mikudagur 10. mai 2000síða 6

10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 89 - 10. mai 2000 2000 Nr. 17 s. 14 & 15 s. 14 & 15 sí›a 13 sí›a 13 sí›a 16 sí›a 16 Fløguumæli baksí›an baksí›an sí›a 17 sí›a 17 Bjørk dansar í myrkrinum Hitlistar og svara so! Ársins Songrødd enn eina ferð Elsa Maria Simonsen Leivur Vitalis Daisy Eltør John Mortensen Heima í tveir mánaðir og hvat so? Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.sosialurin.fo Viðmerking: Veljarakanningin aftan á fyrsta samráðingarumfarið hin 17. mars verður av sam- bandsfólki tulkað soleiðis, at landsstýrið hevur mist sín stuðul til politisku stevnu sína. Kortini man vera iva- samt, um henda útlegging er bein. Men um so skuldi verið, so má ætlanin hjá ein- um meiriluta av føroyska fólkinum vera tann, at vit framhaldandi skulu spæla at vera »serstøk tjóð« t.d. á grækarismessu, flaggdagin og á ólavsøku sjálvandi, ið summi enntá kalla tjóðar- hátíð okkara. Um so er, man hetta vera einasta tjóðarhá- tíð uttan tjóð. Slíkt kann so einans bera til í Føroyum. Aðrastaðni í heiminum letur slíkt gykl seg ikki fremja. Bert tí at Poul Nyrup Ras- mussen garteraði eitt sindur hin minniliga fríggjadagin 17. mars, har hann hótti føroyingar við einari stuttari skiftistíð, júst so sum Sam- bandsflokkurin og sam- bandsvongurin í Javnaðar- flokkinum hava spátt sein- astu tvey árini, so tustu sjálvstýrisfólk yvir í Sam- bandsflokkin sambært velj- arakanningini. Hvussu ber hetta til? Hvar er hin tiltikni sterki »ryggur« okkara? Skeivur hugburður Tá danskir politikarar síggja henda hugburðin, so er tað ikki undranarvert, at teir hava lítla virðing fyri okk- um føroyingum. Hetta vístu teir eisini sera týðiliga í 1992 og aftur nú, átta ár seinni í hesum árinum. Fyrru ferðina mótvegis ein- um javnaðarløgmanni, og seinnu ferðina var tað fólk- afloksløgmaður, ið mátti taka skoluna. So tað tykist, sum um politiski liturin er týdningarleysur, men við okkara undirbrotliga atburði mótvegis dønum má hetta gerast úrslitið. Í heyst verð- ur tað helst soleiðis, at vit fáa møguleika at taka á- byrgdina av okkum sjálv- um, men tað fer eisini at bera til at lima okkum inn í ríkið (grundlógina), um sambandsflokkarnir saman við donsku politikarunum fáa vilja sín. Afturfyri fáa vit so eina sera lagaliga skipan við Danmørkina, alt eftir hvussu stórt yvirskipað vald danir fáa á okkum. Gera vit hetta, so hevur Sambandið saman við donsku politikarunum vunnið ein avgerandi sigur, og fer eitt slíkt úrslit at seta okkum í eitt sera ørkyml- andi ljós mótvegis grannum okkara og altjóða samfelag- num í síni heild. Hvat vilja hasir føroyingarnir, verður spurt, og tað av røttum. Donsku politikararnir kunnu so seinni og við heilt stórum rætti tvíhalda um, at fólkið sjálvt hevur limað seg inn undir donsku grundlóg- ina við fólkaatkvøðuni, og tað hava vit ikki gjørt áður í søguni. Sjálvstýri/heimastýri – miðfirrað stýrisskipan Heimastýri er ikki annað enn ein skipan, har evsta valdið, sum er fólkatingið, hevur lagt ávísar uppgávur til eitt landspartating, ið nevnist løgtingið. Løgtingið hevur til dømis fingið til uppgávu at krevja skatt inn fyri donsku stjórnina. Um upphæddin er ov lítil til raksturin, so letur danska stjórnin eitt ískoyti, ið nú verður nevnt blokkstuðul. Løgtingið hevur fingið nógvar aðrar uppgávur at røkja fyri donsku stjórnina og fólkatingið, og afturfyri hetta fær løgtingið blokkin. Nyrup og aðrir danskir pol- itikarar hava sjálvir sagt al- ment, at soleiðis skilja teir støðuna. Blokkurin er løn fyri at røkja danskar upp- gávur í Føroyum. Danir kundu saktans gjørt somu skipan fyri donsku landspartarnar, og tað hevði ikki broytt Danmark sum eindarríki. Heldur ikki, hó- ast teir høvdu hvørt sítt landspartaflagg. Sostatt fyrigykla vit føroyingar okkum, at »sjálvstýri« er »næstan fullveldi«, men tað er so langt frá. Henda støð- an passar sjálvandi donsku politikarunum sera væl. Nógv vilja hava fullveldi – men ikki enn Kortini verður sagt, at bú- skaparliga frælsið má koma fyrst. – Her eru donsku pol- itikararnir ikki samdir við sambandsfólk í Føroyum. Stutt síðani segði Uffe Ell- emann-Jensen, at politiska frælsið má koma fyrst (baltisku londini). Sama segði A. P. Møller fyri stutt- um, so her ruggar alt ikki rætt. Nær skulu vit so hava fullveldi? Skal tað vera, tá 10 metra breiður vegur er komin í hvørja bygd og hvønn hag- apart í landinum, tá øll trý sjúkrahúsini eru gjørd av nýggjum frá niðast til ovast? Tá undirsjóvarberghol eru komin í hvørja oyggj? Tá einir fimm flogvallir eru komnir ymsastaðni í landi- num? Tá fíggjarliga fram- tíðin hjá hvørjum einasta føroyingi er tryggjað tey næstu 50 árini? Ella hvussu leingi skulu vit taka stig fyri stig afturat? Tað hava vit gjørt í 96 ár – síðan 1906 í veruleikanum. Alt hetta eru sjálvandi bert undanførslur til tess at sleppa undan at taka støðu til spurningin, og undan- førslurnar frá sambands- fólki eru endaleysar. Gull og grønar skógir Eingin kann lova glæsil- iga framtíð í mong ár fram, hvørki samband ella full- veldi kunnu, og tað er eing- in ivi um, at vit væl kunnu klára okkum, um vit bert vilja, tí her býr ágrýtið og dugnaligt fólk, ið ferð eftir ferð hevur dugað at umstilla seg til broyttar umstøður, og hví altíð spáa um tað ring- asta. Tá hevur mangan verið gjørt, men so hevur lýst í, og tað, sum vit stúrdu mest fyri, gjørdist ein fyrimunur. Ein kann so spyrja, hví danskir politikarar eru so trekir at sleppa Føroyum. Orsøkirnar eru nógv: Ein er so tann, at teir vilja styrkja støðuna hjá andstøðuni í Føroyum. Føroyska økið við havið er størri enn Dan- mark við sínum havi, verður sagt í loftmiðlunum, og við evsta valdinum yvir Føroy- um ber til at føra ein so- vorðnan politikk, at mun- andi partur av møguligum oljupeningi endar í Keyp- mannahavn. Um NATO aft- ur fer at seta krøv til donsku stjórnina, ber til at nýta Før- oyar og Grønlands sum »kort« í hesum spælinum, so Danmark sjálvt sleppur undan politiskari kreppu, av tí at vinstrakreftirnar í Dan- mark vilja ikki finna seg í, at teirra land verður gjørt til bumbumál í NATO-saman- hangi. Donsku politikararnir fáa seravtalur við ES, av tí at teir kunnu vísa á, at teir hava uppgávur at røkja í Grøn- landi og í Føroyum vegna ES, so hesi økini ikki gerast ótrygg politiskt á onkran hátt. Kemur altjóða spenning- ur aftur, og tað kann væl henda, so hevur Danmark eina lyklastøðu gjøgnum Føroyar og Danmark, ið røkka nærum tvørtur um alt Atlantshavið. Hetta eru sjálvandi metingar, men tær eru als ikki ósannlíkar. Óttin fyri at taka evsta vald í landinum Tað er óskiljandi, at so mong eru bangin fyri at taka evstu ábyrgdina av okkara landi. Spyrt tú aðrar tjóðir, um tær kundu hugsað sær at selt evsta valdið fyri ein blokkstuðul úr øðrum landi, so verður í besta føri flent at spurninginum. Nei, góðu føroyingar, nú mugu vit standa saman og vísa, hvat vit duga til. Um nøkur ár fer eingin at skilja, hví vit vóru so ivasom. Vit ivaðust, tá føroyskt mál skuldi inn í skúlan í 20- og 30-árunum, vit ivaðust sera nógv um flaggið, vit ivaðust í ólukkumát, tá úrsl- itið av fólkaatkvøðuni var greitt í 1946, vit ivaðust um føroyskt kirkjumál í eini 30 ár, vit ivaðust um sjómarkið o.s.fr. Nú er tað eingin, ið ivast um hesi stórmál long- ur. Øll eru fegin um, at vit tóku okkum um reiggj í hes- um sjálvsøgdu avbjóðing- um. Samráðingarnar 2. mai í Keypmannahavn Hesar samráðingar hava víst, at tað ber til at fáa skil- agóðar avtalur við Danmark um føroyskt fullveldi og all- ar teir spurningar, ið hetta inniheldur av mongum mál- um. Enn er fíggjarligi part- urin ikki komin upp á pláss, og tað er ikki lættari hjá føroysku samráðingar- nevndini, tá støðan er tann, at teir skulu »berjast« á tveimum hermótum. Í Danmark stríðast teir við donsku politikararnar um argument, og afturkomnir til Føroya noyðast teir at taka sama stríðið upp við føroysku andstøðuna, ið stórt sæð er samd við Nyrup og hansara fólk Av sonnum ein merkisverd og trupul støða, so tað er einki at siga til, at onkur hevur hug at slaka fyri hes- um ovurstýra trýsti frá tveimum nærum samdum síðum. Men gott í tykkum! Hald- ið fast um stevnuna uttan at himprast. Søgan fer skjótt at vísa, at tit høvdu rætt. Góða eydnu hin 15. juni! Asbjørn Lómaklett At spæla fullveldi – serstøk tjóð Ein tøkk til Jenis av Rana og Løgtingið Føroya Løgting samtykti í farnu viku við 32 at- kvøðum fyri og ongari í- móti at seta á stovn Løg- tingsins umboðsmann. At lógin varð samtykt av einum samdum løg- tingi ber boð um, at væl er arbeitt frá øllum síðum. Ikki minst hevur upp- skotsstillarin gjørt eitt vælaverk. 14. desembur í fjør legði Jenis av Rana vegna Miðflokkin upp- skotið fram, og fekk tað beinanvegin góða mót- tøku av tinginum. Tað varð beint í eina serliga nevnd, sum samd legði uppskotið aftur fyri ting- ið. Og í farnu viku varð tað einmælt samtykt. Trygd borgarans Eitt hjartamál hja Mið- flokkinum er rokkið. Til seinasta val lovaðu vit at virka fyri at sambandið millum tað almenna/um- siting landsins og ein- staka borgaran skal betrast, so lættari og skjótari kann komast fram í almennu umsit- ingini. Uppgáva umboðs- mansins verður m.a. júst hendan • At vera ein trygd fyri vanliga borgaran móti av- gerðum, hesin metir ó- rættvísar, tilvildarligar ella kanska beinleiðis skeivar • At vera ein trygd fyri vanliga borgaran móti mistøkum, vansketni ella vanrøkt av skyldum í al- mennu umsitingini. Tað er greitt, at almenn umsiting er ein forlongd- ur armur hjá løgtinginum at útinna tær tænastur, sum Løgtingið áleggur, og tí hevur Løgtingið á- huga í, at hesar tænastur verða røktar til lítar. Um- boðsmaðurin er almenna umboð løgtingsins at hava eitt vakið eyga við hesi umsiting, so vanligi borg- arin ikki verður fyri ó- rætti. Tey eru ivaleyst ikki so fá, sum hava kensluna av órættari viðferð í almennu skipanini. Mangan er vónleyst at koma ígjøgn- um við sínum sjónarmið- um og mótmælum, tá tví- støður koma upp. Mong eru tey, sum í tolni heldur lata sær lynda at verða meir ella minni trumlað niður fyri frið skuld. Tað eru bert tey fáu, sum hava tíð, orku og fíggjarligan førleika at muta ímóti fyri síðani at skula bíða í mán- aðir og ár eftir avgerðum frá skuggapersónum í al- mennu umsitingini. Um- boðsmaðurin hevur ikki verið, og tí hevur so at siga alt borið til. Tað verð- ur ikki so lítið at ríva í hjá umboðsmanninum. Stutt og lætt Dentur verður í uppskoti- num lagdur á, at vegurin til borð umboðsmansins skal vera stuttur og lætt- ur hjá tí einstaka borg- aranum; hetta eru heilt nýggir tónar, tá um al- mennar kærur ræður. Van- liga er vegurin langur og tungur. Væntast kann, at nýggjar og meiri borgar- avinarligar siðvenjur fara at taka seg upp, og er tað at fegnast um. Serdømi í føroyskum politikki Tað má sigast vera ser- dømi í føroyskum poli- tikki, at eitt uppskot frá andstøðuflokki við bert einum tingmanni vinnur frama og fær so holla undirtøku á Føroya Løg- tingi. Tøkk fái Jenis av Rana fyri uppskotið og tøkk fái Føroya Løgting fyri undirtøkuna. Bill Justinussen Skrivari Miðfloksins Umboðsmaðurin Á aðalfundinum hjá Sinn- isbata, ið var 15. apríl, varð nevnd vald, sum hevur skipað seg soleiðis: Svenning av Lofti, for- maður, Margretha Poul- sen, næstformaður, Arn- finn Poulsen, kassameist- ari, Tummas Thomasen, skrivari, Ásla Svensson, nevndarlimur, Maria Andersen, eykalimur, og Sólbjørg Petersen, eyka- limur. Úr nevndini fór Sól- bjørg Zachariasen, fyri hana kom Sólbjørg Pet- ersen. Svenning aftur for- maður í Sinnisbata