mikudagur 29. juni 1994síða 4

Síða 4 Nr. 121 — 29. JUNI 1994 Eitt svenskt stórverk er útkomið í føroyskum Moralskt morð Vakur og reinur erotikkur uttanfyri hjúnarlagið, harðskapur og neyð- tóka innanfyri hjúnarlagið. Átrúnaður sum grundgeving fyri kúging, og manndráp sum ein moralskt røtt gerð. Hetta eru nókur avgerandi tema — og dilemma — í skaldsøguni »Glas læknis, sum Kirsten Brix hevur umsett, og sum kom út á forlagnum Náttsólin fríggjadagin Kirsten Brix er donsk, men hon hevur búð so leingi í Føroyum, at hon er líka stinn í føroyskum sum í donskum. Hetta hevur gjørt, at hon ofta verður biðin um at umseta lógartekstir 0.2. úr ødrum málinum til hitt. Men hon hevur eisini umsett skaldskap - hennara størsta arbeiði í hesum sambandi var at flyta skald- søguna >Blíð er summar- nátt á Føroyalandi« yvir í danskt. Ur svenskum til føroyskt Men friggjadagin kom eitt stórverk í føroysku bók- handlaranar, sum Kirsten hevur umsett - hesaferð úr svenskum til føroyskt. Tad er kendasta skald- søgan hjå svenska høvun- dinum Hjalmar Søderberg, Glas lækni. Hetta man vera fyrstu ferð, at eitt so stórt verk er umsett til føroyskt av ein- um, sum ikki hevur før- oyskt sum fyrsta mål. Meistaraverk Kirsten fekk hugskotið at fara undir týðingina, tá maðurin, Hanus, fór í holt við at gera eina bók um høvundin, Halmar Søder- berg. Orsøkin til at hon valdi at týða nettupp Glas lækna, var, at henda skaldsøga er meitt satt meistaraverk<, sum hon tekur til. - Søderberg hevur fingið alt at hanga so væl saman, sigur hon. Persónslýsingar og hendingar eru so væl samanflættað, at bókin kennist heil og fullskapað. Modernað bók Í bókini verður sexualitetur lýstur á ein hátt, sum var sera 6vanligur á Søderberg- sa døgum. Hon snýr seg m.a. um eini prestahjún, har presturin kúgar og enntá neydtekur konu sína. Sum ein kontrast til hetta, verður erotikkur uttanfyri hjúnarlagið lýstur sum reinur og vakur. - Bókin er ti rættiliga modernað, heldur Kirsten Brix. Tey fyribrigdi, hon tekur fram, eru næstan bert lýst í heilt nýggjum bók- mentum. Moralskt dilemma Men Søderberg fer longur enn so. Endin verdur nevniliga at hevuðspersónurin, Glas lækni, drepur prestin - og lesarin fær ta fatan, at hetta er ein moralskt røtt gerð. - Hetta skal sjálvandi skiljast súmbolskt - prest- urin umbodar tað ónda, tað totalitera. Tað er hetta, sum tað er moralskt rætt at drepa, sigur Kirsten. Føroyskt er eitt litið mål Spurd hvussu sjálvt arbeiði hevur gingist, sigur hon, at tað ofta kann vera trupult at umseta til føroyskt. - Føroyskt er eitt lítið mál - ikki bara soleiðis at skilja at fá tosa tað, men eisini í orðum. Tað eru nógv færri orð á føroyskum, enn tað eru á svenskum. Tí hevur tað ofta verið trupult at fingið allar nuansurnar við. Hon sigur tað ikki minst hava verið tær erotisku lýsingarnar, sum nógv arbeiði hevur staðist av at fingið neyvar. - Og tað ger tað ikki lættari, at vit onga syno- nym-orðabók hava, leggur hon afturat. Men eina góða hjálp hevur hon havt, nevniliga tað nýggju ensk-føroysku orðabókina. - Eg havi ofta fyrst umsett úr svenskum til enskt fyri at kunna nýta hesa orðabók- ina, sigur hon. um lvskvaltet Kirsten Brix hevur brúkt fimm mánaðir um at umseta bókina - harav hevur hon tikið frá sínum dagliga arbeiði í ein mánað við ongari løn. Hvat er tað sum ger, at ein sjálvboðin fer í holt við og nýtir nógva tíð til tílíkt arbeiði - uttan at fáa nakað fyri tað? - At arbeiða við máli og bókmentum, tað er fyri meg ein spurningur um lívs- kvalitet, svarar Kirsten. - Tað er so ymiskt hvat gevur fólki innihald og virði í lívinum. Fyri meg er tað bókmentir. Eg lesi altíð tá ein løta er. Og vid at arbeiða leingi og gjølliga við eini bók, lærir tú nógv - bæði um hugsanir høvundsins og um mål. - Hetta haldi eg vera spennandi. Eg vildi sjål- vandi ynskt at meiri studul fekst, men so leingi tad ikki beinleiðis | kostar mær nakað, haldi eg tað vera vert at fáast við. ss Tíðindablaðið GX Hjalmar Søderberg Tann norður- lendski Orwell Hann var tortrúgvin skeptiskur, hann ávaraði móti bæði nasismu og stalinismu - og hann var góður við menni- skjunt 2. juli verða liðin 125 år síðani svenski høvundurin Hjalmar Søderberg varð føddur. Hetta er tann beinleidis orsøkin til, at Nordurlanda- húsið fyrsta dagin fer at geva út bókina, sum Hanus Andreassen hevur skrivað um hendan høvund. Skeptiskur og tortrúgvin Orsøkin til at Hanus hevur tíkið uppgávuna á seg, er, at hann altíð hevur verið hug- tíkin av hesum høvundi. - Eg las hann fyrstu ferð í 1959, og líka síðani hevur hann verið millum teir høvundar, eg havi hildið mest av, sigur hann. Hanus greiðir frá, at Søderberg var ein óvanliga greiður og klárt hugsandi maður. - Hann læt seg aldri fangað av nakrari fastari trúgv uppá, hvussu vit skapa paradís á jørð. Í triatiårunum, tå valið hjá mongum høvundum stóð imillum nasismu og stali- nismu, dugdi Søderberg at síggja tað vandamikla í báðum - og hann ávaraði móti báðum. - Tað er ikki altíð, at ein høvundur er klárskygdur, fyri tað um hann er ein góður høvundur. Søder- berg var bæði. Tað er kanska mest tað, sum ger hann so hugtakandi. Vit kunnu síga, at hann var ein norðurlendskur Orwell. Fimm partar Hanus Andreassen fer víða um í síni bók um Søder berg. Hann greiðir frá um tað mentunarliga umhvørvid, Søderberg vaks upp í, um hansara verk, um tey serligu eydkennini, um Søderberg-tydingar å før- oyskum, hann samanber Søderberg við James Joyce, og hann hevur ein >persón- ligan epilog<, við egnum metingum. Harafturat er ein kapittul um bókina Glas lækni. Henda kapittul prenta vit í dag. Vónandi fær tað virði At føroyingar skriva bøkur um útlendskar høvundar, er ikki vanligt. Men Hanus hevur hildið tað verið spennandi at arbeitt við hesum. - Vit plaga mest at fáast við okkara egnu. Upp á tann mátan er hetta nakað nýtt, og sjálvur haldi eg, at tað hevur verið spennandi. - Nú vóni eg bara, at tað eisini fær virði fyri onnur. $-S- Var MVG lagt å, kom eingin bók Hanus og Kirsten fegnast um, at bókur sluppu undan MVG- gjaldinum. Men tey sakna kortini ein meiri miðvísan mentanarpoli- tikk. Og tey sakna fjølmiðlar, sum geva okkara mentanarlívi gætur Tá MVG varð sett í gildi í Føroyum, eydnaðist í síðstu sleppa bókum undan. Men tað stóð nógv á. ltu fólki sum fåast við Jógvan Sundstein - sjálvur > føroyska bókaútgávu at