týsdagur 20. desember 1994síða 14

Síða 14 Nr. 243 — 20. DESEMBER 1994 urðardyggar verkætlanir og førleikafæ Nøkur orð í kjalarvørrinum av avtaluni frá 17. november í ár Tað hevur verið tosað og skrivað nógv um seinastu avtaluna millum donsku Ríkisstjórnina og Føroya Landsstýri. Í tí fylgjandi verða gjørdar nakrar við- merkingar ul partin av avtaluni, ið snýr seg um at fáa gongd á føroyska vinnulívið aftur. Avtalað er, at nakrar danskar vinnufremjandi skipanir verða settar í gildi í Føroyum, og at ein grunnur til vinnufremj- andi endamál verður sett- ur á stovn. Stovnsfæid verður 200 mill. kr. harav 100 mill. kr. frá dønum og 100 mill. kr. frå føroyingum. Høvudsendamålid við donskum vinnufremjandi skipanum er at taka taps- vanda sum vanligir låni- stovnar ikki eru sinnadir at taka, soleidis at burd- ardyggar verkætlanir hava møgulcika at bera åvøkstur og geva cilt langsiktað samfelagsligt avkast. I fjølmidlunum hevur ein fingið ta fatan, at fólk Arbeidsloysisskipanin søkir eftir TRYGGINGAR- LEIDARA Talan er um nytt starv å ALS og trygg- ingarleidarin kemur at hava beinleidis tilvising til stjóran. ARBEIÐSOKI Viðkomandi kemur at hava ábyrgdina av tryggingarskipanini, herundir dag- ligu avgreiðsluna av umsóknum, at gera klárt til útgjald og av måttøkuni. UTBUGVING OG STARVSROYNDIR Tann, ið settur verður, skal hava holla åstødiliga útbúgving og royndir innan leiðslu. At hava arbeitt sum málsvið- geri gevur fyrimun, men er tó ongin treyt. LON Verður eftir avtalu. Starvið skal setast sum skjótast og um- sóknarfreistin er úti 10. januar 1995. Nærri fæst at vita um starvið við at venda sær til Tórgerð Nielsen á Ar- beiðsloysisskipanini. Allar umsóknir verða vidgjørdar í trúnaði. Umsóknir verða at senda til: ARBEIÐSLOYSISSKIPANINA att.: Tórgerð Nielsen Postrum 22 110 Tórshavn skilja burðardyggar verk- ætlanir sum verkætlanir uttan vága. Men hetta er ikki so. Burðardyggar verkætlanir eru verkætl- anir, ið eru væl gjøgnum- arbeiddar og har ein kann ávísa sannlíkindi fyri, at verkætlanin við kendum tapsvanda kann bera seg. Grunnurin til vinnu- fremjandi endamál er 6- ivað parturin av avtaluni, ið hevur fingið størstu umtalu í fjølmidlunum. Tað er tó ikki komið greitt fram, hvussu hesin grunnur er ætlaður at virka. Menn hava verið ósamdir á máli um, hvussu og hvat hesin peningur skal nýtast til, soleiðis at samfelagið fær sum mest burturúr. Onk- ur hevur tosað um at keypa frystan fisk, onnur hava nevnt, at peningurin skal nýtast til verkætlanir í sambandi við, at stongdu flakavirkini verða latin upp aftur 0.s.fr. Bankar og Sparikassar figgja vanliga burdar- dyggar verkætlanir, har trygdin stendur i rimiligt måt vid ein møguligan tapsvanda. Skal verulig nytta fåast úr grunninum, so má hann gerast eitt al- ternativ til vanliga peningastovns fígging, soleiðis at hann tekur stórri tapsvanda — og kanska eisini tekur stórri vinning, um ætlanin eydnast. I framkomnum ídnaðarlondum verður ar- beitt sera virkið við at gera livilíkindini og vakstrarmøguleikarnar so góðar sum møguligt fyri smærri virki og nýggjar verkætlanir. T.d. í Dan- mark finst ein neil ráð- harrastova, ið tekur sær av hesum målsøki. M.a. verður nógv arbeitt við spurninginum at at fáa sum mest burtur úr vága- fúsum kapitali (risiko- villig kapital). Tað er ikki nóg mikið at virkini kunnu læna pening. Menn tykjast vera samdir um, at tað hevur eins stóran týdning, at tey smáu, nýggju virkini fáa tilførda »professionella« rådgeving saman vid peninginum. Her verður serliga hugsað um ráð- geving í sambandi við leiðslu, vørumenning, mårknadartøring. Eisini er týdningarmikið at fáa skapt eitt kontaktnet til onnur smærri virkir. Or- søkin er, at smærri virkir, sum standa i vøkstri, ikki hava orku til at taka sær av øllum ti, ið krevst av einum slíkum virki. Í hesum sambandi verður hugtakið førleikafæ (kompetent kapital) van- liga nýtt um pening, ið verður læntur til virkir og verkætlanir, har rådgev- ing og ávirkan fylgir við. Hetta verður gjørt á ymiskan hátt. Tað kann verða givið beinleiðis lán við ávirkan, sum egin- peningur, ella sum stuðul við ymiskum treytum. Ein vælkend skipan, har førleikafæ verður nýtt, er skipanin við framtaks- feløgum ella »venture« feløgum, hvørs endamál er at seta eginpening í virkir og fáa beinleiðis á- virkan á feløg, ið hava ein vakstrarmøguleika. Henda hugsjón byggir á, at framtaksfelagið setur pening í eina verkætlan og fær beinleiðis ávirkan á verkætlanina, svarandi til ta peninganøgd, sum framtaksfelagið hevur innskotið. Hetta er ein av orsøkunum til, at fram- taksfeløg kunnu taka stórri vága enn vanligir peningastovnar. Fram- taksfelagið fær sostatt eisini møguleika at å- virka avkastid. I Europa samstarva hesi framtaks- feløg i netverki, soleidis at vitan og royndir verða spjadd runt millum feløg- ini, ið samstarva. Í Dan- mark hava framtaksfelgg- ini virkað í øllum 80'un- um. Tey mest umtalaðu eru ivaleyst Dansk Ud- viklings Finansiering A/S, vanliga nevnt DUF og 2M Invest A/S. DUF hevur higartil gjørt íløgur í fleiri vinnugreinar, meðan 2M Invest bert ger iløgur í informatións tøkni. Í Føroyum hevur eisini verið uppá tal at seta eitt framtaksfelag á stovn, hetta verður gjølla vidgjørt í rapportini frå føroysku endurreisingar- nevndini. „Her i Fóroyum kenna vit almennar grunnar, ið hava lánt út vágafúsan pening. Idnadargrunnurin og Menningargrunnurin hava lánt hópin av pen- ingi út, ta tíð hesir hava virkað. Neyvan kann úr- slitið av hesum útláns- virksemi nýtast sum grundarlag fyri hesum nýggja grunni. Hesir al- mennu grunnar hava í høvudsheitum virkað sum vanligir fíggingar- stovnar, við tí einasta muni, at kapitalurin hev- ur verið vágfúsur (risiko- villigur). Teir hava ikki roynt at fáa beinleiðis á- virkan á raksturin á verk- ætlanini. Soleiðis sum hesir grunnar vóru skip- aðir, mundi eins lík ávirkan neyvan heldur verið gagnlig. Út frá teirri vitan, vit hava í dag, er tað neyvan nakar ivi um, at skal sum mest fáast burtur úr hes- Tíðindablaðið C+ 5 um 200 mill. kr. í grunn- inum til vinnufremjandi endmál, må hesin verða útlántur sum førleikafæ. So kemur sjálvandi spurningurin, hvussu hetta kann gerast á skila- besta hátt. Um hetta verður skipað sum fram- taksfelag, ella á einhvønn annan hátt, kann verða skift orð um. Tað, ið um- ræður er, at peningur verður veittur ul vinnu- lívið saman við pro- fessionellari ráðgeving og ávirkan á verkætlan- ina. Tað er tó ein vansi við at lata almennan pening, sum hesin grunn- ur jú er, virka sum før- leikafæ. Tað er ikki natúrgivið, at tær av- gerðir, ið verða tiknar, eru reint rationellar. Politisk áhugamál kunnu verða tikin við í myndina. Tað er ivaleyst soleiðis, at tørvurin á førleikafæi er stórri í Føroyum enn í Danmark, av tí at vitanar infrastruktururin ikki er serliga væl útbygdur í Føroyum. Við vitanar infrastrukturi meinast í hesum føri, møguleikan hjá virkjum og einstak- lingum at fáa réttu vitan, til rætta tíð, á rætta stað. Hesir nýggju møgu- leikar við avtaluni frá 17. november 1994, kunnu verða við til at skapa eitt meira fjølbroytt vinnulív í Føroyum enn vit kenna í dag. Hetta verða vit allar- helst noydd til, um vit ætla at fáa ein nøkulunda støðugan búskap aftur, sum krevst í einum væl- ferðarsamfelag, sum vit hóast alt, enn meta Før- oyar at vera. Í seinastuni hevur verið framført, at tað eigur ikki at vera nakað til hindurs fyri, at skapandi (innova- tiv) vinna kann fáa livi- líkindi í Føroyum. Skap- andi virkir kappast við at vørumenna, og alla tíðina verða fyrst á marknaðin- um við nýggjum vørum. Flestu fortreytimar fyri skapandi virkjum eru til staðar í Føroyum. Ein hin týdningarmesta fortreytin er, at vit hava eina væl- útbúna arbeiðsmegi. Ein týdningarmikil fortreyt er tó ikki til staðar í Føroy- um í dag, og sum skal vera til staðar hjá eini skapandi vinnu. Fyri at smærri skapandi virkir skulvirka og vaksa, skal tað finnast ein skipan, ið tilførir vitan til virkið. Tann vitan, her er talan um, er vitan um leiðslu, vørumenning, framleiðslu og vitan um marknaðir. Í grannalondum okkara verða tær sokallaðu tøknifrødiligu tænastu- stovumar nýttar til hetta endamál. Ein kann so spyrja seg sjálvan, um tað er møgu- ligt at hava slíkar tøkni- frødiligar tænastustovur í Førøyum, nú tá ið allir landsins stovnar verða niðurskornir. Tað er helst so, at vit ikki hava ráð at hava sjålvstødugar tøkni- frødiligar tænastustovur, sum tíðirnar eru í løtuni. Tað er tó eftir okkara tykki, møgulciki fyri at fáa nakað, ið líknar hesum tænastustovum. Við at broyta eitt sindur uppá uppgávurnar hjá nøkrum av landsins stovnum, soleiðis at hesir kunnu átaka sær uppgáv- ur, ið hava við ráðgeving úl vinnulívið at gera. Í dag hava vit skúlar og stovnar, ið hava holla vitan um framleiðslu, tøkni og handil. Her verður serliga hugsað um teknisku skúlarnar og Maskinskúlan. Handils- skúlin hevur fólk í starvi, ið hava kunnleika til handil, búskap og mark- nað. Við at broyta starvs- økid hjá hesum fólki, so- leiðis at tey kunnu nýta part av arbeiðstíð teirra til arbeiði fyri vinnufyri- tøkur, varð møguligt at fingið eina skipan, ið líknar henni vit kenna frá grannalondum okkara. Hesin spurningur er gjølla vidgjørdur í ar- beiðinum Føroya Export Match. Her verður skotið upp, at hetta arbeiðið verður skipað undir eini vinnustovu, hvørs enda- mál er at samskipa henda aktivitet. Burðardyggar verkætl- anir koma ikki av sær sjálvum. Slíkar verk- ætlanir verða skaptar, har kapitalur, vitan og vinnu- lív virka væl saman. Grunnurin til vinnufremj- andi endamål kann fåa ein tydningarmiklan leik- lut í hesum arbeiði. Wilhelm Petersen, Signar Heinesen, Marner Jacobsen á , , BLADYPI gistirtú væl & bíliga. Eisinihavavítserligar vetrar-8 víkuskíftis- prísir. BLADYPI Dr. Jakobsensgøta 14-16 Tlf. 11951 — Fax. 19451 sum vinnuligt KOYRISKULIN Á ARGJUM