leygardagur 12. november 1994síða 14

Síða 14 Loysa - ella finna loysnir Føroyaferdin hjá danska forsæti mark á politisku dagsskránna — Mørkøre til Poul Nyrup Rasmussen elvdi ti unum í føroyska samfelagnum. Í staðin varð alt gjórt til ein spurnin persónar. Henda grein er bæði eitt aftursvar til Jógv Føroyar og Danmark framyvir. Sama dag sum Poul Nyrup Rasmussen fór til Føroya, varð hann noyddur til at taka eina heldur tunga pol- itiska avgerð. Hetta hendi tá skattamálaráðharrin Ole Stavad varð koyrdur frá, aftaná trupulleikar í sam- bandi vð bjargingina av Himmerlandsbankanum. Nyruj: hevði helst viljað havt politiskan frið í nakrar dagar aftaná hetta, men so varð ikki. Við einum ser- stakliga góðum hegni, eydnaðist tað Jógvan Mørkøre, samfelagsfrød- ingi, at seta politisku dags- skrånna fyri vitjanini hjå danska forsætisráðharran- um. Opna og persónliga bræv hansara til forsætis- ráðharran, fór beina leið úr Sosialinum í donsku fjøl- miðlarnar, har hetta gjørd- ist størstu tíðindini fram til, at tað frættist, at skatta- málaráðharrin varð frá- koyrdur. At ætlanin hjá Jógvan eydnaðist so mikið væl er sjálvsagt orsakað av, at hann frammanundan hev- ur vunnið sær rættuliga stórt trúvirði. Hetta kemst av, at hann er einasti før- oyski samfelagsfrøding- urin, ið alment hevur roynt at analysera støðuna i Før- oyum og harvið skipa tað almenna kjakið. Hann hevur samstundis verið ein ógvuliga góð kelda, hjá teimum donsku tíðindafólkunum, sum oft- ast onki hava vitað um før- oysk viðurskifti. Sostatt var tyngd aftan- fyri orðum Jógvans. ANALYSUR OG NIÐURSTØÐUR Hóast brævið varð skrivað sum eitt persónligt og pol- itisk bræv, so løgdu fjøl- miðlarnir sjálvsagt stórsta dentin á, at tað varð skriv- að av einum samfelags- frødingi á Fróðskaparsetr- inum. Hetta hevur Jógvan sjálvandi eisini verið greið- ur yvir, og tað hevur uttan iva verið ein partur av ætl- an hansara. Vanliga fjala teir flestu serfrødingarnar seg aftan- fyri tann vísindaliga gekka- skortin, ið verður róptur „objektivitetur“. Hetta ger Jógvan ikki, og hann skal Nr. 217 — 12. NOVEMBER 1994 Tíðindablaðið CSE sráðharranum setti aftur viðurskiftini millum F øroyar og Dan- bædi i Føroyum og i Danmark. Men opna brævið frá Jógvani Eru hesir báðir tveir danskir úlvar í seyðaskinni, ið bert vilja føroyingum ilt? Og hava føroyingar nakað politiskt bod uppå eina broyting? eiga rós fyri at hava lagt sina politisku stødu greitt fram. Trupulleikin er bert, at politiska brævid hjå Jógvani fekk status sum „sannleikans orð hj zinum serfrødingi", uttan at hugt varð eftir sambandinum millum víndaligu analysur- nar og tær politisku niður- stødurnar hjá Jógvani. Tí eigur innihaldið í opna brævinum at vera vidgjørt og tulkað politiskt, soleiðis at politiski stevnu- miðini hjá Jógvani koma fram í ljósmála DANSKI KREPPU- POLITIKKURIN Í brævinum til Nyrup tekur Jógvan Mørkøre samanum úrslitini av danska kreppu- politikkinum mótvegis Føroyum síðani føroysku bankarnir vórðu bjargaðir Hann vísir á, at donsku krøvini higartil beinleiðis hava økt um búskaparligu og sosialu kreppuna og, at tað politiska rásarúmið hjá føroyska heimastyrinum er minkað burtur í onki. Hann vísir á, at tær veru- ligu avgerðirnar viðvíkj- andi ti føroyska samfelag- num verða tiknar í Fígg- ingargrunrinum, og at hes- ar bert hava verið til gagns fyri kreditorarnar hjá Før- oyum. Hartil hevur Jógvan eina greiða lýsing av, hvussu politikkurin hjá Fíggingar- grunninum hevur verið førdur beint ímóti teimum politisku endamálsorðing- unum í avtalunum millum Føroyar og Danmark. I hesum sambandi visir hann á, hvussu lítið høpi er í, at donsku serfrøding- arnir krevja umsetiligar kvotur og marknaðarstýr- ing av fiskiflotanum, með- an Fíggingargrunnurin samstundis gongur á odda fyri at monopolisera allan fískiídnaðin. Øllum hesum kunnu vit bert taka undir við. Tað hevði verið eitt stórt fram- stig fyri viðurskiftini mill- um Føroyar og Danmark framyvir, um hesar nidur- stødur viðvíkjandi danska kreppupolitikkinum vórðu tiknar til eftirtektar. Tølini í øllum frágreið- ingunum frá serfrødinga- nevndum bera tíverri eisini prógv um, at búskaparligu tiltókini higartil bert hava verið til gagns fyri teir donsku og útlendsku fígg- ingarstovnarnar — umframt :sakrar fáa féroyingar SYNDAFALLIÐ Men hyggja vit nærri at or- søkunum til núverandi støduna millum Føroyar og Danmark, so kunnu vit als ikk! taka undir við svørt- hvítu myndini hjá Jógvan Mørkøre. Hann ger nevni- liga Heimastýrislógina, og skapanina av føroyska væl- ferðarsamfelagnum til eitt beinleiðis úrslit av eini fel- ags politiskari ætlan hjá donsku socialdemokratun- um og føroyskum javnað- armonnum. Sambært Jógvan Mørk- øre vóru tað abbi hansara, og hinir gomlu føroysku javnaðarmenninir, ið sam- an við donskum social- demokratum gingu saman um at skapa frælsi, javna og brødralag í Føroyum. Harvið gerst núverandi stødan eisini einføld: Poul Nyrup Rasmussen hevur svikið sínar hugsjónir og bróður í Føroyum, við at sleppa samstarvinum við føroyska javnaðarflokkin. Í staðin hevur hann beitt tann ónda Richard Mikkel- sen og aðrar danskar bú- skaparfrødingar eftir før- oyingum. Um vit nå góðtaka hesa útlegging Jógvans, so er loysnin sjálvsagt líka ein- føld: Hin óndi Richard og hinir ljótu danskararnir mugu skiftast út við góðar føroyskar hugsjónarmenn, ið kunnu beina Føroyar aftur á rætta leið. ; Neyvan er tad sum sam- felagsfrødingur, at Jógvan Mørkøre ger sær hesa idealistisku og nærum religiøsu myndina. Tað er av politiskum orsøkum, og strategiskt er hetta eisini rættiliga snilt. Jógvan rakar beint í kroppin á idealistisku sjålvsmyndina hjá donsk- um socialdemokratum og føroyskum javnaðarmonn- um - og Sosialurin gloypti eisini agninum beinavegin. Opna brævið hjá Jógvan var umgyrt av vøkrum søg- um um teir ófóru donsku socialdemokratisku forsæt- isráðharrarnar., ið fyrr hava vitjað Føroyar. Tá Jógvan so samstundis fær åvist, at Nyrup og socialdemokratarnir hava svikið, er lætt at draga aðr- ar hetjur fram úr søguni Her er Jóannes Patursson altíð góður at hava til at taka, og so enda vit í veru- leikanum afturi í 30*unum. Onki er nýtt, onki hava vit lært og framtíðin er bert ein spurningur um hetjur ella devlar — um føroyskt ella danskt. Eftir okkara tykki, er tað ikki nøkur gongd leið at gera søguna til eitt religigst klandursmál. Í staðin eiga vit at hyggja eitt sindur gðr- vísi at søguligu viðurskift- unum millum Føroyar og Danmark. Á henda hátt kunnu vit eisini fáa eina betri mynd av politisku støduni millum Føroyar og Danmark í dag FØROYAR OC DANSKUR INNAN- RIKISPOLITIKKUR Tá tjóðskaparligu remb- ingarnar tóku seg upp í Føroyum í seinastu øld, vístu danir ikki teimum innanhýsis føroysku viður- skiftunum nakran serligan áhuga. Men stóru búskaparligu og sosialu broytingarnar í Føroyum um aldarskiftið, elvdu skjótt til eitt politiskt floksbýti í Føroyum. Hóast hetta seinni er gjørt til ein einfaldan spurning millum føroyskt og danskt, lógu nakrar álvarsligar búskap- arligar og sosialar ósemjur aftanfyri. Stríðið stóð fyrst og fremst um, hvussu tað før- oyska samfelagið skuldi út- byggjast. Skuldi Føroyar vera eitt fiskivinnusamfel- ag, sum reidararnir og handilsmenninir i Sam- bandsflokkinum vildu; ella skuldi Føroyar verða eitt landbúnaðarsamfelag, sum gomlu stórbóndurnir við Jóannes Patursson á odda. vildu. Sum fráleið noyddust danir kortini at taka po- itisku stóðu til Føroyar. Hetta var tó gjørt til ein spurning um danskan inn- anríksipolitikk, m.a. ti før- oyingar vóru í hvør sínum politiskum bólki í Dan- mark Tann skjóta útbyggingin av Føroyum sum fiski- vinnusan:felag, elvdi sam- stundis til stórar sosialar I, at kjakið varð snarað burtur frå veruligu trupulleik- g um danskar ella føroyskar an Mørkøre og ein viðgerð av politisku stóðuni millum Edmund Joensen vónar livaleyst, at danska stjórnin kann hjálpa føroyingum við fígging at keypa tridjalandsfisk til Føroya Fiskavirking. Er hetta tann »føroyska loysnin«? broytingar. Tann vaksandi fjøldin av arbeiðsfólki og fiskagentum åttu ongan politiskan góðan í Føroy- um. Tey avgjørdu tí at stovna fakfeløg, og nøkur ár seinni varð ein social- demokratiskur flokkur eis- ini stovnaður í Føroyum. Javnaðarflokkurin varð stovnaður við hjálp frá teim donsku socialdemo kratunum. Men hetta var tó ikki „ein donsk uppfinn- ing“, ið Stauning potaði niður í føroyingar, soleiðis sum Jógvan Mørkøre vil vera við. Javnaðarflokkur- in varð stovnaður í Føroym ti ein stórur tørvur var á ti. Tað áhugaverda við sam- starvinum millum donsku socialdemokratarnar og føroyska javnaðarflokkin var, at báðir partar fingu nakað burturúr. Hetta nevnir Jógvan eis- ini. Javnaðarflokkurin fekk peningaligan og arbeiðslig- an stuðul úr Danmark, samtundis fingu donsku so- cialdemokratarnir møgu- leika at fáa stórri umboðan á danska Fólkatinginum.