fríggjadagur 9. desember 1994síða 2

ti blaðið | Norðmenn enn einaferð Oddagrein Í oddagrein herfyri vidgjørdu vit såttmålan millum Føroyar og Noreg og vidurskiftini mill- um londini sum heild. Sidani er tad hent, at samrådingarnar um sinåmillum fiskiveidiav- talu fyri 1995 eru slitnadar. Tad er komid fram, at norðmenn ikki vilja gera eina avtalu uttan so, at føroyingar geva norðmonnum tað lyftið, at fiskurin úr Loynikrókinum ikki verður landaðuí her. Hetta kravlíknandi norska út- spælið hevur gjørt, at samráðingarnar nú skulu upp á politiskt plan. HETTA hendir um sama mundið sum tingið er farið at viðgera eitt annað álvarsmál, fíggjar- lógina. Her brýtur í bæði borð má sigast. Men nú tíðirnar hava verið so mikið turbulentar leingi, kemur hetta helst ikki óvart á nakran. Og hvat viðvíkur sáttmálanum við norðmenn so kemur hetta í hvussu er ikki óvart á fyrr- verandi fiskimålarådharran, Tummas Arabo. Tað var hann, sum bar føroyingum boðini frá bæði russum og norðmonnum um, at tað kundi fáa avleiðingar fyri komandi avtalur, um føroyingar lótu Loynikróksskip landa í Føroy- um. Sami maður fór eisini í tingið og bað tað geva landsstýrinum heimild at steðga hesum, um tað fór at verða neyðugt. Ein meiriluti í tinginum umboðandi allar flokkar vrakaði hesa umbøn fiskimålarådharrans, og nú fáa vit so rokningina. TAÐ eru tey, sum halda, at vit skulu leggja sektina á, hvat norðmenn siga. Og hetta hevur so eisini verið politikkuri síðani i heyst. Hvorki løgmadur ella fiskimålarådharin, sum báðir eru sambandsmenn og sum m.a. fóru til val upp á ikki at geva norsku ávaringunum stór- vegis gætur, hava lyft hond frá síðu til at loysa upp fyri málinum. Fiskimálaráðharrin hevur bara ypt gksl og feiðað trupulleikarnar undir teppið. Tá hann varð spurdur, hví hann ikki gjørdi nakað fyri at forða hesum landingum, svaraði hann, at eingin lóg heimiðlaði hesum. Tað hevði hann rætt í, men hann kundi so roynt einaferð aftrat í tinginum. Til hansara verju skal sigast, at hetta møguliga hevði einki nyttað, tí tingið longu hevur víst hesum aftur. Munurin er so tann, at samansetingin í tinginum er ødmvisi og at tað nærkaðist samráðingunum. Eisini er komið fram, at norskir myndugleikar í heyst signaleraðu til landsstýrið, at tað fór at fáa avleiðingar, um Skipini sluppu at landa. VIT halda ikki, at føroyingar skulu víkja fyri øllum, men í hesum máli, har vit hava eina avtalu og har vit eru ávaraðir, kunnu vit so lítið gera annað enn at royna at fáa sum frægast burtur úr. Tá mugu vit rætt og slætt til at viga upp ímóti hverjum ødrum tað vit vinna við at loyva umrøddu landingum í Føroyuum við tað vit missa við ongan sáttmála at fáa. Sasíalunin . I Ól da FRÆLSI — JAVNAÐUR — BRØDRALAG Blaðfóik- Randi Jacobsen - Dagny Joensen - Tårfinn Smith - Kilmar Jan Hansen - Jústinus Eidesgaard rgdarblaðstjóri: Jan Múller fo Fyritaksstjóri. Krisjan Dahl Ljésmyndari: Kalmar Lindenskov Útgevari: P/1 Soslalurin Uppseting. PÆ Sosialurin Prent: P/T Pressan 1981 Argjum Telefon: 11820 Bústaður. Argjavegi 26 | Postadr.: Postsmoga 76 67. ÅRGANGUR 110Térshavn Teletax: 14720 Czeseraprøæ 2 Er Åheitan á okkara håttvirdu løgtingsfålk Sambært fíggjarlógaruppskoti landsstýrisins fyri 1995, sum nú er komið á løgtingsbord, skal Fróðskaparsetur Føroya aftur spara, hesaferð 1,2 mió. kr. Seinastu árini er so líðandi skarvað burtur av fænum, og nú er so lítið eftir, at verða 1,2 mió. kr. spardar afturat, so fer stórur partur av Fróðskapar- setrinum í grøvina. Sambært legtingslóg um Fróðskaparsetur Føroya er Setrið, sum onnur slík, ein granskingarstovnur og og læristovnur. Við tí fæi, sum eftir verður, er eingin møgu- leiki at halda fast um bæði, og tí verður frálæran steðgað. Próv- førslan fyri sparingini hevur verið, at næmingar kunnu fáa somu frálæru uttanoyggja, og tí er óneyðugt at hava hana heima. Grundgevingin, at ikki er neyðugt at lesa í Føroyum, tá útbúgvingin kann verða tikin aðrastaðni, er løgin, fyri ikki at siga óhugnalig, tí vit kunnu seta hana fram um mestu und- irvísing í oyggjunum. Fyri hvgnn stovn verða, umframt pening, eisini lærarar, vitan, ungdómur og framtíð spard burtur. Hóast hugsanin er ræðandi, so ætlar okkara háttvirda landsstýri í ramasta álvara at beina næmingamar á Fróð- skaparsetrinum av landinum — sum teir fyrstu. Hverjir verða teir næstu? Vit vilja minna á, at í løtuni eru hundrað lesandi á Setrinum. Hesi lesa í tí trúgv, at tey kunnu fullføra lesturin, men verður sparingin samtykt, verða tey slept upp á fjall. At lamskjóta tey lesandi á henda hátt, er ein ábyrgdarleys politisk gerð. mun til aðrar útbúgvingar er upptøka til lestur á Setrinum fyri hvønn einstakan lesandi formliga ein avtala við lands- stýrið. At fremja sparingarnar er brot á avtalur og trúvirði landsstýrisins kemur í váða. Føroya fólkavaldu, steðgið ørvitisleikinum, tí nú er ov- mikið! Vi heita á tykkum um at við- gera vandamiklu sparingina á Fróðskaparsetri Føroya av nýggjum, og somuleiðis nið- urskurð á gðrum stovnum, um úrslitið verður, at næmingar fara úr Føroyum. Tórshavn, 7. des. 1994 Næmingafelagið Getubrá Aftur stríð um HF-skeiðið í Klaksvík Núeru vit her norðuri aftur off- ur fyri miðsavningarætlanum hjá landsstýrinum. Eftir at uppskotið um fíggjarætlan fyri 1995 kom í ljósmála hava vit fingið at vitað, at HF-skeiðið í Klaksvík skal niðurleggjast. Undirritaði hevur havt møgu- leika at sæð fíggjarætlanina, og har sást týðuliga, at eingi prógv vóru fyri, at hetta er ein sparing fyri samfelagið. Tað einasta, ið nevnt var, var at skúlin skuldi nidurleggjast, uttan at koma við nøkrum kon- kretum tólum. Um HF-skeiðið í Klaksvík verður niðurlagt, er vandi fyri at stórur partur av næmingun- um møguliga fer av landinum. Tað líkist ongum, at Klaksvík - in sum næststersti býur í land- inum ikki kann bjóða eina miðnámsútbúgving sum HF ella student. Størsti parturin av næming- unum á Klaksvíkar HF-skeiði valdu útbúgvingina, tí hon liggur í Klaksvík, og tí at teir ikki havanakrar konkretar ætl- anir um víðari útbúgving. So kann ein spyrja, hví teir ikki taka útbúgvingina á Kambs- dali? Til tað kann ein vísa á, at størsti parturin av næmingun- um eru frá 20 ár og upp eftir og at hesi ikki hava sama hugburð sum tey yngru lesandi, ógvu- liga sannlíkt er, at hesi høvdu valt at tiki3 HF i Danmark heldur enn å Kambsdali orsak- ad av figgjarligum fyrimunum. Nakað annað er so tað, at um HF ikki lá í Klaksvík, so hevði bert ein lítil partur av næming- unum her sekt inn á HF i Kambsdali. Á Klaksvíkar HF-skeiði ganga umleið 50 næmingar, umframt teir stakgreinales- andi, so tað er eingin loyna, at HF-skúlin er við til at halda uppá ungdómin í Klaksvík, so hann ikki flytur úr býnum ella tað ið verri er, av landinum. At landsstýrið heldur seg síggja nakra sparing við at flyta HF-skúlan til Kambsdals, er okkum óskiljandi. Tað ein- asta, ið vil henda hesum við- víkjandi er, at útreiðslurnar verða fluttar frá einum staði til eitt annað. At føra fram, at HF- skeiðið í Klaksvík er ov dýrt at reka, er ei heldur haldgóð or- søk. Um ein tekur árið 1993 til eftirtektar, so vísir játtanin á fíggjarlógini til føroysku mið- námsútbúgvingarnar (HF- og student), at hon stóð á 38.000.000 kr., — av hesari upphædd stóð Klaksvíkar HF- skeid til at fåa 2.000.000 kr. Um ein roknar eitt sindur upp å hesi tøl og tekur til eftirtektar, at talið á lesandi í Føroyum hetta tíðarskeiðið var 1200 næmingar, so kemur rokniúr- slitið at vísa, at 6% av teimum lesandi í Føroyum gingu á Klaksvíkar HF-skeiði, meðan tey fingu 5.26% av samlaðu játtanini. Hetta vísir, at HF- skúlin í Klaksvík í mun til næmingatalið er bíligari at reka enn skúlarnir í Tórshavn og á Kambsdali. fhesumroknistykki er vert at nevna, at øll tey stakgreinales- andi ikki eru tikin við. Tað kann tykjast eitt sindur legið, at landsstýrið vil niður- leggja eina vælvirkandi og bí- liga miðnámsútbúgving, sum gevur ungdóminum eina breiða útbúgving, ið kann nýt- ast til víðari útbúgving innan næstan gll ski. Alt ímeðan stór- ar játtanir verða veittar til út- búgvingar innan handverkara- vinnuna, herundir SIT og HT. Alt ímeðan vit stríðast fyri at bjarga okkara skúla, er tað spell at síggja okkara landspolitik- arar sita hendur í favn og ikki rætta hond frá síðu hesum máli viðvíkjandi. At enda vil eg heita á allar norðoyingar um at standa sam- an um okkara vælvirkandi HF- skúla, so vit ikki missa hann, tí tá ið hann er farin, so er bert ein spurningur um tíð hvat tað næsta verður. Eisini ein innilig áheitan á okkara lokalu samgongumenn um at taka stóðu til um teir sita í tinginum fyri lønina, ella fyri Norðoyggjar. Magni Husgaard næmingur á Kl. HF-skeiði Viðv. viðurskiftum Foroya við ES Longu frammanundan verandi handilsavtala við ES varð gjørd — og eisin: aftaná — hevur vinnan gjørt vart við, at okkara viðurskifti við ES ikki eru nøktandi. Nøkurlunda somu niður- stóðu eru Finland og Svøriki komin til, nevniliga at EBS- avtalan ikki var nøktandi við- víkjandi teirra viðurskiftum við ES, sjálvt um teirra avtala var munandi meira víttfevn- andi enn okkara. Í samgonguskjalinum hjá verandi landsstýrissamgongu verður sagt, at møguleikar fyri gagnligastu marknaðarat- gongd við ES verða kannaðir. Nevndin hevur tí hildið tað vera rætt og umráðandi at við- gera hetta fyri okkum so týð- andi mál á limafundi. Vísandi til allar tær ymisku avtalurnar, sum smátjóðir hava fingið við ES, ið nøkta teirra serliga tørv, frá tollunión, assosieringsskipan og til lima- skap vid åvisum undantøkum, mælti fundurin til at tiknar verða upp samráðingar við ES. Vit høvdu eina lagaliga løtu at samrådast vid ES i 1990/91, tí tá ynskti EF samråding við okkum. Vitlótu tá stórt sæð alt, sum vit høvdu at lata. Tí verður tað møguliga ikki lætt at koma aftur um aftur í eini samráðing við ES. Vit hava tó ein møguleika afturat, at tað er nú Finland og Sveríki gerast limir í ES, tí tá verður neyðugt hjá ES at taka samráðingar upp við Feroyar so viðurskiftini millum Føroy- ar og Finland/Sveríki verða tey somu sum fyri restina av ES. Føroya Landsstýri eigur tí at nýta henda møguleikan at taka samráðingar upp við ES um eina avtalu, sum + gevur øllum føroyskum vør- um fria marknadaratgongd til ES * tryggjar økta virkisøking og kappingarføri innan føroyskt vinnuliv * tryggjar vinnulivinum at gagnnýta náttúrutilfeingið + tryggjar serlig føroysk á- hugamål. Virdingarmest Føroya Arbeiðsgevarafelag