leygardagur 18. juni 1994síða 4

Sida 4 Nr 114—18. JUNI 1994 Tíðindablaðið 7" Sambands- og fólkafloksætlanin í verki Vælferðarsam- felagið syndrað New Zealand hevur roynt tað, Føroyar skulu igjøgnum, um Sambands- og Fólkaflokkurin fáa valdið. Tað hevur havt við sær eina lítla framgongd í búskapinum, men prísurin er eitt samfelag, har sosiala trygdarnetið næstan er burtur, fåtækdømid er stórri enn nakrantíð, og virksemið hjá fakfeløgunum er steðgað við lóg Lønarlækking og skatta- lækking! Hetta er í høvudsheitum tann ætlan, fólka- og sambandsflokkurin bord- reiða við í valstríðnum - og sum eftir øllum at dóma skal setast í verk eftir valið. Sagt verður, at lønar- lækkingin fer at økja um okkara kappingarføri. Og ein skattalækking vid sama krénutali sum — lønar- lækkingin fer at hava vid sær, at fólk fara at hava eins nógv eftir tá skatturin er goldin, sum tey hava í dag. Fólkaflokkurin tosar um, at lónin skal lækkast við millum 30 og 40 prosent- um. Sambandsflokkurin hevur ikki nevnt nakað tal, men hann tekur undir við ætlanini - og hann ætlar at lækka skattin við fleiri krónum enn lønirnar. Flokkarnir eru sannførdir um, at hetta eftir stuttari tíð fer at seta gongd á tað før- oyska vinnulívið og sam- felagið alt. Hin síðan At kappingarførid verður betri av eini lønarlækking, er sjálvsagt eingin ivi um. Orsøkin til at so fá lond kortini hava roynt hesa leiðina, er hin síðan av sakini: Nevniliga hvussu samfelagið skal skipast, tá tað almenna lítið og onki hevur at arbeiða við. Tí tað er greitt, at um lónin skal lækkast við Ld. 40%, so skal skatturin lækkast við væl meira enn 40% um tann einstaki skal hava sama krónutal eftir - í nógvum fórum fellur skatt- urin næstan heilt burtur. Tann åhugaverdi parturin av ætlan fólka- og sam- bandsfloksins er tí, hvussu føroyska samfelagið skal siggja ut eftir hesa koll- velting. Hvar Hvørjir stovnar skulu nidur- leggjast? Hvør skal sigast skal — skerjast? upp? Hvussu skulu td. sjúkrahúsverk, skúlaverk og almannaverk skipast? Eingin spariætlan Sosialurin hevur sett um- boðum fyri flokkarnar hen- dan spurning fleiri ferðir, men enn er ikki eitt ftøkiligt spariuppskot »avdiikad«. - Uttan tað, at Fólka- flokkurin fyrstu try årini ætlar at klåra alt vid enn meiri låntøku. Tað er eitt sindur løgið, at einki verður sagt um henda partin av ætlanini, tá flokk- arnir nú leggja so stóran dent á at fremja hana. Bara at vísa á, at kapp- ingarførid batnar tá lónin og harvið kostnadarstødid lækkar, kann tykjast eitt sindur grunt. Og tí eru tað jú fá, sum eru ósamd við teimum í. Búskapar- frødingar ósamdir Búskapur er ikki sum mate- matikk. Ongin kann við vissu siga, hvussu ein broyting í rentuni, skatti- num ella lønarlagnum fer at ávirka eitt samfelag. Hevur tú eina politiska ætlan, so ber altíð til at finna onkran biskaparfrøding, sum sigur, at hon er góð. Men tað er eisini onkur, sum sigur at hon er vánalig. Buskaparfrødingar eru akkurát líka ósamdir sum politikarar. Javnadarflokkurin sigur, at ætlan sambands- og fólkafloksins fer at hava við sær stórri arbeiðsloysi. Teir borgarligu siga hinvegin, at tað fer at minka. Og báðir partar kunnu visa ul búskaparfróðingar, sum geva teimum rætt. New Zealand hevur roynt Fyri at fáa eina >objektiva< mynd av, hvussu tílíkur politikkur ávirkar samfe- lagið, kann tí vera áhugavert at hyggja at einum av teimum fáu londum, sum hevur valt at ganga hesa leiðina: New Zealandi. TáOngland gjørdist limur í EF í 1972, skerdust út- flutningsmøguleikarnir hjá New Zealandi viðeini helvt. Og fyri at kunna varðveita sama livistødi sum áður, fór landið - eins og Føroyar - at byggja sítt vælferðarsam- felag á lántøku. Og tá tað fór at stramma í av álvara, var tað so at teir valdu omanfyrinevndu loysn. Uppsøgnir og fåtækdømi Tad byrjadi vid, at landid fyri at kunna lækka lønirnar, lækkadi skattin år 66% niður í 33% (Tad er væl minni enn tað, Fólka- flokkurin ætlar at gera í Før- oyum). Fyri kortini at kunna reka samfelagið, tá almennu inn- tøkurnar minkaðu so nógv, vórðu øll rættindi at draga frå í skatti avtikin, og allur stuðul til vinnulívið datt burtur. Tær flestu almennu fyritøkurnar vórðu síðani privatiseraðar - ella niður- lagdar. Hetta førdi sjálvsagt til eittovurhonds stórt arbeiðs- loysi - sum so minkaði enn meira um skattagrundar- lagið. Men arbeidsloysisstudul- in mátti nú eisini skerjast nógv, og ein stórur partur av fólkinum fall tískil niður í fåtækdømi. Hetta var ókent áður í New Zealandi. Fakfeløg skerd Fakfelggini settu seg sjálv- sagt harðliga ímóti hesum, og fyri yvirhøvur at kunna gjøgnumføra ætlanina, mátti stjórnin tiskil við lóg avmarka ávirkanina hjá fak- feløgunum. Tað er nú ein avtala mill- um tann einstaka arbeids- gevaran og hansara arbeids- fólk, sum ger av, hvussu høg lónin skal vera. Minstaløn er einki sum eitur, og avtalur um eyka løn fyri arbeiði heiligdagar eru allar burtur. Um ein arbeiðsleysur noktar at taka eitt arbeiði, tí hann ikki er nøgdur við løn- ina, fær hann seks mánaða karantenu uttan arbeiðs- loysisstuðul yvirhøvur. Pensionistar missa vunnin rættindi Almennar tænastur eru sjálvsagt eisini nógv sker- dar. Um ein forvinnur meira enn tað, sum svarar til 120.000 kr. um árið, skal ein sjálv/ur rinda fyri bæði læknahjálp, heiluvág og