leygardagur 3. september 1994síða 17

Tíðindablaðið [ sostalurin ] Nr. 167 — 3. SEPTEMBER 1994 Síða 17 Brot úr livsins skuggalandi Tað eru ikki smávegis, sum verður avdúkað á pallinum í Sjónleikarhúsinum í hesum døgum. Orðavalið og innihaldið í leikinum er nóg mikið til at fáa fólk at sita sum súlur - og tað er ikki keðiligt Veðurlagið og sex kunnu fólk altíð tosa um, tí hetta eru fyribrigdi, sum er við- komandi fyri teimum flestu. Í sjónleikinum "Skøkjur- nar ganga fremst inn í himmalin” er meir tosað um sex enn um verðurlagið, men evnið er áhugavert - ikki minst tá tað verður lýst frá sjónarmiðinum hjá ein- ari skøkju. Birita Mohr gevur skøkj- uni lív á pallinum, og hetta er sterkur lútur, sum krevur stórt dirvi at bera fram. Kortini drálar sjónleikar- in ikki, men leggur til brots og ger leiklutin so livandi og positivan, at tú ikki kanst annað enn fáa samhuga og samkenslu við kvinnuni, sum livir á lívsins skugga- síðu. Av sonnum eitt megnar avrik hjá Biritu Mohr, eftir at hava staðið á palli í 20 år. Skøkjan eitur Rósa, og hon er serstøk. Rósa livir í einsemi og hevur bert eina kristus-standmynd at tosa vid. Standmyndin - og å- skoðararnir fáa nógv at vita um lívið hjá skøkjuni, og ikki alt er so borðbart, hóast tað fellur Biritu Mohr, sjón- leikara, so lætt at bera út um pallin. Rósa hevur ikki gott at bera mannfólkunum, hóast teir eru hennara livibreyð. Hon kastar sín alsk á Krist- us-standmyndina, og tá hon rannsakar seg sjálva, sigur hon frá einastu ferðini hon hevur verið góð við ein mann - men tað var ikki sex teirra millum, sum fekk hana at elska hann. Tá hann var greiður yvir at Rósa var skøkja, fór hann. Tá var Rósa við barm, men hon segði honum tað ikki. Rósa nærum holdliga góð við, og við hvert líkist tað nærum blasfemi. Stand- myndin krevur heldur ikki sex frå skøkjuni, so kanska er tad fyribrigdid at taka og geva, sum Rósa ikki hevur lært í lívinum. Hon gevur á sín hátt, ger tað sum verður "bilagt", og krevur peningin inn. Tað er eingin góður handil. Livssøgan hjá Rósu Livssøgan hjá Rósu verður í brotum lýst, bæði í góðum og óndum tíðum. Tosing- arlagið hjá Rósu er eins op- inskárað og grómut, sum hon hevur livað og virkað á fold. Hon smæðist ikki at siga frá sínum upplivingum viðorðum, sum eru neyðug, fyri at lýsa hennara veru- leika. Rósa hevur ongantíð lært at vanda sær um málið, ella at pynta uppá veruleikan. Hon ger seg ikki til, og letst at betur enn hon er. Hon er ærlig, bæði tá hon sigur frá skøkjulivinum og tå hon tosar kristindóminum, so sum hon fatar hesir lutir í tilveruni. Tað er katólski presturin José Luis Martin Descalzo, sum hevur skrivað leikritið, og Birita Morh hevur um- sett. Leikritið er eitt av teim- um bestu, sum eg havi hoyrt og sæð á palli. Eisini hevur Birita Mohr verið heppin við umsetingini. Her er tal- an um einfalt gerandismál, sum á besta hátt lýsir tað, sum rithøvundin vil siga okkum. Hon tosar morreytt Nógv morreytt tos er eisini á pallinum, men hetta eru bert vanligar orðingar, sum fólk brúka í slíkum sam- bandi. Tá tað er mest skemtiligt, flenna fólk, men tey geva seg ikki yvir til láturin, so sum vit annars høvdu gjørt, um vit sótu heima við hús. Í stuttum hevur lívið hjá Rósu verið fátækt og harð- rent. Hon misti foreldur og systir undir loftálopi undir seinna heimsbardaga. Hon varð koyrd å nunnuskiila, og fekk har at vita, at hon var virðisleys, og at hon altíð fór at veratað. Tað nýtist eingin Freud at siga okkum, at verður slíkt trúttað niður í eitt barn, so fer tað at halda, at "hini" hava rætt. Rósatók tað til eftirtektar. Hon sigur einastaðni, at hon fekk sær einasta starvið í verðini, sum einki prógv kravdi. Rósa fekk sær skøkjustarvid. Hon visti at hon einki kundi vænta sær í tilveruni, og tí fór alt tað góða, sum hon kundi fáa lut í í lívinum, at verða tikið frá henni. Góðtekur at hon Ikkl er verd at elska Tað ræðuliga er, at Rósa góðtekur, at hon ikki er verd at elska. Samstundis leggur hom likam til "tey svínini", sum gjalda pening fyri at læna hennara kropp. Hetta er kvinnukúgan av ringasta slag, men hvussu nógvar kvinnur í dag hava ikki somu áskoðan, at tær eru virðisleysar, og tí lata seg misbrúka, móti at fáa tryggleika og status, hóast karmurin ikki er tann hjá skøkjuni? Tad er vanligt at kvinnur onga sjålvsvirding hava, at tå nærum heldur, at hetta er barnsligt at føra fram å palli, onkur vil halda, at hetta er ein påstandur - og kortini er júst hetta reydi tráðurin í leikinum. Í verleikanum er søgan um Rósu ikki ein lýsing av skøkjutilveruni og hennara serliga tilknyti til kristin- dómin. Hetta er meir søgan um maktgimd og ómegd, um sosialan ótryggleika og etisku virðini hjá ú einstaka, og misjøvnu møguleikarnar hjå menniskjum at fóta í sam- felagnum. Hetta er bardagin millum tey virðisleysu ødrumegin Birita Morh er vandur sjónleikari. Hon hevur staðið á palli í umleið 20 ár, og hevur spælt nógvar og týðandi leiklutir gjørnum árini. Her er Birita Morh i sjónleikinum "Antigone", sum varð framførdur fyri nøkrum årum sidani i Norðurlandahúsinum og tey ráðandi hinumegin. Tigandi melrlutin Kirkjan er stórveldi í ka- tólska samfelagnum. Hon prædikar eitt, men fremur annað í verki. Tað er ikki Gud, sum er atvoldin til skeivleikarnar, men teir ráðandi í samkomum og samfeløgum, sum brúka Guds orð at gera sær dælt. Eg kom at hugsa um "tig- andi meirlutan" hjá Nixon, sum amerikanski forsetin misbnikti, og gjørdi til við- haldspart í bardaganum um maktina í síni tíð. Tey, sum tiga, góðtaka.. o.s.fr.. Tað sjónarmiðið kann altíð brúkast. Tað, at tey frelstu halda seg vera betri enn hini, er einki nýtt. Vit uppliva tað hvønn dag, og hjá summum er hetta vorðið "image" ella sjålvsmynd, sum verður sett upp móti tí veruliga guds- trúnni, so sum skøkjan Rósa vísir okkum á palli. Hverja nidurstøda Rósa kemur til, skal ikki avdúkast her. Tað skulu fólk fara í Sjónleikar- húsið at uppliva. Almennan týdning Samanumtikið kann sigast, at hesin leikur er eins aktuellur hjá okkum, sum tá hann var skrivaður í Spania í 1985. Tað er eisini áhugavert, at sjónleikarfelggini taka evni upp, sum hava almennan týdning, og ikki bert hugsa um, hvat leikarar hava hug at royna seg við innan leik- list. fløtum gloymdi tú, at tad var sjónleikur á pallinum, men aðrastaðni var Bitira Mohr heldur teatralsk ella uppgjørd. Er tað neyðugt at rópa og geyla henda sorgarleikin út til áskoðarnar, tá sjónleikar- kvinnan fyllir allan pallin, bert við at teska? Dagny Joensen