mikudagur 14. desember 1994síða 2

Aðyrgdartaðsór Lånsbrøvini og figgjarlogin Oddagnein MÅNADAGIN keyptu føroyskir einstakling- ar, stovnar, grunnar, feløg og onnur fyri 100 milliónir í almennum føroyskum låns- brøvum. Hetta er júst tað, landsstýrið hev- ur ásett sum minstamark fyri søluni av hesi fyrstu rødini av almennum lånsbrøv- um. Eftir åhuganum fyrsta dagin er mangt, sum bendir á, at seld verða lánsbrev fyri einar 200 milliónir, sum er nevnt sum hå- mark fyri hesa fyrstu rødina. TEY, sum tekna seg fyri lánsbrævi hesa vikuna hava tryggjað sær fastan kurs og rentu tey bæði árini, rødin røkkur. Hetta gevur eina effektiva rentu upp á tíggju pro- sent, sum er væl meira enn fæst frá ver- andi peningastovnum. VIÐ hesum nýggja tiltakinum eru Føroyar farnar undir at byggja upp ein lánsbræva- marknað. Hesin lánsbrævamarknaður hevur tvinni endamál. Annað er at byggja upp ein kapitalmarknað í Føroyum og hitt at fíggja hallið hjá landskassanum. Or- søkin til, at vit júst nú er farin undir ein lánsbrævamarknað í Føroyum er avtalan við donsku stjórnina, sum greitt sigur, at meguligt hall á fíggjarlógini skal figgjast av okkum sjálvum. Annadhvørt i Føroyum ella uttanlands. HÓAST higartil ófgroyskt, er tó einki óvan- ligt aðrastaðni at fíggja hall á fíggjarlógum fyri marknaðartreytir. Til dømis figgjar danska stjórnin alt sítt hall á danska láns- brævamarknaðinum, og í Íslandi er hetta heldur ikki ókent. Marknaðarvirðið á ís- lendska lánsbrævamarknaðinum svarar til umleið 40 prosent av bruttotjóðarúrtøk- uni. HENDAN fyrsta royndin at fíggja lands- kassahallið vid lånsbrøvum tykist at eydn- ast væl. Tad kunnu vit bert vera nøgd vid, men lat hetta ikki gerast koddi hjå land- sins kosnu kvinnum og monnum at leida hesi út i lokalpolitiskar freistingar, ti nú ber alt til. TAÐ ger tað sjálvandi ikki. Hallið á fíggj- arlógini kann ikki fíggjast í allar ævir. Hvørki við lånsbrøvum ella við ødrum. Tað má burtur, skjótast gjørligt, og til tess krevst góður politiskur ryggur. Sasialunin yritaksstjóri. Krisjan Dahl : mdr: Kalmar Lindenskov FRÆLSI — JAVNAÐUR — BRØDRALAG i» Jan Miiller aðfóls. Randi Jacotisen - Dagny Bústaður: Argjavegl 26 Joensen - Tórfinn Smith - | Uppsetng. P/Æ Saslalurin Argjum 110 Tórshavn Kilmar Jan Hansen - Prent P/f Pressan 1981 | Te'eion. 11820 Telelax: 14720 Justinus Eidesgaard Útgevari- PA Sastalurin Hví skulu vit gjalda so nógvan skatt: Timburmenninir eftir stóra ballið Stórar iløgur í yvirupphitaðum tíðum, og ov lágt skattaprosent i fleiri år eru høvudsorsøkirnar til høga skattaprosentid i Havnar Kommunu Tað var tann tíð, tá alt tóktist at bera til, og kanska serliga politikararnir ikki ivadust í, at trødini vuksu heilt upp í himmalin. Stórar iløgur og fleiri lån vóru loysunnarorðini, og fáur gav teimum gætur, sum dittaðu sær at minna á, at einaferð skuldi onkur gjalda alt hetta aftur. Mikla ballið er nú av, og rokningin komin. Og tess drúgvari ballið er, tess svár- ari kennast timburmenn- inir. Hetta er ikki ætlað sum ein roynd í eftirklókskapi ella at seta niður á nakran fyri gjørdar gerðir, men bert ein roynd at greiða frá, hví tað varð neyðugt, enn eina ferð, at hækka skattapro- sentið í Havnar Kommunu. Um 0,3 prosenta hækkingin ernóg stór í mun til útreiðsl- urnar, hóskilig, ella um grundarlag verður fyri at lækka tað nakað aftur, velst um møguligar nýggjar láns- treytir og inntøkugrundar- lagið hjá kommununi. Lánsbyrðan Millum tey, sum í víðagitnu åttatiårunum og inn í nitiår- ini lótu seg taka av fótum av tíðarinnar ørskapi, og til tíð- ir tóktust at ganga undan, var leiðslan í Tórshavnar Kommunu. Risastórar iløg- ur,- júst í teimum tíðum, tá landsins og kommununar búskapur var yvirupphitað- ur um alt mark. Sum dómi um fløguhugin kann verða nevnt, at í 1988 vóru iløgur gjørdar fyri 111 milliónir. Arid eftir vóru iløgurnar 91, í 1990 gjørdi kommunan iløgur fyri 80 milliónir, í 1991 fyri 46 og i 1992 vóru íløgur gjørdar fyri 37 milliónir. Nú vóru peningaliga trongu tíðirnar veruliga farnar at merkjast, og tí hevði verið ynskiligt og skilagott, at havt møguleika til at gjørt eitt sindur av kommunalum iløgum, men tað bar illa til. Til tess var lánsbyrðan vorðin alt ov stór og tyngjandi, so ikki bar til at gera fyri meira enn 19 milliónir i iløgum i fjør, og i år man talid liggja um einar átta milliónir. Á kom- andi fíggjarætlan er als ikki roknað við nøkrum íløgum yvirhøvur. Skuld i mun til skattainntøku I tølum kunnu vit lysa hvussu skuldin vaks í mun til skattainntøkuna. Talan er um nettoskuld. Í 1984 var nettoskuldin í mun til skattainntøkuna 63 prosent. Í 1987 var hon 128 prosent, og í 1992 var netto- skuldin í mun til skattainn- tøkuna komin upp á 224 prosent. Í fjør hækkaði talið upp á 236 prosent. Skattaprosentið ov lágt Í åttatiårunum hækkaði inn- tøkan hjá kommununi, sum vera man, rættiliga nógv. Frá at vera 152 milliónir í 1984 vaks hon upp í 245 milliónir í 1989. Men so fór at ganga hin vegin. Í 1990 lækkaði inntøkan við fimm milliónum, árið eftir niður í 217 milliónir, og í 1992 var inntøkan 202 milliónir. Men hóast inntøkan minkaði so mikið ár um ár, varðveitti Havnin sama skattaprosentið,- 14,4. Hetta gjørdi eisini tað, at bert eftir tveimum teimum seinastu árunum hjá undan- farna býráðsmeiriluta var hallið í kommunurokn- skapinum ikki minni enn 59 milliónir. Nýggja býráðið gjørdi beinanvegin av at hækka skattaprosentið nakað. Upp í 15,5. Hetta árið fall inn- tøkan hjå kommununi niður í 191 milliónir. Rættari hevði verið at hækka skatta- prosentið eitt sindur meira í 93 enn gjørt varð. Stór skuld og smáar inntøkur Vit einum stórum halli í undanfarnu fíggjarárum, alt stórri lánsbyrðu, og fallandi inntøkum, er torført at gera sær vónir um eitt lagaligari skattaprosent. Búskaparligi heilivágur- in er tó ikki í longdini bert at hækka skattaprosentið fyri aftur at konstantera eitt hall aftur næsta ár fyri so aftur at geva prosentinum eitt spark uppeftir. Gjald til rentur og lán er nógv hin størsta einstaka útreiðslan, og illa ber til at gera stórvegis skerjingar á ødrum økjum. Havnar Kommuna, eins og mangar aðrar, hevur tí brúk fyri lagaligari láns- treytum, men avgjørda treytin fyri rættiliga at koma fyri seg aftur er, at inntøku- grundarlagið batnar, og tað eigur býráðið sjálvsagt eisi- ni at gera sítt til. Hvussu verður við skattaprosentin- um, tá tilboðið um nýggjar lánstreytir kemur, erennein víðopin spurningur. Tvey fyri eitt Eingin má trúgva, at bú- skaparligu vidurskiftini í Havar Kommunu koma i 67. ÅRGANGUR Tórfinn Smith, býráðslimur, skrivar rættlag av sær sjálvum. Heldur tvørturimét. Sum er, eru vit inni í óndu ring- råsini við støðugt minkandi inntøkugrundarlagi. Lítið er at ivast i, at almenni sektor- urin, hálvalmennu stovnar- nir eins og umsitingarligi parturin av figgjarstovnun- um verdur skerdur, og hetta gongur mest út yvir skatta- grundarlagið í Havn. Tí er tað eisini nógv fyri at hoyra tingmenn vena seg um eitthvørt lokaláhugamál sum verður skert, samstund- is sum teir ikki halda seg aftur at kuta burtur stóran part av inntøkugrundarlag- num hjá Havniai. Tað eru eisini enntá teir ið halda, at allir landsins trupulleikar verða loystir, bert við at flyta eiuhvørt fyritakssemi úr Havn og út um landið. Á spjaldrinum stendur bygd- armenning Eitt økt inntøkugrundar- lag fåa vit ikki av at raka hvørjum ødrum. Einaferð, fyri mongum årum sidani, gjørdi Havnar Kommuna eina skilagóða samtykt á trivnaðarliga gkinum sum segði, at fyri hvort træ, sum felt verður, skulu tvey ny ggj gróðursetast. Í dag mugu vit siga, at fyri hvort alment arbeiðsplássið, sum verður niðurlagt, skulu í minsta lagi tvey vinnulig arbeiðs- pláss setast á stovn. Møgulcikamar hava vit, og einki er at bíða eftir. Amnesty International Skrivstovan í Vágsbotni er opin týsdag og friggja- dag kl. 10—16. Tlf. 15816... ; Blindastovnur Føroya hevur opið måndag-friggjadag kl. 9—16. Telefonir: 18222 og 19288.