fríggjadagur 15. juli 1994síða 13

í | Í - Tíðindablaðið (21) þ A rsfrágreiðingin hjá Amnesty International: Oftani verða mannarættindaaktivistar fyrstu ofrini hjá stjórnum, ið royna at skapa eina góða mannarættindamynd úteftir og óttast fyri tí skaða mannarættindaaktivistar kunnu gera myndini stendur í nýggju ársfrágreiðingini hjá Amnesty International felagsskapinum. Ársfrágreiðingin hjá Amnesty International sig- ur frá mannarættindarbr- otum í 151 londum Mannarættindarakti vistar vóru rættiliga undir álopi av sínum stjórnum seinasta ár, júst tá mannarættindi vóru sett uppá altjóða dags- skránna meira eyðsýnt enn nakrantíð frammanundan, segði Amnesty Internation- al, tá ið teir góvu ársfr- ágreiðingina fyri 1994 út Í eini verð við skjótum politiskum broytingum eru óteljandi mannarættindarb- ólkar kyknaðir upp í lond- um, har teir ikki kundu havt virkað frítt áður, segði Amnesty International. Men tað nýggja frælsið, og tey ið verja tað, eru í vanda í londum, ið rilla á krepp- um og yvirgangi. Í londum, har stórar bro- ytingar og nýskapanir fara fram, kunnu tey, ið verja mannarættindini — løgfrød- ingar, tíðindafólk, fakfel- agsleiðarar, leiðarar innan landbúnaðin og mong onn- ur — spæla eina lyklaleiklut við at hjálpa til at sta á stovn vernd fyri mannarættindum í lógum ogrundlógum, og skapa trygga rúmd fyri frið- arligari ósemju og oðrvísi hugsan, segði Amnesty International Ofta verða mannarættind- araktivistar fyrstu offrini hjá stjónum, ið royna at skapa eina góða mannarættind- armynd úteftir og Óttast fyri tí skaða mannarættindarakt- ivistar kunnu gera myndini, segði Amnesty Internation- al. Í sínum globala yvirliti, ið umfatar 151 lond, greið- ir felagsskapurin frá, at seinasta ár vóru samtvitsk- ufangar í 63 londum; meira enn 100.000 politiskir fang- ar vórðu fongslaðir uttan ákæru ella rættargongd í 53 londum; meira enn 112 stjórnir tortureraðu fangar; og politisk dráp, framd av statum, fóru fram í 61 lond- um. Deyðadómur varð framdur ímóti umleið 2.000 fólkum í 33 londum. Ársfrágreiðingin heitir á ST um at fáa frá hondum arbeiði við at orða eina yv- irlýsing, sum teir hava ver- ið í holt við í nýggju ár, fyri at verja tey ið berjast fyri mannarættinumdum. Europa Í Bosnia-Herzegovina varð sagt frá drápum í hundrað- tali, bæði tilætlaðum og tilvildarligum, framd av øllum pørtum. Minst 15.000 fólk, fleiri teirra samvitsk- ufangar, vórðu hildin í varð- haldslegum undir bardagan- um. Vápnaðir politiskir bólkar framdu eisini mannarætt- indarbrot, sum t.d. í Norð- urírlandi, har republikanskir og loyalistiskir bólkar drupu 73 sivil fólk. Í 26 øðrum londum vóru frásagnir um tortur ella ringa viðferð í fongslum, á politistóðum ella ødrum varhaldsstødum. Harímill- um vóru Frakland, Italia, Portugal, Spania, Turkaland og fyrrverandi Jugoslavia. Minst 24 fólk doyðu í varð- haldi í Turkalandi, eyðsýn- iliga orsakað av torturi, ein revsihåttur, sum sigt vera sera útrbeiddur millum tirk- iskar løgreglumenn. Mong av ofrunum vóru fólk, ið vardu mannarættindini Í nøkrum av londunum, sum tungu seg upp aftaná upploysingina av fyrrver- andi Sovjetsamveldinum, lovaðu = myndugleikarnir nýggj rættindi, sum trygd- ardeildirnar hjá teimum síð- ani bardu niður. Í Tadzhik- istan hildu „hvørvingar“ og avrættingar uttan rættarg- ongd og dóm fram, har fólk í hópatali vórðu dripin ors- akað av teirra politiska akt- iviteti ella regionala upp- runa. Í Turkamenistan ko- yrdu myndugleikarnir andstødufélk í fongsul fyri at forða teimum í at hitta høgar embætismenn og pol- itikkikarar år ødrum lond- um. Mideystur Í Miðeystri vóru mannar- ættindaraktivistar hóttir og illa viðfarnir í londum, har myndugleikarnir ikki tola atfinningar. T.d. „hvarv“ Mansur Kikhiya í Egypta- landi, eftir at hann var burt- urfluttur av umboðsmonn- um fyri libysku stjórnina. Mansu Kikhiya var kendur andstødumadur mótvegis libysku stjórnini og ein av stovnarunum av arabiska mannarættindarfelagsskap- inum. Hann er ikki aftur- íafturkomin enn. Tað vóru framdar hand- tøkur í túsundatali av fólki, ið vóru mistonkt fyri at vera ímóti stjórnini ella halda við islamiskum bólkum í Alger- ia, Egyptalandi, Irak og Tunis. Samvitskufangar sótu í 121 londum, teirra millum Marokko, Sýrialand og Tunis. Handtikin vóru tortureraði í 15 londum, ha- rímillum eru Egyptaland, Iran og Ísrael og tey her- settu økini. Deyðarevsing økist øgil- igt f Algeria, Egyptalandi, Irak, Jordan og Saudi Arab- ia. Í Kuwait og Algier vóru avrættingar framdar fyri fyrstu ferð sidan 1989. Amerikansku heimspar- tarnir Í 1993 fór Amnesty Intern- ational undir eitt átak ímóti politiskum drápum og „hvervingum“, brotsgerðir. sum kravdu yvir túsund lív í 15 ondum í amerikansku heimspørtunum, teirra mill- um Brasilia, El Salvador, Guatemala, Haiti og Peru Í Colombia avrættaðu ván- aðu styrkirnir og teirra par- amilititerisku umboðsmenn fólk í hundraðtali. Samv- itskufangar í hundraðtali sótu í fleiri londum, harím- illum Peru og Cuba. Í Bras- ilia „hvurvu“ í hundraðtali av gøtubørnum, hálvvaksn- um og vaksnum, ella tey vórðu dripin. Sagt verður frå torturi og ringar viðferð, ið løgreglan framdi í mongum londum Teirra millum eru Haiti, Venezuele, Mexico, Peru og Colombia. Hóast deyðar- evsingin varð avtikin í meg- inpartinum av gkinum, vórðu 38 fólk, teirra mill- um 4 ungdómar, avrættað í USA. Afrika í Afrika vóru politisk dráp høvudsbrotid á mannarætt- indini, t6 at politiskar handtøkur og torturur hildu á í 1993. Í seinastuni er boð- að frá ræðuligum yvirgangi í Rwanda í 1994. Meira enn 10.000 fólk doyðu í Bur- indi, tá embætis- og stuð- ulsfólk hjá lokalu HUTU stjórnini drupu Tutsi sivil fólk, meðan Tutsi bólkar og trygdarstyrkir eisini drupu óvápnapi Hutu sivilfólk í túsundatali. Boðað ar eisini frá í túsundatali av avrætt- ingum uttan rættargongd og dóm og ,hvørvingum" í 20 londum, teirra millum Angola, Chard, Liberia, Rwanda, Senegal, Togo of Zaire. Aðrastaðni í økinum varð sagt frá, at stjórnirnar í Cameroon, Nigeria og Sud- an høvdu samvistkufangar, og politiskir fangar í tús- undatali sótu í Ethiopia. Løgreglan og herurin tort- ureaðu fólk, sum sótu í varðhaldi í Supurafrika, og meir enn 4300 fólk har do- yði av politiskum yvirgangi. Nr. 133 — 15. JULI 1994 = Síða 13 Asia Í Asia hildu „hvervingar“ og avrættingar uttan rætt- argongd og dóm fram í øllum økinum. Boðað varð frá avrættingum í túsundat- ali uttan rættargongd og dóm í Cambodia eins og í Afghanistan, har tilætlaðar og tilvildarligar bumbingar av húsum, sjúkrahúsum og moskeum eisini vidførdu fleiri hundrað deyð og fleiri túsund særd. Í India vóru mannarættindaraktivistar í hundraðtali avrættaðir utt- an rættargongd og dóm, og aðrir vóru í hópatali tiknir av trygdardeildum í statin- um Jammu, Kashmir og Punjab og „hvurvu“. Í PAkistan verður sagt frá fólki í hundraðtali, sum vórðu tortureraði í politi- og militervarðhaldi. Í summum førum doyðu tey av tí Torturur og ring viðferð av politiskum fangum, frið- arligum mótmælisfólki og mistondtum fyri kriminal- itet vóru vanlig í 19 asiat- iskum londum, teirra mill- um eru Kina, Indonesia og East Timor, har fleiri hundr- að andstýðufólk móti stjórnini vóru samvitskuf- angar ella møguligir samv- itskufangar. Esiini í My- anmar vóru fleiri hundrað andstóðufólk fongslaði, teirra millum samvitskuf- angar í hópatali. Deyðarevs- ing varð útint í minst 10 londum. BErt í Kina vóru meira enn 1400 fólk avr- ættaði, og yvir 2500 eru framvegis dømd til deyða har.