týsdagur 11. oktober 1994síða 11

Tíðindablaðið (3) Sølvi Winther Olsen, lækni: Umráðandi at vera væl fyrireikaður Tað er ikki bara sum at siga tað, at fara til Gibraltar kom- andi summar, tá Oyggjaleikirnir verða har. Hitin er nógv- ur, og tí er neyðugt at fyrireika seg, so hitin ikki skal gerast ein ov stórur trupulleiki. Hetta var evni á fyrilestri, læknin Sólvi Winther Olsen helt síðsta leygardag. Her greiðir hann frá nókrum av tí, ið kom fram í fyrilestrinum Tá endaspælið í heims- meistarakappingini í fót- bólti var í USA í summar, sást ferð eftir ferð, hvussu hitin gjørdi vart við seg, tá spælt varð. Dystirnir vóru sum oftast mitt um dagin, tá sólarhitin var tann mesti, og hóast tey flestu mundu vera á einum máli um, at fótbóltsspælið var nakað av tí besta nakr- antíð í einum endaspæli, av- markaði øgiligi hitin i mongum fórum avrikini M.a. sást í brotssparks kappingini, at italienararnir Franco Baresi og Roberto Baggio brendu brotsspørk ni — óivað, tí hitin hevði havt sína órógvandi åvirk Tá hitin sleppur at gera sína åvirkan, er skjótt at tey íðkandi missa konsentra tionina, umframt at hitin Msíini kann føra annan skaða vid sær, um ikki verð ur ansað nóg væl eftur, sigur Sølvi Winther Olsen Størsti vandin er, tå í róttarfólk fáa hitaslag, og tá er sum skjótast at fremja fyribyrgjandi ultøk. Men yvirhøvur hava fyrireiking arnar alt at siga, tå ítróttur skal íðkast undir so ødrvisi umstødum, enn okkara í tróttarfólk eru von við frammanundan Best við steðgi mitt um dagin Sølvi sigur, at besta tíðin at íðka, tá talan er um Gibralt ar, er frá klokkan sjey ul tíggju ella ellivu um morg- unin. Heitast er mitt um dagin, so best hevði verið síðani at havt ein steðg til klokkan fýra ella fimm seinnapartin og so hildið fram, til sólsetur. Somuleidis eru hallirnar sera heitar seinnapartin, so best hevði verið, um innan- dura kappingarnar vóru fyrrapartin, áðrenn hitin er komin í hæddina. Høgligari er at uttandura kappingar- nar eru seinnapart, tí tá er helst vindur eisini, og hann kann minka eitt sindur um hitaárinið. - Táein ikki íðkar, er um- áðandi at vera í skuggan- Im, og annars eisini at vera latin eftir umstødunum Best er at vera í tunnum klæðum, allarbest um tey eru úr bummull, og tey mugu ikki vera úr nylon, ti tá sleppur kroppurin ikki at sveitta. Gott er eisini at hava okkurt uppi á høvdinum, sigur hann At ganga lætt um klæð ini, kann vera sera álvars ligt. Eitt nú kann eg nevna, at í NFL — amerikansku fót bóltsliguni — er tað komið fyri, at spælari er deyður, av tí at hann hevur íðkað í nylonklæðum, og kroppur in ikki er sloppin av við sveittan Mcðan íðkað verður Íyrivarni Cru eisini fleir ein eigur at taka, skal ein sleppa undan størstu trupulleikun um Venja seg við hitan Aðrenn farið verður av stað, er skilagott, at ítrótt arfólkini royna at akkli matisera seg, eitt nú vid at venja undir heitum umstød um, brúka nakað av tíð uppá at vera í sauna, so kroppurin er vanur við hitan, tá komið verður niður á Gibraltar, sigur Sølvi Winther Olsen Vanliga tekur tað mill um átta og tiggju dagar at akklimatisera seg, so tað all- arbesta hevði sjálvandi ver ið, um øll ítróttarfólkini fóru ul Gibraltar so mikið frammanundan. Men tað kann sjálvandi ikki lata seg gera av peningaligum or søkum — tað hevði verið ov dýrt, at øll fóru avstað í so góðari tíð frammanundan og skuldu búð har niðri, til Oyggjaleikirnir = byrjaðu Bar tað til, hevði tað kortini verið tað allarbesta. Orsøkin til, at Sølvi Winther Olsen nú hevur tik- ið hetta evni upp, var ein evaluering eftir Oyggja- leikirnar, so ítróttarfólkini skuldu vita, hvussu tey frægast kundu fyrihalda seg til hitan, ið undir øllum um- stóðum kann gerast okkara fólki ein trupulleiki Tá neyðugt er við slíkum fyrireikingum, er sjálvandi eisini neyðugt, at læknaliga síðan av fyrireikingunum er í lagi, tí hitin er ikki at spæla við fyri okkara ítróttarfólk. Tvinni hitaárin Tað eru serliga tvinni hita- árin, tosað verður um. Í fyrsta lagi hitan uttanífrá, ið kemur frá sólini, og í øðrum lagi hitan innanífrá, ið stendst av arbeiðandi vødd- unum Fyri at sleppa av vid vætuna, er neyðugt at sveitta nóg mikið og sleppa av við sveittan. Umleið 60% av kropsvektini eru vatn, ið er bundið á ymsan kátt hendan væta krevst, fyri at kroppurin skal kunna virl:a, sum hann skal og at alar funktiónirnar eru í lagi, s:g- ur Sølvi Winther Olsen. Táein so missir vætura, minka hesar neyðugu fúik- Ljónirnar tilsvarzz di Kroppurin er soleiðis upp- bygdur, at hjartað og neilin fáa fast tað, ið brúk er fyn, meðan tað fyrst og frems: er tarmskipanin, ið fær minni, tá tað ikki er nóg mikið av vætu. Men tá talan er ára stóran vætumiss, gongur tað eisini út yvir heilan og har- við neyðugu konsentratión- nå Væta nógv at siga Tað hevur nógv at siga at fáa nógva vætu, tá íðkað verður Vætan minkar, so hvørt sum íðkað verður, og sostatt eis- ini kropsvektin. Ein tolir upp til 3% vætumiss, uttan at tað hevur stórvegis árin Men virkin ítróttarfólk missa meira enn hesi 3%, eitt nú kann minkingin av likamsvektini hjá einum maratonrennara liggja mill- um 13 og 14%. Just ti er tað so neyðugt, at ítróttarfólk fáa nóg mikið av vætu. Vanliga er gott at byrja við at drekka hálvan litur, áðrenn byrjað verður, og síðani at drekka millum 150 og 250 millilitrar hvort korter. Kroppurin gevur frá sær einar tveir litrar av vætu fyrsta tíman og síðani um- leið ein litur um tíman, so hvørt sum íðkað verður, stzur Sølvi Winther Olsen Tað besta at drekka er reint vatn, men fyri at tað skal smakka og lukta betur, kann 0,1% av sukri og salti latast í drykkin. Helst ikki meira, tí tá drykkurin er ov søtur, tekur tað longri tíð hjá kroppinum at upptaka ta til- førdu vætuna. Hitaslag - tann størsti vandin Størsti vandin hjá ítróttar fólkum og hjá fólki yvir- høvur í hita, er at fáa hita- slag. Táeiner virkin í longri tíð í hita, eru fyrstu teknini upp á eitt komandi hitaslag, at ein verður svimbul, vil spýggja, hevur trupulleikar vid at hyggja, fær høvud- pínu og meðist. - Hendir hetta, skal við- komandi persónur verða lagdur niður og verða niður- køldur, samstundis sum viðkomandi fær nóg mikið av vætu, so vætujavnvágin aftur kemur í rættlag, sigur Sølvi Winther Olsen Hitaslag kann verða livs- hóttandi, og tå kann likams- hitin koma heilt upp í oman fyri 40 stig — heili 46,5 stig eru mál. Tá eru teknini 6- rógving av høvudsnerva- skipanini, ørkymling, aggressivitctur, høvudpina, at cin verdur svimbul, spyr og enntá missir vitið. Tá so er vorðið, er sera umráðandi at køla viðkom- andi persón niður beinan- vegin, fáa hann í skuggan og oysa hann undir í vatni Um tað er gjørligt, eigur viðkomandi eisini at fáa ntravengst saltvatn, fáa luftvegirnar tryggjaðar og so framvegis, sigur læknin. Hetta er ein sera álvars- lig stóða, og alneyðugt er, at viðkomandi persónur bein- anvegin gevst við tí, hann er í holt við og tekur móti all- ari tí viðgerð, ið kann verða givin. Vónandi væl móttikið Ikki er gjørligt í hesi grein at fara út í æsir við ollum ti, Sølvi Winther Olsen segði í fyrilestri sínum fyri hálvari viku síðani, tá eini 30-40 fólk vóru og lurtaðu. Men hinvegin er at vóna, at ítróttarfólk — bæði tey, ið skulu til Oyggjaleikirnar á Gibraltar, og onnur — geva hesum evni gætur, og vón- andi verður fyrireikandi ar- beiðið gjørt væl. Umráðandi er, at tey, ið hava ábyrgdin av føroyska ferðalagnum til Gibraltar, Nr. 193 — 11. OKTOBER 1994 Síða 11 taka væl ímóti hesum á- hugaverdu og neyðugu upp- lýsingum, so fyrireikingar nar ul komandi Oyggja leikir kunnu verða so góðar sum gjørligt hj. KOYRIKORT Privat sum vinnuligt - so er tað ... KOYRISKÚLIN Á ARGJUM Ring og bíð um tí 12270