mikudagur 31. august 1994síða 2

Borgarliga alterna- tivið spælt fallit! SAMGONGAN rokin visti útvarpið at siga frå í tíðindasending síni måna- kveldið. Sama dag sum tosað varð um at skriva undir samgonguskjalið millum teir fýra flokkarnar, samband, fólka- flokk, miðflokk og teir kristiligu sá ikki mætari út enn at einki fór at spyrjast burturúr. Orsøkin: fólkaflokkurin setti fram nýggj krøv, sum sambandið ikki vildi góðtaka. Einki sum helst nýtt er í hesum. Hetta er bara endurtøka av tí sjónleiki, sum sprellimenninir í fólka- flokkinum hava sýnt Føroya fólki nú í skjótt tveir mánaðir. Skrúva vit tíðina nøkur ár aftur, so minnast øll, hvussu somu fólkafloksins sprellumenn gjørdu bæði sambandsmenn og sjálvstýrismenn trillrundar í høvdinum við aftur og aftur at spæla flokkarnar teir vóru í samgongu við út móti hvørjum ødrum. Tað er nettup hetta sama vit nú síggja, og hvør veit, kanska fólkafloksmenn hugsa so taktiskt og kyniskt, at ping-pong spæl teirra við sambandsflokkin er partur av komandi fólkatingsvalstríði floksins! Einhver veit, hvussu nógv tað hevur at siga fyri tann eina fólkafloksmannin at verða afturvaldur á fólkating, so hví ikki brúka (misbrúka) tingingarnar um landsstýri til at markera seg! TAÐ er nokk einki dulsmál, at tað er fólkaflokkurin, sum er upphavið til ótelandi parlamentarisku støðuna. Og nú Jógvan Sundstein ikki er millum tingmanningina longur stendur Anfinn Kallsberg tað veikari í innanhýsis stríðnum millum dúgvur og heykar í fólkaflokkinum. Tað man eisini nú standa meira greitt fyri Føroya fólki enn nakrantíð, hví Marita løgmaður gjørdi av at síga samarbeiðið upp við somu fólkafloksheykar, sum nú gera sam- bandsmenn heitar um oyruni. Javnaðar- flokkurin fór í samgongu við fólka- flokkin eftir næstsíðsta val. Tað vóru tey, sum hildu, at hetta átti at roynast, nú tað var gjørligt at skipa landsstyri við bara tveimum flokkum. Men tíðin skuldi vísa, at hetta var ein skeiv av- gerð, tí fólkaflokkurin rætt og slætt ikki er til at arbeiða saman við. NÚ bendir so nógv á, at sami fólka- flokkur er einki broyttur. Hetta hava sambandsmenn enn einaferð sannað. Tað sær tí ikki mætari út enn, at vit ant- in fáa eit nýval ella eina samgongu, har boð m.a. verða eftir javnaðarflokkinum. Flokkurin hevur higartil havt ta stóðu, at hann vildi lata teir borgarligu royna seg, tí teir vunnu valið. Ein skilagóð og ærlig stóða. Nú er so spurningurin, um fortreytirnar eru broyttar, soleiðis at tað als ikkiber til at skipa eina samgongu uttan at javnaðarflokkurin er við. NÚ tað sýnist sum at tað borgarliga al- ternativið hevur spælt fallit er so spurn- ingurin, hvat m.a. javndarflokkurin kann og vil gera. Skal flokkurin til at umhugsa sína stóðu av nýggjum fyri harvið enn einaferð at gerast álitið í føroyskum politikki, tá verður so sanniliga neyðugt hjá sambandinum eisini at leggja á annan bógv. Leidslan og nýggju menninir í flokkinum hava undan valinum gjørt javnaðarflokkin, sum teir nú royna at fríggja til, til sín høvudsfigginda. Tað sigur tí seg sjålvt, at sambandið má fyrst taka í egnan barm og rætta javnaðarflokkinum hond- ina, skal hugsingur verða um at fáa javnaðarflokkin til samráðingarborðið. Skuldi tað komið hartil, at eingin sam- gonga er megulig uttan javnaðarflokkin, so skal sambandið vita, at tað verður ikki ein reint borgarligur politikkur, sum fer at verða rikin komandi árini. Tá verður tað ein politikkur, sum verður nógv merktur av sjónarmiðum javnaðarfloksins. Men í einum samarbeiði eru allir flokkar noyddir at geva og lata. Tað sama verður sjálvandi eisini at galda fyri MEN tað er ikki nóg mikið við hesum báðum flokkum. Neyðugt er við einum ella tveimum flokkum aftrat. Er íkki meiriluti fyri nývali og tað ikki er gjørligt at skipa eina samgongu uttan um javnaðarflokkin, so vildi tað verið rætt at havt bæði tjóðveldi og verka- mannafylking við í somu samgongu. Tá sluppu vit heilt undan teimum smærru flokkunum, og tá vóru tað sigursharrar og taparar, sum tóku seg saman til tess at fáa landinum eitt stýri. Skal javnað- arflokkurin út í Tinganes - og tað eru tað ymiskar meiningar um í flokkinum - so má tað eisini vera eitt ófrávíkiligt krav, at verkamannafylkingin, sum hevur staðið sum tann stóri revasarin og um somu tíð endurnýggjarin, er-við til at taka ábyrgd. Og tá sama fylking jú alla tíðina hevur tosað um eina breiða samgongu, skuldi hetta verið ein møguleiki tvs. samband, javnaðarflokkur, tjóðveldið og verkamannafylking. Harvið sleppur tú undan tí magiska 17 talinum og tú fær eina stjórn, sum umboðar ein breiðan meiriluta av føroysku veljarunum. VIT hava loyvt okkum at gera hesa samanseting sum eitt tankaeksperiment. Tað er ikki vist, at tað er meiriluti fyri hesum í javnaðarflokkinum, og tað er heldur ikki vist, at hinir flokkarnir, sum her verða nevndir, eru sinnaðir at fara í eina slíka samgongu. Men soleiðis sum stødan er vorðin, so kann verða neyðugt við ótraditionellum loysnum, og her má sambandið gera sær greitt, at tá tað ikki megnaði at skipa eina borgarliga sam- gongu og harvið brúka henda meiri- lutan, so verður tað noytt til at laga sín politikk eftir teimum ikki borgarligu flokkum, sum tað nú “helst" fer at banka á dyrnar hjá at biðja um stuðul. Sambandið - ynskir tað at skipa samgongu saman við umrøddu flokkum - verður tí eisini noytt til at gloyma nógv av tí, sum tað annars hevur sett niður í eitt borgarligt samgonguskjal. VIT fara annars at ávara bæði javnað- arflokk og tjóðveldisflokk um at lata seg lumpa við í eina møguliga sam- gongu, har fólkaflokkurin aftur verður tann avgerandi atkvødan. Hetta er sjálvandi ein møguleiki tveitir sam- bandið frá sær. Men royndirnar áttu at havt lært okkum, at soleingi fólka- flokkurin verður styrdur av einstak- ligum, sum hver í sær hugsa um egináhugamál, verður hann ikki nakar haldbarur samarbeiðspartnari. VIT hava onga patentloysn. Møguliga er eitt nýval tað einasta rætta fyri at reinsa luftina og fyri at fáa eina ting- samanseting, sum ger tað gjørtligt at skipa eina samgongu. Hinvegin kann ein siga, at tað er skomm, at mongu flokkarnir ikki megna at skipa landsstýri so ella so. Vit kunnu í hvussu er staðfesta, at fortreytirnar fyri at skipa samgongu síðani valið eru nógv broyttar. Tað vísir seg, at borgarligi vongurin, sum vann valið, er ikki førur fyri at liva upp til hetta álit. Tað broytir støduna fullkomiliga. Og spurningurin er tf hvat m.a. javnadarflokkurin og fyri tað eisini tjóðveldi og verkamanna- fylking siga til hesa nýggju stóðu. Teir smærru flokkarnar, sum hver hava tveir tingmenn, eiga vit at síggja burtur frá. Tað er upp á tíðina, at føroyskur poli- tikkur ikki verður avgjørdur uppá atkvøduna hjá smáum flokkum, sum í veruleikanum hava alt ov nógv vald, tá avtornar. Nú er at bróta upp um armar og vita, hvat kann gerast. Alternativið er nýval. SOSIALURIN Eingin trygd fyri at nakað virki letur upp Samgonguskjalið er ikki undirskrivað og sostatt er eingin samgonga góðkend, so sigur formaður fólka- floksins í sínari viðmerking til ta ósemju, sum hevur stungið seg upp, nú bæði Jákup Olsen úr kristiliga og John Petersen úr Fólka- flokkinum, vilja hava eina aðra orðing, eina meira greiða orðing viðvíkjandi Fiskavirking. Til støðuna hjá John Pe- tersen, sigur Anfinn Kalls- berg, at hetta er stóða Fólka- floksins, og sanniliga skuldi ein hidið tað, tí júst ein sam- gonga varð slitin upp á Fiskavirking, og tá ein minnist tað orðavalið, sum eg tó ikki vil endurtaka her, tað, sum Svend Áge Ellef- sen í Dimmalætting skýrdi floksfelagan, Poul Michel- sen, tí hann var blivin stjórnarlimur í hesum felagsskapi. Hesin sami fólkafloksmaður sigur í samrødu í Oyggjatíðindum fyri 26/8, at hansara leiklut- ur í Fiskavirking, er ein av- bjóðing, hvat so Poul Michelsen meinar um tað. Eg meti at hetta er eitt spæl fyri gallarínum frá Fólka- floksins síðu, tí við einum stjórnarlimi hava teir javn- vág ímóti sambandinum við Edmundi Joensen. Eg havi fyrr sagt, at Fólkaflokkurin hevur rætt viðvíkjandi Fiskavirking. Taðereiu monopol. Hesum havi eg ikki broytt stóðu um, men tað hevur so sanni- liga Fólkaflokkurin og sam- bært formanninum, er tað ein samdur flokkur, so skoðsmálið frá Svend Áge Ellefsen er nú galdandi all- an flokkin, tí John Petersen og Jákup Olsen hava ongan tryggleika fyri nakrari for- deiling og heldur ikki fyri at nakað virki, sum nú stendur afturlatið, at tey verða latin upp, tí Fiskavirking eigur øll virki og teir vilja ikki hava nakað mótspæl. Og við tað at eisini bankarnir nú eru samanlagdir, so har er bert tann eini møguleiki fyri fígging, og tað er so- leiðis, at tað er émøguligt at fáa fígging uttan fyri Fiska- virking. So er tann tilsøgn, sum er fest í samgongu- skjalið hesum viðvíkjandi. Hon er virðisleys. Tá so Fiskavirking fær eina bankasanering og hartil aft- ur borið fyrst 12% fyri at hækka tað til 40% av øllum skatti, so verður tað bert eitt stórt og sterkt monopolvirk- ið í Føroyum og hetta studl- að av verandi samgongu. Tað berst ongum gðrum bøtur, og hetta er tryggja í verandi samgonguskjalið, sum í sínum útgjaringar- politikki er gingin nógv longur enn nakað sosialist- iskt skjal vildi krav. John Petersen og Jákup Olsen hava lokal krøv, sum eru væl skiljandi. Tað vóru fleiri serliga frá kristiliga fólkaflokkinum í Suðuroy, sum væl eru komin við í samgonguskjalið, til dømis fiskiloyvi til skip, sum í dag eingi fiskiloyvi hava. Tað verður trongligt á Føroya- leiðini. Eg vil vóna at samgongu- skjalið verður undirskrivað, tí tað hava hesir persónar, sum hava tíkið saman um landsins stýri, tá hava teir bitið hevdið av allari skomm, og tá tað er gjørt, so kunnu KUT í Dimmalætt- ing og John Petersen sita hond í hond og regulera stóru slangu úr landskassa- num til Fiskavirking og onnur monopolir, sum eru styrd av fólka- og sam- bandsflokkinum. Reinføri hjå komandi samgongu er væltryggjað í tí skjalið, sum sambandssakførarin hevur greitt úr hondum, har hann eisini hevur ella kemur at tryggja sær sín part í aftur- beringini. Leingi livi tað borgarliga trúvirði, og at tað er væl tryggjad, gongur eisini fram av ti, at sambandsflokkurin skal hava 3 landsstýris- menn, so er nakar gísli, so verður tað fólkaflokkurin. Oftani etur hundur tað Sverre Midjord