týsdagur 18. oktober 1994síða 2

tíði da | FRÆLSI- JAVNAÐUR - BROÐRALAG Fyritaksstjóri. Krisjan Daht henne? Kalmar Lindenskov Okkum tørvar sakligt og krittiskt ordaskifti um frågreidingarnar LOKSINS er greitt, at danski forsæt- isráðharrin hevur tikid seg um reiggj til at koma á vitjan í Føroyum. Poul Ny- rup Rasmussen kemur til Føroya miku- dagin 2. november, men fer longu avstadaftur friggjadag. Tvs. at hann stegdar her i ein dag. Betri seint enn ongantid verdur tikid til og onkur vil kanska eisini siga, “betri stutt enn als ikki." Vit kunnu so bert fegnast um, at tað hevur eydnast at sannføra forsæt- isrådharran um, at tað kann gagna øllum pørtum kemur hann henda vegin. Nú vil onkur helst spyrja, hví vit á hesum stað eru so ambráð at fáa danska forsætisráðharran til Føroya! Til hetta er at siga, at tað er hann, sum fyrst og fremst stingur út í kortið komandi politikkin hjá donsku stjórnini mótvegis Føroyum. Hóast hann hevur sínar føstu ráðgevarar og heldur seg til tær ymsu frágreiðingarnar, sum serstakliga hansara egnu embætismenn gera, so hevur tað ómetaliga nógv at siga, hvussu ein sjálvur sær og følir støduna í Føroyum, og hetta kann best fyri ikki at siga bert gerast við sjálvur at hava verið á staðnum og við egnum eygum og oyrum uppliva landið og fólkið. TAÐ tykist annars sum, at hetta bert er ein “forsmækkur" uppá eina stórri vitjan seinni. Men tað er greitt, at henda stutta vitjanin kann fáa stóran týdning fyri teir ikki minni týðandi samráðingarnar, sum verða í Keypmannahavn í sama mánað millum landsstýrið og donsku stjórnina. Komandi samskifti við ríkismyndug- leikarnar fer at fáa sera stóran týdning fyri tær avgerðir, ið skulu takast um Føroya lagnu komandi tíð. Tá danska stjórnin hevur og fer at hava so stóran leiklut í fleiri av hesum avgerðum meta vit tað ógvuliga umráðandi, at danir kenna støduna í Føroyum til fulnar. Partur av grundarlagnum higartil hjá donsku stjórnini og fólkatinginum at skilja støðuna í Føroyum hevur fyri stóran part verið ráðgevingin frá ymsum embætismannanevndum, her serstakliga Ráðgevandi Nevndini. Harumframt kunnu nevnast tær mongu frágreiðingarnar - frá henni hjá bygnadarnevndini á sinni og til nú Gørtz-frågreidingina. Vit eiga so heldur ikki at gloyma vitjanina hjá politisku og búskaparligu nevndini hjá danska fólkatinginum, ið var her nakað herfyri. MEN hvat eru so tær mongu frágreið- ingarnar verdar kundi verið spurt. Og hvønn tydning hava tær fyri avgerðir, sum verða tiknar bæði av føroyskum og donskum politikarum! Tveir ungir før- oyingar, sum lesa á lærda háskúlanum í Roskilde, hava havt fleiri áhugaverdar greinar í føroysku bløðunum í hesum sambandi og nú seinast leygardagin. Í drúgvari grein viðgera teir tær mongu frágreiðingarnar við serligum atliti til seinastu frágreiðingina, nevniliga hana frá Gørtz-nevndini. Lat tað verða sagt beinanvegin, at tað er slíka krittiska og sakliga viðgerð, ið tú leingi hevur sókn- ast eftir í fjølmidlunum her heima. Sjálvandi hava fjølmiðlarnir ein týðandi leiklut í so máta við at almannakunn- gera frágreiðingarnar umframt at fáa viðmerkingar til tær. Men tað hevur víst seg, at vanligi føroyingurin - og her ikki minst tey mongu, sum hava nomið sær stórri kunnleika gjøgnum útbúgvingar í ødrum londum - hevur sera torført við at koma fram við sínum meiningum. Hvar eru okkara egnu buskaparfrødingar spyrja teir báðir útisetarnir og finnast at, at eitt nú føroyskir biskaparfrødingar lata so lítið við seg koma, tá júst mál, sum teir hava Jústinus Eidesgaard SS I Petur Martin Glerfoss, ommubeiggi . f. 19. september 1908 — d. 5. juli 1994 ; Standi her vid vindeygad og hyggi yvir móti Tunguhús- unum. Síggi so týðuliga Petur Martin ommubeiggja koma út úr verkstaðnum í mynstrutari hvítari og mor- reyðari troyggju, keppi, styvlum og arbeidsbuksum. Letur hurdina varisliga aft- ur, steðgar á, hyggur at luft- ini, áðrenn hann stingur hendurnar í lumma og fer síðiliga oman gjøgnum trappurnar — eftir gøtuni gjøgnum prýðiliga urta- garðin, sum Hansa og hann løgdu so nógvar kreftir í. Um eina létu vænti eg hann at koma inn á gólvið eitt lítið rend á veg út til Oslu ella niðan til Jonhard. Eitt Stutt fryntligt prát — altíð áhugavert — eitt smíl, eina skemtisøgu og so útaftur >Takk fyri vælsignaðu tit, vit síggjast<. Kanska fær hann ein temunn ella eitt súrepli — ofta einki; men hugni er altíð uttan um hann. Rúmið gerst líkasum stórri og fjálgari, har hann ér. Men nei, hesaferð kemur hann ikki. Hesaferð var tað bert ein týðulig mynd úr minninum. Ommubeiggi er farin vid øllum sínum prakt- fulla væsen og verumåta, øllum sinum fråsagnum, royndum og góðlyndi. Saknurin er alstórur her norðuri í Mikladali. Hjá okkum, sum ikki náddu at kenna og minnast Absalon- abba, hevur Petur Martin ommubeiggi altíð havt ein heilt serligan týdning. Við honum fingu vit innlit í teirra strid og strev á ungum árum, og frásagnir um ein hóp av lutum og fyribrigd- um úr gerandislívinum tá. Ommubeiggi fekk teg al- tíð at føla, at tú vart nakað serligt. Altíð hevði hann tíð til eitt prát, barnakærur sum fáur og elskaði lívið. Góður í ráðum tá — næstan líka- mikið hvat — skuldi fáast frá hondum. Ahugin, hann sýndi, nú vit bygdu her norðuri, var heilt rørandi. Á Toybilskeldu varð bygd samstundis, og ommu- beiggi gekk upp í hetta við lív og sál. >Her fer at verða so gott millum húsini bæði<, segði hann altíð, og tað fer tað eisini — ikki minst honum fyri at takka. Útróðrarmaður var hann fult og heilt. Ein ótómandi kelda av vitan og royndum um sjólívið. Ein sonn leksi- kon um streym, ættir, mið og íður. Tað er heilt 6- hugnaligt at hugsa sær, hvussu nógv er mist av kunnleika við honum. Ommubeiggi var eit stórt, ediligt menniskja, og i: Jan Múller Blaðfólk“ Rándr Jacobsen - Dagny Utgevar: PM Sosialurin Joensen - Tórfinn Smith - | Uppsetng: P/T Soslalurin Kilmar Jan Hansen - Prent: P/T Pressan 1981 kunnleika til, verða umrødd í teim ymsu frágreiðingunum. Hesum kunnu vit bara taka undir við. Og hetta er eisini nakað, ið vit á hesum stað hava sóknast eftir aftur og aftur: hvar er føroyingurin í tí almenna ordaskiftnum! TÍVERRI hava vit føroyingar í alt ov stóran mun lyndi til bara at gloypa øllum rátt, sum teir ymsu útlendsku frødingarnir koma við - ella vit rætt og slætt vísa øllum aftur, tá tað ikki júst hóvar okkum. Tann sakliga og krittiska viðgerðin manglar, og tað er hetta teir báðir vísa á. Og tað er m.a. hon, sm skal slóða fyri skilagóðum og réttum av- gerðum á tingi og í landsstyri. Ístaðin fyri síggja vit, at poliuikkurin, sum ríkin hevur verið, antin rætt og slætt er avrit av serfrødingatilmælum ella gongur teimum beint ímóti. Viðgerðin og til- laganin til okkara umstødur og til okk- ara tíð manglar næstan altíð. TEIR báðir útisetarnir finnast í greinini harðliga at seinastu Gørtz-frågreid- ingini. Hon er alt ov einoygd og snæv- urskygd og fer als íkki inn til sjålva rótina. M.a. avmarkar nevndin seg bert til at viðgera citt ávíst tíðarskeið. Hon fer rætt og slætt ikki nógv djúpt til verka. Tí verða niðurstøðurnar eisini hareftir eitt nú nidurstødan um, at neyðugt er at fólk flytur av landinum. Tað kundi verið so nógv at sagt her, men vit vilja bert við hesum takka teim- um báðum útisetunum fyri teirra sakliga íkast til orðaskiftið um Føroya framtíð. Vónandi fara tit ikki at gevast við hesum. Og vit fara eins og teir at heita á føroyingar um í nógv stórri mun at stíga fram og geva sítt íkast til orðaskiftið um so týðandi spurningar. EISINI ein byggifrødingur hevur áhugaverða grein í Dimmalætting leyg- ardagin. Hann finst somuleiðis at ser- tað er við sorgblídni, vit mugu viðganga, at vit ikki kunnu uppliva fleiri hugna- ligar løtur saman við hon- um. Hann var sum ein ung- lingi í sinn og skinn til tað síðsta. Til 80 ára fødingar- dagin fekk hann eftir ynski eitt jarnbrot til gávis, so hóast hann var 85, nú hann doyði, væntaðu vit at hava hann ímillum okkum leingi afturat. Nú er myrkt heimi í Tungu; men minnini um teg fara vit altíð at varðveita sum ein dýrgrip. Hvíl í friði, ommubeiggi! Vit í Janusarstovu Bústaður: Argjavegi 26 Argjum Telefon: 11820 67. ÅRGANGUR Postadr.: Postsmoga 76 110 Tórshavn Teletax: 14720 frødingunum, sum skriva frågreidingar um støduna í Føroyum og vísir á, hvussu stóra ábyrgd hesir hava. Her trívur hann serliga í leiklutin hjá Ráðgevandi Nevndini og formanni tess Erik Bonnerup. Hann vísir á, hvussu stóra ábyrgd ein maður sum Bonnerup í veruleikanum hevur fyri lagnu Føroya og biðjur Bonnerup um at hugsa seg væl um, áðrenn hann ráðgevur arbeiðs- gevara sínum forsætismálaráðharranum. Rithøvundin heldur, at Føroyar eru so illa fyri, at tað ber íkki til bara at fremja einfaldar skrivaborðsloysnir. Landið er at sammeta við at sjúkling, sum er við at doyggja og sum í hevur brúk fyri veruligari hjálp, og her sipar hann m.a. Marchallhjálpina, ið varð latin londum eftir 2. heimskríggj, londum, sum vórðu so illa fyri, at okkurt heilt óvanligt mátti gerast. TAÐ er greitt, at spurningurin um at fáa Føroyar á fótur aftur er ikki einfaldur at svara. Tað finst ikki nøkur patentloysn. Og tað er eisini greitt, at tað gerst einki uttan at bæði føroyskir og danskir myndugleikar samstarva. Tí er tað sera týdningarmikið, at vit fáa eitt sakligt og krittiskt orðaskifti um allar hesar spurn- ingar. að er ov seint vil onkur siga. Møguliga er sannleiki í tí, men vit mugu kortini trúgva upp á, at tað framvegis eru vónir. Vit føroyingar mugu lurta eftir, nvat aðrir siga um okkum, men vit eiga eisini at viðgera hetta aðrir siga og skriva við krittiskum brillum. Um somu tíð eiga vit at taka í egnan barm og seta kikaran á okkara egnu. Tað merkir m.a. at vit sjålvi hava dirvi ul at viðganga mistøk og læra av hesum mistøkum. Og út frá hesum koma við einum útspæli. Vit kunnu í hvussu so er ikki loyva okkum at krevja nakað av øðrum, um vit ikki eisini sjálvi eru tilreiðar at fremja skilagóðar og neyðugar broytingar. SOSIALURIN