hósdagur 11. mai 2000síða 9

17 tíðindablaðið sosialurin Nr. 90 - 11. mai 2000 Dóttur Bill Gates og Jólama›urin Hetta eru heimabaka›ar køkur, Jóla- ma›urin. Tú kanst fáa tær, um bert tú lovar at n‡ta Internet Explorer 4,0 á øllum teldunum á Nor›ur- pólinum Knappabor› Skal tú skriva nógv á tína teldu, er ta› sera umrá›andi, at tú hevur eitt gott knappa- bor› (tastatur). Ta› skal vera sterkt, kunna hellast á og vera gott at skriva á. Nakrar teldur hava sera ke›iligt knappabor›, men hetta er ikki tann stóri trupulleikin at skifta um, og er heldur ikki serliga d‡rt. Eitt n‡tt gott knappabor› liggur um 300 til 600 krónur. Á einum ergonomiskum knappabor›i skal man helst skriva vi› 10 fingrum Ta› ber eisini til at fáa serlig ergonomisk knappabor›. Tey eru gjørd solei›is, at tínar hendur, armar og akslar hava eina betri og rættari ergo- nomiska arbei›sstø›u. Hesi serligu knappabor› eru gó›, um tú skrivar nógv, men tey gera bert nyttu hjá teimum, sum brúka allar 10 fingr- arnar at skriva vi›. Nakrar teldur hava knappabor› vi› nøkrum eyka knappum á, sum man kann stilla til ymisk serlig endamál, sum til dømis at st‡ra fløgu- spælaranum ella at koma skjótt á Alneti› vi› meira. Sjálvandi ber eisini til at keypa eitt tílíkt knappabor› eftir at sjálv teldan er keypt. Mús Músin er eitt ambo›, i› brúkt ver›ur at peika vi› ísta›in fyri ella saman vi› knappabor›inum. Vi› mús- ini ber til at peika og klikka á ímyndir (ikonir) i› eru rokna›ar til endamáli›. Músin er serliga gó› í byrj- anina, tá man líti› og onki veit um telduna, men í longdini skal man ansa sær, tí man fær sokalla›ar músa- ska›ar í handli›, alboga og øksl. Ta› finnast nógv sløg av m‡s. Tann mest vanliga mús- in hevur eina kúla í botnin- um, sum ger, at tá tú flytur músina runt á músamáttuni, rørist ein pílur runt á skerm- inum. Ta› finnast eisini onnur peikiambo›, sum til dømis trackball. Microsoft ger eisini m‡s. Her er ein IntelliMouse Fyri at sleppa undan at fáa músaska›ar, er ta› sera um- rá›andi at finna eina gó›a mús. Men ta› er ymiskt frá persóni til persón, hvør mús er tann rætta. Har er bert eitt at gera og ta› er at royna seg fram til eina, sum liggur væl í hondini, og sum glí›ur lætt og javnt eftir skerminum. Nakrar m‡s hava tríggjar knøttar at tr‡sta á, og hesar eru betri enn tær sum bert hava tveir knøttar. Ta› ber til at stilla tann tri›ja knøttin til onkra eyka funktión, sum til dømis í sta›in fyri dupult klikk. Nakrar m‡s eru eisini serliga ætla›ar til tey, sum arbei›a nógv á Alnetinum. Tær m‡snar hava ein rullu- knøtt, sum er vælegna›ur til at bla›a seg ni›ur eftir heimasí›um. Man kann eisini fyribyrgja músaska›um vi› at brúka umvegistastir á tastaturinum í sta›in fyri músina. Ta› ber til at arbei›a heilt uttan mús. Joystik Eitt joystikk er ein st‡rieind, sum stu›lar undir músina. Ta› er serliga til spøl, at ta› er meira handaligt vi› einum ella fleiri joystykkum. Prentari Um tú vil hava arbei›i, sum tú ger á telduni, skriva› út, skalt tú hava ein prentara. Útskrivingargó›skan á ein- um prentara ver›ur máld í dpi (dots per inch/prikkar pr. Tumma). Gjøgnumgangandi kann man siga at jú hægri dpi-tali› er, tess betri er útskrivingargó›skan. Men dpi-tali› er ikki eitt eint‡›- ugt tal, sum avger gó›skuna, so tú skal ikki leggja teg eftir ávísum dpi-tali, men heldur hyggja væl vi› egnum eyg- um hvussu gó›skan er. Blekkprentari Blekkprentarin ver›ur eisini kalla›ur Inkjet- ella Bubbel- jetprentari. Blekkprentarin man helst vera tann mest vanligi prentarin til heima- teldur í dag. Hann er bíligur og útskrivingargó›skan er sera gó› í mun til prísin. Hewlet Packard blekk- prentari Um tú vil hava ein litprent- ara, er blekkprentarin eitt gott val, tí hann er tann ein- asti bíligi prentarin, sum kann skriva litir. Um tú prentar myndir út, brúkar klekkprentarin rættuliga nógv blekk, líkamiki› um ta› er ein litmynd ella svørt og hvít mynd. Legg til merkis, at flestu blekkprentarar krevja at tú brúkar eitt ávíst slag av blekkpatrónum, fyri at trygdarváttanin (garanti) frá seljaranum skal halda. Geislaprentari (Lasarprinter) Geislaprentarin er tann prentarin sum hevur bestu útskrivingargó›skuna til tekst. Hann er eitt sindur d‡rari at keypa enn blekk- prentarin, men bíligari í n‡tslu. Um tú hevur stóran tørv á at skriva út, er geisla- prentarin tann bíligari prent- arin í longdini. Hewlet Packard geislaprentari Nálaprentarin Nálaprentarin ver›ur vanliga eisini kalla›ur matrixprent- ari. Ta› ver›a ikki serliga nógvir nálaprentarar seldir í dag, tí blekkprentarin er vor›in væl bíligari. Men ein eginleiki, sum bert nála- prentarin hevur, er at hann kann skriva vi› gjøgnum- slagi á sokalla› idempappír. Ljóslesari (Skannari) Ein ljóslesari ver›ur brúktur til at lesa inn myndir og tekst beinlei›is frá pappíri og í telduna. Ta› finnist ein ør- grynna av forritum til at arbei›a og vi›gera myndir vi› og forrit, sum kann lesa tekstin av einum pappíri og inn í til dømis eina tekstvi›- ger›. Um tú ætlar at arbei›a vi› myndavi›ger› mást tú eisini hava ein ljóslesara, fyri at lesa tínar myndir inn í telduna ella eitt talgildis- myndatól. Ljóslesari Talgildismyndatól (Digitalkamera) Vi› ein talgildismyndatóli kanst tú taka myndir, sum vi› einum vanligum mynda- tóli, og aftaná leggja myndir- nar inn í telduna til ví›ari vi›ger›. Talgildismyndatól hava veri› rættuliga kostn- a›armikil, men í dag fæst eitt hampuligt tól fyri umlei› 3-5000 krónur. Talgildismyndatól frá Canon Í næstu viku halda vit fram vi› at hyggja at ymiskari eykaútger›, so sum móthald (modem) og margmi›laút- búna›i herundir fløguspæl- ara, hátalarum og ljó›korti, sum antin fylgir vi› ella vit kunnu keypa eyka til teld- una. sid@sosialurin.fo kelda: www.fs.dk Topp — 10 listin Mest vitja›u føroysku heimasí›urnar frá www.leitel.fo Hesa Seinastu Vikur á Sí›unavn vikuna viku listanum ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1 1 10 NSÍ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2 3 1 Revival ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 3 6 3 B68 ( óalmenn sí›a ) ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 4 2 11 #Faroese_Chat ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 5 5 4 Jógvan Heinesen ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 6 4 3 Sambandsflokkurin ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 7 8 2 Havnar Bóltfelag ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 8 7 17 Tí›indabla›i› Sosialurin ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 9 0 Leitel Tí›indi ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 10 0 Magnus Sørensen ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Kelda: www.leitel.fo 16 Nr. 8 · hósdagur 11. mai 2000 · 74. árgangur K@T@-horniÝ Or›alisti Or› i› ver›a n‡tt í K.T.Horninum Alnet . . . . . . . . . . . . . . . . .Internet Breyt . . . . . . . . . . . . . . . . .Bus Datagrunnur . . . . . . . . . . .Database Disklastø› . . . . . . . . . . . . .Diskettedrev Fílaflutningur/fílaveiting . .Filoverførsel Flís . . . . . . . . . . . . . . . . . .Chip Forrit . . . . . . . . . . . . . . . . .Program Gei›slaprentari . . . . . . . . .Laserprinter Geril . . . . . . . . . . . . . . . . .Processor Grind . . . . . . . . . . . . . . . .Portal Heimsta›ur/heimaøki . . . .Domæne Húsi . . . . . . . . . . . . . . . . .Kabinet Innara goymsla . . . . . . . . .Interne hukommelse (RAM) Ímynd . . . . . . . . . . . . . . . .Ikon Kervi . . . . . . . . . . . . . . . . .Netværk Kjaksí›ur . . . . . . . . . . . . .Diskussionsgrupper Klokkutídd . . . . . . . . . . . .Clockfrekvens Knappabor› . . . . . . . . . . .Tastatur Leitibúna›ur . . . . . . . . . . .Browser Leitimaskina/Netleitari . . .Søgemaskine Ljóslesari . . . . . . . . . . . . .Scanner Margmi›il . . . . . . . . . . . . .Multimedia Minni . . . . . . . . . . . . . . . .Memory/RAM Móthald . . . . . . . . . . . . . .Modem Ravtøkni . . . . . . . . . . . . . .Elektronikkur Ritbúna›ur . . . . . . . . . . . .Software Rógva út . . . . . . . . . . . . . .Surfe Samanseting . . . . . . . . . . .Konfiguration Samvirki . . . . . . . . . . . . . .Interactivt Talgildismyndatóli . . . . . . .Digitalt kamera Telduprent forriti . . . . . . .Desktop Publishing Tí›indasí›ur . . . . . . . . . . .Nyhedsgrupper Tólbúna›ur . . . . . . . . . . . .Hardware Ytra goymsla . . . . . . . . . . .Ekstern hukommelse (t.d. HD) WinSplit 2000 Eitt óalment tí›indaskriv, i› sigst at koma frá Microsoft Inc., bo›ar frá at tá KT-risin ver›ur b‡ttur upp í tvey virki, fær fyrsta telduforriti› frá Microsoft heiti› WinSplit2000, vi› undirheitinum Justice Served 1,0. (sí mynd). Káta Horni› Hesufer› um fyritøkuna Microsoft 4. partur – Hvat er hvat í einari teldu? Í seinasta bla› umrøddu vit næstan allar lutir sum teldan er sett saman vi› og komu vi› rá›um um hvat skal keypast. Hesafer › halda vit fram vi› at umrø›a knappabor›, mús, joystik, prentarar og skannarar. Tema: Teldukeyp ✷ ✷ ✷ Com-Data selir telduútgerð, netútbúnað og telduforrit. Fyritøkan framleiðir eisini egin telduforrit og loysnir, sum eru snikk- aðar til eftir serstaka tørvinum hjá føroysk- um arbeiðsplássum. Nógvir stórir brúkarar eru millum kundarnar hjá Com-Data, bæði stovnar, handlar og fyri- tøkur. Ikki mist fiska- virkini eru millum týd- ningarmiklu kundarn- ar. hjá um, æði avn, yri- ð í Keypmannahavn og í Grøn- landi. Men so kom skrædlið. Búskaparliga kreppan í Grønlandi fyrst í 90-unum sló beinini undan Com- Data/Green, sum framleiddi telduskipanir til grøn- lendsku fiskavirkini. Grøn- lendska heimastýrið yvirtók deildina og samstundis mátti deildin í Keypmanna- men klókari Com-Data byggir omaná hugskotini hjá øðrum. Her stendur søluleiðarin, Heini Hansen við einum lítlum hitamátara, sum er ein amerikansk upp- finning. Hesin luturin verður nú nýttur í eini føroyskari telduloysn, ið skal bøta um góðskuna á føroyskum fiskavørum. havn lata aftur, tí hon var liður í Grønlands-ævintýr- inum. Kreppan í Føroyum elvdi til, at Com-Data í Føroyum kom í fíggjarligar trupul- Data nar g at fáa gv- av- nd- gv- fara ólk. fara enn a av teirra góðu teoretisku bak- grund, sigur Heini Hansen, og sipar harvið til, at starvs- fólkini eisini mugu vinna sær royndir av praktiskum slagi í KT-vinnuni. Serloysnir Olivur Thomsen arbeiðir við at menna loysnir á heilt nýggjum økjum. Sum t.d. eina skipan, at skráseta hitan í føroyskum fiskavørum, sum eru ávegis til markn- aðin. Sjálvur hitamátarin er innfluttur úr USA og kundi verið nýttur til eitthvørt endamál. Olivur hevur brúkt mátaran í eini elektroniskari loysn, ið kann bøta um góðskuna á føroyskum fiskavørum. Tað er hansara uppfinnilsi. – Tað er als eingin grund, at uppfinna krútið umaftur, sigur Olivur Thomsen. Hug- skotið er at byggja omaná hugskotini hjá øðrum og laga tey til tørvin hjá før- oyskum arbeiðsplássum, sigur hann. – Styrkin hjá Com-Data er at finna serstakar loysnir, sigur stjórin, sum heldur, at, gongdin innan EDV-yrkið er ein alsamt størri spesial- isering: – Fyrr dugdu allir pisu- bókina. Nú er eitt ótal av pisubókum, sigur Olivur Thomsen, sum er sannførd- ur um, at tað framhaldandi verður tørvur á smáum upp- finnarum sum Com-Data føroyskum loysnum Com-Data Com Data var stovn- að í 1980, men endur- stovnað í 1994. Í dag eru tvær deildir, ein á eyst- ari armi í Klaksvík og ein minni deild í Sal- tangará. Gott og væl 20 fólk - forritarar, sølu og hjálparfólk, teknikarar og skrivstovufólk - eru knýtt at fyritøkuni. Com Data hevur onga deild í Havn longur, men fyritøkan samstarvar við felagið ITEC í Havn. leikar. Og í 1994 var fyri- tøkan endurstovnað av nøkrum starvsfólkum. Í dag er ein glashurð á høvuðsdeildini í Klaksvík, við áskriftini »Com-Data Danmark«, einasta sjónliga minnið um stórleikatíðina í 80-unum. Eina tíð, tá fyri- tøkan slóðaði fyri á teldu- økinum í Føroyum og tá Com-Data – sambært egnu heimasíðuni hjá fyritøkuni – var eitt navn, sum allir føroyingar vóru stoltir av. Meir til menning Umstøðunar hjá Com-Data í dag kunnu slett ikki sam- metast við støðuna fyri 15- 20 árum síðani, heldur dags- ins stjóri í Com-Data. Tað var ein stórur fyrimunur, at vera fyrstur á einum spildurnýggjum marknaði, heldur Olivur Thomsen, sum sammetir føroysku EDV-søguna við gongdina í tónleikaídnaðin. – Fyrr kundi alt mennast, tí har var einki framman- undan. Tá var nóg mikið, at tú spældi ein sang inn. Nú mást tú endurspæla sangin og gera hann enn betri, sigur hann. Olivur Thomsen sigur, at stóri munurin á støðuni í dag og í 80-unum er, at fyritøkan hevði nógv betri ráð at menna seg tá: – Tá høvdu vit nógv betri ráð at gera nakað enn vit hava í dag. Tað var lættari at koma við nøkrum nýggj- um og krøvini vóru smærri. Av tí, at vinningurin var so stórur, so høvdu vit betri ráð til menning, sigur hann. – Fyrr høvdu vit tann stóra teldumarknaðin, sum vit kundu byggja út. Nú mugu vit arbeiða frá verk- ætlan til verkætlan, sigur stjórin. Søluleiðarin, Heini Han- sen málber so soleiðis um 80-ini í EDV-heiminum: – Tað var næstan sum at finna ein 100-krónuseðil og kopiera hann. Alt var vinn- ingur, sigur deildarleiðarin, sum heldur, at størsta mis- takið var, at Com Data vaks ov skjótt. – Veksur ein fyritøka ov skjótt missir tú lættliga tam- arhaldið á henni, sigur hann. Størri krøv Leiðslan á Com-Data vísir á, at fólk eru blivin nógv meira upplýst, tá tað ræður um teldur, og at hetta setir krøv til fyritøkurnar í KT- vinnuni. Í dag eru teldufyritøkurn- ar í stóran mun ein sam- starvsfelagi hjá brúkarun- um, sum hevur lært seg at seta krøv, sigur Olivur Thomsen. – Fyrr fegnaðust fólk bara teldan tendraði. Nú eru fólk misnøgd um tað, sum teldan ikki dugir, sigur stjórin, sum heldur, at gongdin er góð fyri kundan, tí hon noyðir KT-fyritøkurnar, at finna tær bestu loysnirnar. – Brúkarin er blivin ótrúl- iga avanseraður, staðfestir stjórin. undir liðini á risafyritøkum sum Microsoft og MacIn- tosh. – Eg eri vísir í, at vit kunnu levera eitt petti av eini heildarloysn, sigur hann. • • F KUS Ivan Joensen arbeiðir á verkstaðnum hjá Com- Data í Klaksvík