týsdagur 20. desember 1994síða 13

Tíðindablaðið [ sostaturia ] Nr. 243 — 20. DESEMBER 1994 Sida 13 Í Í | | i Í Í Í MIÐLA UMSTØDUR MEININGAR AVLEIÐINGAR. Okkara meiningar, fyri og ímóti, er tað nakað okkara pressa ger av, sum henni lystir? Eru hesar - okkara meiningar - nakað sum okkara pressa til eina og hverja tíð kann spæla sær við?- stýra og skifta ímillum, velja at draga fram í ljósið, ella køva, snara og forsterka, ella hinvegin tóna niður og gera til einkis akkurát sum tað passar henni? Ella hava vit eina pressu, ið tað er gjørligt at flyta runt vid, annadhvørt sum, tá ið spælt verður ludo, beint fram eftir nøsini, ella verður okkara pressa brúkt av rættiligum virtuosum, ið telva um lagnur og vald og seta í skák einstøk og hólkar, so sum tað passar best í teirra egna dulda heimi av strevi um rikidømi og makt. Ein verð, har tey einstøku, ið manna okkara pressu av nógvum ymiskum orsøkum, illa fáa røkt sínar skyldur sum verjar av sannleikanum og demokratinum. Har tey óviljandi vera gjørd til offur fyri nettupp teim vånaligu umstødum til liv og livsumstødur, sum tey um um- stødumar góvust, høvdu kunna verið okkara besta trygd ímóti. Eru tað kanska hesar ikki existerandi umstødur, ið eru tær djúpariliggjandi ørsøkirnar til at okkara pressa í ávísum fórum kann fáast at virka sum flytbarir brikkar í eini verð av eirindaleysari kynismu ? Eru tað hesar ikki existerandi umstødur, ið fáa réellar journalistar til at geva skarvin yvir og byggja sín sakliga journalis- tikk á sleyg og slatur? Har dagliga strevið og tær stø- Øugu hóttaninar, treingja sjónarringin og avmarka da- gliga arbeidsavrikid bæði til trygd og dygd. Eru tað generellu umstødurnar, okkara pressa hevur at virka undir, ið ger at partar av pressuni kunnu fáast til at gera 'bestil arbeiði, uttan småliga 'takan hensyn' til tað, ið sorlað verður og knúst av lagnum, fólkum ella heilum londum? Ella er tað bert talan um kloddar, ið ikki halda seg aftur, tá tað snýr um at lúgva loddrætt!? Er ikki neyðugt at umdefinera hvat ið pressan eig- ur at hava sum sítt primera mál, heldur enn at vera kroyst út í eina permanenta kampstødu um nøgd, tal av síðum, og eina permanenta deadline-strongd. Politikkur er cin fortreyt fyri einum virknum demokra- tii. Tað er líul munur á orð- og ljóðmyndini 'politikkur og 'politikkari'. Í okkara hugaheimi, at verða farin í holt vid at kriminalisera alt, ið setast kann í samband við virksemið hjá einum politikkara, og tað í ein so- vorðnan mun, at politikkari' í negativari merking er vorðið synonymt við politikk, er ein vandamiki! gengd fyri eiu samfelag. Í sovorðnan mun at associcra poli- tikk og politikkarar til fyribrigdið politikkaravami ella — leti, at endamålid vid politikki ikki verður tíkin uppá tungu, er sera vandamikil stóða, at vera komin i. Er hetta alt so fullkomuliga sakligt forsvarligt? Eru ik- ki onnur aspektir í øllum hesum, eftirhondini heldur ei- noygda hetzinum móti øllum, eisini heidurligum, poli- tíkkarum? Vildi myndin ikki verið meira breitt nuance- ra, um tíð og orka eisini hevði verið til at hugt heldur nærri at so nógvum ødrum viðurskiftum? Hvat er tað fyri kreftir, uttan akkurát 'fólkaviljin' ul dømis, ið kann ávirka og ella stýra, trýsta og 'snara' ein politikkara, hvat verður gjørt til tess at forða, ella fremja tílíkari stýring? At pressa sum í niðanfyristandandi dómum kann "brú- kast" av dubiøsum politikkarum, er so ein annar líka so viðkomandi spurningur, ið harðliga strikar undir týdn- ingin, okkara pressa hevur, og sum eisini sigur nakað um hvussi stórt eitt øki ein pressa skal kunna fevna um. Hetta eigur at reisa spurningin um eina pressu uppá pressurnar egnu treytir. Sum stødan er í okkara heimlandi og heimsparti, er tað sera átroðkandi at fáa sett upp eina pressu, ið ikki altíð finnur seg sjálva í gislastødu, fíggjarliga, politiskt og tíðarliga. Vit føroyingar, betri enn øll onnur, áttu at vita, hvat pressa kann vera og gera, tá hon er ringast. Hvussu hava skrupulleysar verur ikki søplad okkum til sum fólk, hesir journalistar og kamerafólk, ið hava úkið seg inn í okkara land til tess at 'skjåta' nakrar (blóð)reyðar vælseljandi myndir av okkara grindamentan. Og hava vit lært naka kundi verði spurt um? Fyri nakrar krónur hava hesi fólk selt okkum sum blóðtyst- ar slátursmenn, ið drepa av hugi. Tey hava rikið ørar ekstremistar henda vegin, slíkar, ið hava gjørt seg inn á -) krusøgur å sleyg og ley- nu ella um hvør, id sei- satíðindi. Tí tå ið her- nast hevur haft heiðurin menninir við åsettum ba- av at klippa Clinton for- jonettum, snimma á seta. Tí er tað eisini ein morgni, at enda tóku at skylda hjá almenningi- ganga fram móti studen- num at gera vart við seg tunum, vóru flestu jour- og boða frá, at hann er nalistarnir farnir á hotel- meira áhugaður í geo-po- lini - teir skuldu senda litisku ætlanum Saddam dagligu morguntidindini Husseins, heldur enn sex til sinar respektivu mid- uellu avrikunum hjå lar. navnframun fólki." SANNLEIKIN STORPOLITIKKUR Teir sóu av hesum ikki ELLA HVI? hendingina, sum hon " Projekt Censored ' kann verður søgd av Robin ikki siga okkum, hví øll Munroe, rescearchari í tann internationala pres- Kina, hjá "Asia Watch "; san - tann danska / føro- "Tað eg sá, staddur 25 yska inclusive - ikki gav metrar frá standmyndi- okkum sannleikan um ni, var ógloymandi. massakruna á torginum Eitt langt sinnisdarran- " Himmalskur Friður" í di minut, tóktist tað Peking. sum um studentarnir ikki fóru at førka seg. VIRÐISMETAN So tóku teir seg spakuli- Men ein møgulig orsøk ga upp á føtur og byrj- kann verða hon, at tað er aðu at taka seg niður av ein so nógv betri søga at standmyndini. Tá ið massakrera studentar (ið fyrstu bólkarnir fóru tosaðu enskt) heldur enn fram við okkum, stev- nakrar arbeiðsmenn og nandi yvir móti opna vanligar borgarar, ( ið ik- útsynningshorninum á ki tosaðu enskt), í útjaða- | torginum, fóru vit øll ranum á Peking, langt spontant at klappa. burturi frá torginum Nógvir av studentunum " Himmalskur Friður '. grótu, tá teir í bólkum, - undir skúlafleoggunum FARNIR TIL HUS tóku seg burtur av Annað er at journalistar- plássinum." nir bygdu sínar massa- VÁTTAÐ TIDIND! Observatiónirnar hjá "Asia Watch ' eru, våttad- ar av m.a. 'Amiesty In- TIL EFTIRTEKTAR Lesarin kann so sjálvur gera av, hvort vit øll eru væl ' ukin hond um ' og ternational , um sannleikin hevdur gi- Blaðstjórin á einum av við meira pening í kas- fáu miðlunum, ið segði samar í miðlaheiminum, frá tí, sum veruliga fór heldur enn tann skakandi fram í Peking heldur at lygnin. So mikið at ok- ein snaring av sannleika- | kum komin eru vit, at vit num bert hjálpir stjórnini væl vita at tað snýr seg í Peking: um pening. Nógvan pe- "Líka so leingi sum vit ning. Vit kunnu út frá halda fram at senda my- hesum meta um viður- tur ístaðin fyri fakta, so skiftini vit liva undir. vilja drápsmenninir í Pe- Tað er serliga eisini eitt king ( ella hvar sum høvi at meta um okkara helst) loysna av húki- so frelsta og upplysta num, soleiðis sum tað " betrivitan ' tá alt kemur hendi tá Barbara Walther til alt, er sonn og røtt vi- (vidagitin amerikanskur tan og um tað ikki i nóg- journalistur, knytt at TV vum førum snyr seg um - råsini AB, ið røkkur alt tað slagið av vitan, i5 USA) hevði samrødu við makthavararnir til eina kommunistiska adalskri- og hvørja tid, sjålvir ha- varan Jiang Zemin. Hon va fyri neyðuni, at vit spurdi hann um massak- erast sannførd um! runa å Tiananmentorgi- medan halda vit fram i num og hann svaradi relativum nøgdsemi, eitt (og kundi svara) at hon lítið sindur takandi synd " ikki fór fram ' Men hvat í øllum hinum, sum hevði svarið verið, um verða villeidd, meðan Walthers hevði spurt vit, skuttandi skjótt, tvei- hann um hópdrápini av ta frå okkum, ein hvønn arbeiðsmonnum í útjaga- | tanka í føding, um at vit, raøkinum Muxidi uttan- | í frælsa vesturheiminum, vert Peking"? at - vit - kunnu verða vil- leid! Somikið eftir Erik Claude og ' Samvirke Í DUNNIHYLINUM "hesuferd. Heldur ikki kemur ok- okkum, meðan aðrir hava lagt stóra orku í at skaða Tr okkara sølu av vørum uttanlanda. Tey skiåladømi av skadiligum TV- journalistikki vit hesi seinastu árini hava upplivad, áttu at havt gjørt okkum eitt sindur varin, áðrenn vit rættiliga kriukk leyst fóru undir at brúka henda miðilin innanlanda, á cin tilikan hátt, at útlendingar fingu eitt høvi at gera seg inn á okkum. Hvussu stóran part av tí, ið verður kalla politikkaraleti, eigur okkara pressa? Hvussi stóran part av kostnaði- num av lokalpolitisku yvirvágini eigur okkara pressa? Eigur okkara pressa ikki sín ríkiliga anpart av orsøku- num til niðurfiskingina úti á grunnum? Hvussu hevur verði fokusera, á hvat og hví, og hevur hetta verið rætt? Hevur tað hjálpt uppá støðuna? Hver hevur borið rópini um flakavirki á hverjum tanga út á ein slíkan hátt, at tey gjørdist fólkakrav. Hvussu stóran part eigur okkara pressa av tí kreppu- stóðu okkara land er komið í? Og hvat verða avleiðing- arnar av tí virksemi, sum partar av okkara pressu fáast við beint í løtuni? Ella skal tað bara verða ein knæset- tur rættur, at føroysk pressa framhaldandi skal kunna bera seg at sum tá onkur tekur at skjóta tilvildarligt inn í ein fuglaflokk fyri síðan at vita, hvat ið liggur eftirá? Kann pressan framhaldandi loyva sær rolluna sum kommenterandi áskoðari, ella er hon ikki eins og øll onnur, partur av samfelagnum við ábyrgd av einari heild? Ella hinvegin, hvussu leingi afturat fara okkara politikkarar at skjóta frå sær hesar spurningar? Ella øll vit onnur, ið liggja í klemnsu ímillum pressuna og politikkin? Hesar so sera viðkomandi spurningar, ið eisini eru avgerandi, ikki einans fyri pressurnar fólk, og øll onnur, og tá so heilt serliga fyri arbeiðslag og - umhvørvi hjá politikkarunum sjálvum, har stødan jú er vorðin tann, at meginparturin av arbeiðstíð teirra, verður brúkt til, at parerað millum fullkomuliga óvið- komandi junk-food søgur - í forhond kroystir upp i ein krók, av boulevardpressuni, heldur enn, at takast við samfelagsrelateradar spurningar! Hetta er ein syrgjulig stóða, hon er óverdug og hon er deyðans farlig. Hon er ein sonn hóttan móti okkara de- mokratisku samfelagsskipan. At fortreingja hesa skeivu gongd, kann soleiðis gerast endin á demokati- num. kum til hugs at talan fyri - partvíst- landskas- kann verða um grova vil- sans rokning!- meðan leiðing, tá vit flest øll, upsin verður tikin við um høpisleysu støðu ok- partogarum, ið hava kara, siga: Naa - men, gjørt bart úti á miðjum, hetta er tað ikki so nógv fyri landskassans rok- vit kunnu gera nakað ning. við, øll hesi óhappini og Hvat sigur pressan? so náttúran, íð svikti í sovornan ólukkumáta. At | j.smith talan er um tað øvugta, verður fortrongt saman við so nógvum ødrum. Sonnu orsøkirnar til at Føroyar og føringar hava komið sær i ófgri, verða knapt nokk tiknar uppá tunguna. Til undirhalds og alminduliga ' hissing' (øsing við ófórum íblan- di av indignatión) vera vit oyst undir við junk- food søgum og serligum slagi av heksajaktum ið týna og drepa. At tildømis, tann føroys- ki snelluflotin telur eittans skip (ið er so ga- malt og vánaligt at tað fyri 15 árum síðani, átti at verði útskift) tað fellur ikki monnum inn, at seta í samband við okkara fíggjarligu trupulleikar. Statistiskt er jú alt í fí- nasta lagi, so fínt, at tað røkkur ti ævintýrliga. Hetta cina skipið er til fiskiskap, meðan 500 liggja bundin við bryg- gju ella skorast í hyljum,