leygardagur 10. desember 1994síða 14

| At Norðurlandahúsið hevur fingið ein finskan stjóra setir sjálvandi eis- ini sín dám á virksemið í húsinum. Vit hava havt íslendskan, danskan, svenskan og norskan stjóra í Norðurlandahús- inum og hava nógv av tiltøkunum øll hesi árini eisini verið merkt av, hvaðani stjórin kom. Tí er tað heldur einki meira enn nátúrligt, at fleiri tiltøk nú umboða Finland, fólkið, mentan- ina o.m.a. Tann 6. de- sember var finskur tjóð- ardagur - sjálvstándig- hetsdag, sum hann eisini verður kallaður á fin- landssvenskum. Nógv verður gjørt burtur úr hesum degi í Finlandi og millum før- oyingar av finskari ætt hevur dagurin eisini verið hildin privat. Í ár gjørdi so nýggi stjórin í Norðurlandahúsinum. Thorolf Bjørklund Finland á veg upp Peter Turtschanioff av at halda dagin í húsinum fyri umleið 100 innbod- num. Har varð tónleikur og upplestur og borðreitt varð við finskum við- skera. Stamen Stantchev spæli á flygul og Stefan Simonsen á trombon. Teir framførdu finskan tónleik. Matarina Nolsøe og Hans Tórgarð lósu upp úr tjóðarkvæðinum finska Finskur tjóðardagur i Norðurlandahúsi Kalevala í týðing hjá Jóhannes av Skarði. Tvær veitslurødur vórðu hildnar. Thorolf Bjørklund, finskur kon- sul og stjórin í Norð- urlandahúsinum hildu róður, sum vit prenta her. Stefan Simonsen og Stamen Stantchev løgdu fyri við finskum tónleiki. Mynd Allan inskur konsul: ur aldudalinum -Góðir dagar vara ikki við. Tað hevur altíð verið ein bylgju- gongd, fleiri ár hvønn vegin. Hesa ferð hava finlendingar farið framum aldudalin og eru á veg uppaftur. Vónandi fylgja Føroyar viðrákinum, so at alt verður vent til tað betra, eisini her segði Thorolf Bjørklund m.a. Hann segði: Æraðu gestir — kæru vinir! Dagurin í dag, tann 6. de- sember, er Finlands sjálv- stándighetsdag, sjálveæðis- dagur. So tað er sjálvandi Finland sum er høvudsevni í kvøld. Av ti at eg sjålvur eri finlendingur, so væntast av mær, at eg skal vita alt um landið, sum eg eri føddur og uppvaksin í. Nú er jú veru- leikin tann, at eg havi verið búsettur í Føroyum tey sein- astu 38 árini, so mangt er í nútíðini, sum eg ikki veit um. Finska tjóðskaldið Johan Ludvig Runeberg letur »Fånrik Stål« byrja sínar sagnir: >Til flydda tider át- ergár min tanke án sá gár- na<. Nu vil eg eisini venda aftur til farnar tíðir, umleið 50 ár aftur. Tað sum man vanliga kallar >gamlar, góðar dagar« - men vóru teir tað? Kríggið móti Sovjetsam- veldinum fyri at varðveita finskt sjálvræði var av í 1944. Tað hevði kostað ómetaliga nógv - bæði ma- terielt ag menniskjaliga. Meira enn 7% av arbeiðs- føra fólkinum fall á vigvøll- um, og næstan eins mangur vendi heim avlamin Einkjur og faðirleys vóru í hópatali. 200.000 íbúðir oyðilagdar. Landið var í sori og bløddi — men yvirlivdi Landamarkid fyri eystan var flutt, umleid 13% av landaøki, ella eitt øki å stødd vid Danmark måtti avhendast, harvið eisini umleið 30% av landsins fiskarikidømi 443.000 fólk máttu flýggja frá húsi og heimi Tað var umleið 12% av Fin- lands fólki, fleiri enn allir íbúgvar í Helsingfors tá á døgum Eg búði tá nakað mið- skeiðis millum russiska markið og Helsingfors. Nú sóu vit ikki meira til tey 100-tals russisku bumbu- flogførini, sum hevdu órógvað okkum - og mína skúlagongd - dag og nátt. Nú var myndin ein onnur: endaleys fylgi av heimleys- um fólki, gangandi ella á hestavognum, í dagavís Heimleys og kanska vón- leys. Øll hesi fólkini máttu fáa nýggjar íbúðir, jørð og endurgjald fyri tað tey høvdu mist. Omaná alt hetta åløgdu russar eitt krígsendurgjald, sum Finland mátti gjalda. Hetta gjald bleiv ásett til 300 milj. gulldollarar til gjaldoyravirði 1938 — aft- urgjaldstíðin var 6 ár. Um- roknað til virði ár 1944 svaraði talið til umleið | miljard dollarar. Í mun til fólkatalið var hetta tað tyngsta endurgjaldið í heiminum aftan á bardaga- árini. Umleið "4 skuldi gjaldast við maskinum og aðrari ídnaðarútgerð, '4 skip og tann írestandi triðingurin í høvudsheitum træ- og pappirsframleidslu. Sidst nevnda mundi vera tað minst torføra at klåra, men fyri at klåra skip og maskin- ur var neyðugt í stórum at byggja skipasmiðjur og verksmiðjur annars. Ar beiði var til allar hendur at byggja landið uppaftur og at fáa hjólini at mala fyri at klára endurgjaldsbyrðuna Ikki bert til Sovjetsamveld- ið, men eisini til tey av landsins egnu borgarum, sum stóðu á berum Mangan var torført at fáa råvørur og útgerð rætt- stundis, tað førdi við sær eyka straffrentur, sum ikki vóru smáar, 5% per mánað, Krígsendurgjaldið kravdi nógv av finska fólkinum, bert tað fyrsta árið var end- urgjaldsparturin % av tí samlada útflutninginum. Fyri at tað kundi lata seg gera var neyðugt at fólkið stóð saman og fór til verka Har var eingin onnur loysn Tað skal heldur ikk: gloymast, at Sveríki og USA sýndu Finlandi stóra vælvild og lótu lán og rúmar gjaldstreytir. Til endans gjørdust eisini russar vinar- ligir, og góvu eftir ein part av skuldini, somuleiðis sum afturgjaldsterminan longd- ist úr 6 upp í 8 ár. Seinasta vørusending av endurgjald- mum var 19 september 1952 So var eftir at finna ker arar til ta framleiðslu, su nå var komin i gongd. Og sera væl gekk mong år frameftir. Finsk framleiðsla er í dag kend um allan heimin fyri bæði dygd og >design<. Um tað so er talan um smáar prýðislutir ella luxusferða- mannaskip - ella nakað sum kanska kann gerast áhugavert í dag: oljubori- pallar Sum kunnugt vara góðir dagar ikki við. Tað hevur altíð verið ein bylgjugongd, fleiri ár hvenn vegin. Hesa ferð hava finlendingar farið framum aldudalin og eru á veg uppaftur Vónandi fylgja Føroyar viðrákinum, so at alt verður vent til tað betra, eisini her. Hver veit um ikki okkara eftirkomarar um 50 ár um- tala dagarnar í dag sum „tann gamla góða tidin«?