandela hevði hetta ikki eydnast. Hevdi hann ikki spælt út sum hann gjørdi og rætt og slætt kravt at fáa frí val í landinum, so hevði stødan verið hin sama ella kanska landið tá hevði verið oyðilagt av einum lemjandi borgarakríggi. Hvítu leiðar- arnir sóu, at teir høvdu einki annað val og nettup tað at ein hóvligur og skynsamur maður stóð á odda fyri teimum svørt,u var tað, sum kundi sannføra hvít um, at nú var stundin komin til broytingar. TAÐ er helst eisini vert at býta merki í tann týdningin, sum altjóða boykottið av Suður- afrika hevði. De Klerk sá skjótt, hvønn veg tað bar: búskapurin gekk verri og verri og boykottið av Suðurafrika frá heimssam- felagnum gjørdi, at eingin vildi gera fløgur í Suðurafrika. Hann tardi spakuliga men sikkurt landið upp innanífrá. Mentanarliga og í aðrar mátar kom hetta boykott eisini illa við, og de Klerk dugdi betri enn nakar annar hvítur at síggja, at her mátti okkurt gerast. Óttin fyri einum veruligum borgarakríggi, sum eisini fór at ganga út yvir ósek hvít, var so eisini avgerandi fyri, at hann fekk sann- ført sínar hvítu starvsbrødur um, at við Man- dela á odda hjá teimum svertu, var hetta helst besta trygdin fyri, at broytingasrnar fóru ikki at raka tey hvítu so meint, sum vit kenna tað í gðrum londum, har minnilutar missa alt vald og allar sínar ognir. NETTUP henda sannføringin millum tey hvíti hevur so havt við sær, at tað bar til at seta fult fólkaræðið í gildi. Mandela hevur megnað - og her eisini við einum vælum- hugsaðum dialogi við tey svertu, at fáa eitt nú teir mest víðgongdu og radikalu ANC- leiðararnar og viðhaldsfólk teirra at góðtaka hóvligu leiðina. Herróp, sum at tey hvítu skulu missa alt valdið og allar ognir sínar, vórðu løgd til viks og ístaðin kom meira toleranta linjan hjá Mandela at vera poli- tikkurin hjá øllum teimum svertu. Hetta hevur so havt við sær, sum vit longu hava víst á, at bæði herurin og trygdarløgreglan hava ikki sett forðingar í vegin fyri Mandela men heldur stuðlað hann, nakað, sum hevði verið heilt óhugsandi, um ikki Mandela júst rak hesa hóvligu, diplomatisku og tolerantu linju. Síðani hevur eisini stórkapitalurin stuðlað Mandela, tí hann kennir seg ikki longur ótryggan við, at tey svørtu koma til ræðið. Eisini her hevur Mandela ført hóvligu sáttarlinju sína út í lívið við at skipa eina fleiriflokkastjórn, har allir teir týðandi flokkarnir eru umboðaðir. Tvs. at Mandela hevur ikki hugsað bara um seg og síni og at hava óavmarkað vald. Hann hevur tvgrturímóti valt at býta valdið. At vera enn meira demokratiskur enn demokratiið áetur. Her hava aftur hansara framúrskarandi evni og mannatokki megnað at tengja saman vald og tørv. Nevniliga tørvin á at býta valdið fyri harvið at fáa mest burtur úr tí. Soleiðis fáa tey hvítu fleiri ráðharrasessir og Umbering Leygardagin prentaði Sosialurin eina kro- nikk, sum hevði stað- ið í danska blaðnum Politikken. Hon snúði seg m.a. um kreppuna í Føroyum og bar heitið “En nation un- der afvikling”. Teir báðir útisetarnir Høgni Hoydal og Ronnie Thomassen høvdu skrivað kro- Sosialurin prentaði greinina uttan at hava fingið loyvi til tess frá rithøvundunum. Hetta viðganga vit er vána- ligur journalistiskur framferðarhátt og skulu vit tí koma við eini umbering til teir báðar. Vit skulu eisini gera vart við, at grein- in varð skrivað til eitt danskt blað og harvið danskar lesarar. Varð hon skrivað til før- oyskar lesarar her heima, so hevði snið og innihald verið ødrvisi. Saman vid greinini prentadu vit eisini eina tekning, sum hevur staðið á bak- síðuni í Sosialinum. Her gjørdu vit eisini tað mistak ikki at siga lesarunum frá, at henda tekningin var ikki við í kronikkini í Politiken. Tað verður hervið rættað eins og vit skulu koma við eini umbering til teir báðar høvundarnar. Annars kunnu vit bara endurtaka tað, sum skrivaðu í odda- grein leygardagin, at vit mettu greinina at vera sera áhugaverda og vælskrivaða. Vit mettu, at hon - hóast skrivað til danskar lesarar - eisini hevði somuleiðis Incathaflokkurin, hóast tað at ANC hevur nógv meira enn helvtina av øllum atkvødum og tiskil kundi skipað stjórn einsamalt. 27 ár í fongsli hava lært Mandela - so legið tað kann ljóða í oyrunum á mongum - ikki at hata ella vilja hevnd, men tvørturiméti - við einum dialogi, sum byggir á klókskap og teleransu - at brúka allar góðar kreftir til at fáa sum mest burtur úr til frama fyri flest møgulig. OG fara vit víðari á hóvligu sáttarleið Man- dela, so hevur hann eisini gjørt greitt, at tað fara ikki at henda kollveltandi broytingar í búskapinum bara tí at tey svørtu hava vunn- ið valið. Óttin fyri at sokallaðu kommu- nistisku elementini í ANC fóru at tjóðartaka eitt og alt er eisini gjørdur til einkis av poli- tikki Mandela. Fyri at vísa at hann ikki ætlar at taka kvørkratak um “hvítu búskaparligu skipanina" hevur Mandela eisini valt at lata hvíta fíggjarmálaráðharran halda fram í stjórnini. Alt hetta ger, at álitið á suður- afrikakanska búskapin er ikki - sum mangur hevði spátt - fokið. Tvørturim6ti kann kósin hjá Mandela gera, at umheimurin nú torir at gera fløgur í Sudurafrika og hetta er ikki minst týðandi skal tað eydnast Mandela at halda vallyfti síni um at gera teimum svertu tak yvir hevdið, mat á borðið, arbeiði og skipaða undirvísing. Mandela veit, at fyri- treytin fyri at betra um sera vánaligu livium- støðurnar hjá einum stórum parti av teimum svørtu, er ein tryggur og uppgangandi bú- skapur. Og tað tryggjar tú best við at “spæla" saman við teimum hvítu, sum í dag umsita búskapin so ella so. EIN eigur ikki at selja skinnið, áðrenn bjørnin er skotin. Henda myndin verður brúkt av og á, og eisini í sambandi við stød- una í Suðurafrika kann henda mynd brúkast. Eitt frælst val og eitt svart stýri loysir ikki í sær sjálvum allar trupulleikar í Suðurafrika. Men tó kann sigast, at júst hetta er avgerandi fortreytin fyri at forða fyri borgarakríggi og at fáa landið burtur úr tí oki, tað hevur verið í m.a. orsakað av altjóða boykottinum. Nú tað ikki er longur og fólkaræðið er sett á stovn er leiðin opin. Hóast einki er givið frammanundan, so velja vit tó at trúgva, at tað fer at eydnast Mandela og de Klerk at fullføra dreymin um eitt frítt og frælst Suðurafrika. Hóast landið liggur fjarskotið í mun til Føroyar, so nerta hendingarnar har eisini við hjartarøtur okkara. Gongdin í Suðurafrika er kanska meira enn nakað annað prógvið um, at tað ber til at fremja javnrættindi og demokrati uttan alvápnað stríð. Nú vit tosa um Føroyar í hesum máli, so er tað rætt at minna fólk á, at eisini vit hava gjørt okkara til at fáa vent gongdini í Suðurafrika. Her hugsa vit um luttøku okkara í altjóða boykottinum. Men um somu tíð eigur at verða mint á, at tað vóru kreftir í hesum landi, sum vanvirdu hetta boykott og sum -hóast fleiri áheitanir frá svarta meirilutanum í táverandi suðurafrikanska hjálandinum Namibia um ikki at taka upp vinnuligt samstarv við fyritøkur hjá teimum hvítu, soleingi apartheid var í besta blóma og umheimurin við ST á odda boykottaði júst hesum somu fyritøkum - kortini brutu henda sanktónspolitikk og tóku upp samarbeiði við ODDAMAÐURIN og undangongumaðurin fyri hesum løtuvinnings- og aparrt-heid- stuðlandi politikkinum var eingin annar enn Óli Breckmann, fólkatingsmaður. Eftir frælsa valið í Suðurafrika - eru áhaldandi royndir hansara at sannføra føroyingar um, at tey svertu ikki megna nakað sum helst - gjørdar so dyggiliga til skammar. Tað kundi verið áhugavert, nú tá hesin sami Breck- mann so errin fer at stilla uppaftur til komandi fólkatingsval, at mint veljararnar á, hvat hann skrivaði í Dagblaðnum og segði á fólkatingi um hesi ússaligu svertu. Úttalilsi sum í mongum vóru eitt við sjálva apartheidhugsjónina. Var nakar stoltleiki í hesum manni, tá takkaði hann fyri seg og kom við eini umbering fyri hesa útspilling og niðurgerðing av teimum svertu. Leiklutur hansara í øllum hesum málinum er ein tann skammiligasti og svartasti bletturin í før- oyskari politiskari søgu. Hann snýr seg um ein politikara, sum meira enn nakar áður í umheiminum fekk føroyingar at síggja út sum reindyrkadar rasistar. Ongantíð er so nógv ónt, so órættvíst og so skeivt skrivað og sagt so oftani av einum manni, sum tað ið føroyski fólkatingsmaðurin Óli Breckmann gjørdi tað í sambandi við Namibia og Suðurafrika. TAÐ síðsta orðið er ikki sagt ella skrivað í hesum máli. Føroyingar eiga - áðrenn teir komandi vetur skulu til at velja fólk inn á fólkating - at verða mintir á, hvat hesin fólkatingsmaðurin segði og gjørdi í hesum álvarsmáli. Slíkan mann velur tú ikki aftur á fólkating at vera umboð fyri eina føroyska tjóð. Tann skomm, sum hann hevur koyrt niður yvir føroyingar í umrøddu málum, er so stór, at hasin maðurin ongantíð átti at verið valdur til so týðandi politiskt álitisstarv aftur. Vit fara at venda aftur til skriving hansara um tey svertu og apartheid í komandi tíð. Har liggur nógv tilfar til skjals. Tilfar, sum í veruleikanum er einki minni enn ein tikkandi bumba undir fólkatingssessinum hjá hesum manni - fyri ikki at tosa um løgtingssessin. SOSIALURIN | STATENS PRÆMIEOBLIGATIONSLÅN Grå obligationer med serienumre 1-1000 og løbenumre 3001-4000 inc! 58. trækning maj 1994 mOFølgende større præmier er udtrukket Sene løbe mr 182 262 598 604 751 858 33 10.000 kr 28 Sene ben Sene ene — øde mr Sene — tube mr løde mi 3865 493 3507 36 3809 334 3796 674 3635 3112 $12 3301 $2 3033 346 3835 682 3144 3205 561 3483 56 3784 384 3913 705 3881 3836 $92 3743 59 3547 387 3360 744 3479 356 650 3643 101 3391 395 3992 745 3058 34 661 3958 122 3878 400 3433 746 3433 670 3654 150 3819 411 3254 757 3693 734 3760 170 3200 454 3295 773 3350 3839 854 3909 178 3077 459 3709 785 3340 $5 324 864 3496 179 3238 500 3863 817 3471 7? 3531 870 3319 208 3454 508 3387 820 3842 123 3027 932 3530 225 3394 $16 3737 829 3778 135 3681 977 340! 230 3384 535 3600 830 3816 156 347 997 3253 238 3070 s41 3130 882 3611 222 3185 238 3860 546 3928 894 3096 238 3586 5.000 kr 242 3855 576 3676 923 3479 275 338 11 3511 248 3504 586 3549 929 3574 303 392 15 368 294 3329 627 3754 933 3225 313 3158 9 3112 310 375 638 3866 959 3484 trækningsl:ste med samthoe 68 K áhuga fyri føroyingar. Tí valdu vit at gera 1965/95 eftir ynski frá fleiri | lesarum um at prenta i øn hana. Men ikki skerst ry burt, at vit sjålvandi - áttu at sett okkum í gt samband við høvund- 100.000 kr arnar fyrst. $81 3276 999 3223 Blaðstjórin 50.000 kr 74 H+ 687 3644 25.000 kr 12 3541 i 103 3208 f R — oO Landgreven 4, 1 tra de )præmer samt numrene på endgnu ikke $ trækninger, kan købes for 3.50 kr i Dladudsalgene 4 alle posthuse Præmieudbetalingen finder sted í Danmarks Nationalbank og udvalgte posthuse fra d. 11. maj d.å rækningskster kan leveres på databærende medier ved henven ; informatik A/S (tleieton 42 52 21 00 ongeriget Danmarks Hypotekbank 3 Finansforvaltning DATA- SATS 101 København K Telefon 33 92 80 OC