hósdagur 30. juni 1994síða 18

Nr. 122 — 30. JUNI1994 Stauning vitjaði arbeiðsmenninar i hovuðsstaðnum Arbeiðsmannafelagið tók undir við hansara hugsan um at stríðið fyri sosialum rættvísi eisini skuldi ganga fyri seg innan tinggått Javnadarflokkurin varð stovnaður í 1925. Høvuds- orsøkin var tann, at tær stóru samfelagsbroytingar- nar, sum vóru í tíðarskeið- num nakað undan síðsta aldarskifti og fram í hesa øldina, høvdu við sær eina vaksandi fjøld av lønmåt- takarum, sum í verandi flokkum ikki sóu sær nakað politiskt tilhald. Fyri løn- móttakararnar taldi tað mest, at bøtt varð um sosi- alu korini. Undir hvørjum viðurskiftum við Danmark hetta varð gjørt kom í aðru Árið fyri at javnaðar- flokkurin varð stovnaður, kom danski javnaðarfor- maðurin, Thorvald Staun- ing, fyrstu ferð fram at sum forsætismálaráðharri. Hann vitjaði árið eftir í Føroyum, og Havnar Arbeiðsmanna- felag sendi telegram um- borð á Tialdri til hansara Tað tók langa tíð = at vinna Havnina javnadarflokkurin stillaði upp og til hann 62 ár gingu frá tí fyri at bjóða honum til fund- ar. Stauning játtaði, og hós- kveldið 3. september 1925 tók hann lut á neyndarfundi í felagnum. Skrivarin í felagnum, Maurentsius Viðstein, greiddi frá, hvussu felagið varð ment og striddist fyri betri lønarkor- um og ødrum viðurskiftum í tí sambandinum, og Staun- ing gleddist um hetta, men heitti á felagið um eisini at nýta møguleikan at seta síni fólk í tingid. Fullsett Losja Yvir háls og herðar varð kallað saman til limafundar kveldið eftir, tí Stauning hevði boðað frá, at hann fegin vildi tosa fyri fólki- num. Eingin sessur í stóra sali í losjuni var tómur, og Stauning var fegin. Hann greiddi arbeiðs- monnunum frá, hvussu javnadarflokkamir høvdu vunnid fram i Svøriki, Dan- mark, Onglandi, Belgia og Fraklandi, og hann helt tað vera nátúrligt, at javnaðar- rørslan i Føroyum ikki bara var skipað i verkafeløg, men eisini royndi at fáa fót- in fyri seg á politiska víð- vellinum. Stauning vildi ikki siga nakað vanvirdandi um før- oysku umboðini í ríkisdeg- num, sum vóru fólkavaldir av føroyingum, men hann staðfesti, at tá uppskot um at bóta sosialu vidurskiftini hjá øllum fólkinum komu fyri í ríkisdegnum, so at- kvøddu føroyingarnir altíð ímóti ti, sum flokkurin hjá arbeiðsmonnunum gjørði, tí teir atkvøddu saman við vinstraflokkinum. At hetta festi í ber takkar- kvødan, sum skrivarin í ar- beiðsmannaflagnum, Mou- rentsius Viðstein, bar fram gjórdi Á stórsti flokkur í Suðurstreymi Tað hevur víst seg aftur og aftur, at í løndunum kring okkum hevur javnaðar- flokkurin havt stóra undir- tóku millum fólk í størstu plássunum og kanska ser- liga fhøvudsstødunum. T.d. hevur ein av håborgunum hjå danska javnarflokki- num verið Keypmanna- havn, har teir hava átt bý- ráðsformannin stóran part av hesi øldini. Eisini í ødrum stórri donskum kommunum hev- ur javnadrflokkurin stadid sterkur, t.d. í Ålborg, Århus og Odensen. Í øllum hesum hýnum hevur javnaðar- flokkurin sitið verið størst- ur, bæði í kommunupoli- tikki — tí hava teir vanliga havt býráðsformannin — og í landspolitikki. Striltid i Havnini Men í Føroyum hevur tað verið strevið hjá javnaðar- flokkinum at vinna høvuds- staðin. Borgarligu flokkar- nir hava verið sterkari, og teir hava í mong ár átt bý- ráðsformannin. Vit skulu eini fýrati ár aftur í tíðina fyri at finna javnaðarmann í býráðsformanssessinum. Tá var tað J. P. Henriksen, sum var formaður. Eisini í landspolitikki- num hevur tað gingið strilt- ið at vinna fram hjá javnað- arflokkinum. Á fyrsta vali- num, flokkurin stillaði upp — tað var í 1928 —, atkvøddu 126 í Sudurstreymi fyri javnaðarflokkinum, og tað bar ein eykavaldan mann við sær. Á næsta valið var undirtøkan tann sama, og ein eykavaldur tingmadur valdur, men valini aftan á settu sudurstreymoyingar vidhvørt javnaðarmann á ting, og við hvert fall hann aftur. Hverjar ferð Síðani 1958 hevur í hvussu greiða ábending um. Hann heitti á limirnar í sínum fel- ag um ikki at halda uppat at stilla upp, hóast fyrstu royndirnar høvdu verið minni góðar Stauning vitjar aftur Triatiårini vóru rakår, ar- beiðsmannafelagið strídd- ist fyri at útvega limunum arbeiðspláss, og tá tað hoyrdist, at Stauning, for- sætisráðharri, á veg til Ís- lands skuldi leggja at í Havnini 7. juli, avgjørdi ar- beiðsmannafelagið at veita honum tignarliga móttøku. Málið var sjálvsagt at tosa við hann um vánaligu við- urskiftini og um møguligan studul frå donsku javnadar- stjórnini til verkætlanir, felagið var farið undir fyri at fáa limunum arbeiði. Bæði arbeiðsmenn og — kvinnur stóðu fyri móttók- so er eitt javnaðarumboð verið valt í løgtingid fyri Suðurstreym, og síðani val- lógin varð broytt í 1978 og talið á valdømisvaldum tingmonnum fyri Suður- streymoyar valdømi hækk- adi upp f åtta, hevur tad hvørja ferð eydnast flokki- num at fáa tvey umboð vald. Flokkurin hevur á valu- num síðani 1978 verið á upp í móti eins stórur og hinir tríggir stóru flokkarnir, men á valinum í 1990 bar rætti- liga til. Veljararnir í Nóls- oy, Kirkjubø, Velbastað, Kaldbak, Hesti, Norðradali og Tórshavn sýndu flokki- num so stórt álit, at hann við T uni, sum var skipað so- leiðis, at tey fóru í skrúð- gongu úr kommunuskila- garðinum út á bryggjuna, har formaðurin og næstfor- maðurin fluttu fram rødur og homorkestrid spældi. Seinni um dagin bjóðaðu teir Stauning á Restorffs kondittari til kaffi, køkur og sigarir. Stauning var út- lærdur sigarrullari. Eftir vitjanina kendi felagið tað soleiðis, at teir høvdu fingið gott samband 2.597 atkvødum gjørðist størstur av øllum — hálvt- annað hundrað atkvødur fólkaflokkinum, sum er verid størstur ley bædi valini frammanundan. Ikki mestu umboðanina Hóast javnaðarflokkurin er størstur í valdøminum, so hevur hann ikki størstu um- boðanina í løgtinginum. Fólkaflokkurin hevur triggjar menn, meðan javn- aðarflokkurin bara hevur tveir. Hetta kemst av, at saml- íðindablaðið Æ*)) Stauning vitjaði fyrstu ferð í Føroyum í 1925. Á fundi, sum Havnar Arbeiðsmannafelag skipaði fyri segði Stauning, at hann helt tað vera natúrligt at javnadarrørslan í Føroyum ikki bert var skipað i verkafeløg, men eisini royndi at fáa fótin fyri seg á politiska víðvellinum við forsætismálaráðharran, og tað gjørdu teir fleiri ferð- ir nýtslu av. aða atkvødubyud um alt landið bar við sær, at fólka- flokkurin fekk ein eyka- mann í Suðurstreymi, með- an javnaðarflokkurin ong- an eykavaldan tingmann fekk. Hevdi flokkurin fing- id ein eykavaldan seinas, so hevði hann komið inn í Suð- urstreymi, tí har vóru fleiri avlopsatkvødur enn í hinum valdømunum. Á valinum seinast restaði ikki so ógvuliga nógv í at fáa tridja valdømisvalda tingmannin. Hevdi flokkur- in fingið 166 atkvødur fleiri, so tók hann mannin frá sjálvstýrisflokkinum.