týsdagur 20. desember 1994síða 16

Beinraknar forsagnir og trúvirði Virðið í øllum forsøgnum og metingum kann staðfestast aftaná. Tað ber væl til hjá fjølmidlum at gera upp trúvirðið hjá politikarum, embætis- fólkum o.ø. Tað er bara ein spurningur um at hyggja eftir, hvussu ofta hesi hava havt rætt ella skeivt í sínum forsøgnum og metingum. Hetta hevði verið ein sera bíligur máti at bott um dygdina. Vit fáa onga dygd uttan at leggja dent á trúvirði. Ein tjóð, ið íkki leggur dent á trúvirði, missir sjálv sítt egna trúvirði Undirritaði hevur í fleiri ár sum búskaparligur »kommentator«, hættað sær at gjørt fleiri itøkiligar forsagnir um gongdina í Føroyum, og at almanna- kunngera hesar forsagnir. Eisini undan og aftan á løgtingsvalid 7. juli í år gjørdi undirritaði nakrar itøkiligar forsagnir. Eitt tað mest áhugaverda við hesum forsagnum hevur verið, at undirritaði í næstan øllum forum hevur staðið í andsteðu til alla >landsins elitu«. Hevur undirritadi havt eina åvisa forsøgn ella met- ing, so hevur »landsins el- ita« næstan uttan undantak havt beint øvugta meting ella forsøgn. I skrivandi stund finnist ikki dømi um skeiva almannakunngjørda for- søgn frá undirritaða Eitt annað áhugavert við hesum mongu almanna- kunngjørdu forsøgnum hjá undirritada hevur verið, at tær allar HIGARTIL HAVA VÍST SEG AT VERA RÆTTAR! Higartil eru allar gingnar út! Er tað nakar, sum kann ávísa, at ein almannakunn- gjørd og itøkilig forsøgn hjá undirritada higartil ikki er gingin út, verður viðkom- andi biðin um at gera vart við seg Samstundis hava for- sagnirnar hjá landsins leið- andi politikarum og ráð- gevum teirra („landsins el- itu<) næstan uttan undantak víst seg at vera skeivar! Onnur hava eisini gjørt beinraknar forsagnir. T.d. ráðgevandi nevnd forsætis- málaráðsins. Men hesar for- sagnir hava als ikki verið so itøkiligar forsagnir, sum forsagnirnar hjá undirritada hava verið tað. Eg skal í hesum greina stubba royna at gera eitt stutt yvirlit yvir mínar for- sagnir, ið hava verið settar fram alment. Yvirlitið er ikki fullfíg- gjað. Fyri at stytta um yvir- litið, eru nógvar sera týð- andi og beinraknar for- sagnir lagdar burturúr. 1. Forsagnir gjørdar frammanundan 1988 Meðan undirritaði hevur búð í útlondum, hevur ikki verið møguligt at fingið so gott innlit í føroysk viður- skifti. Men longu miðskeið- is í sjeytiárunum legði und- irritaði eina forsegn um ongdina í Føroyum fram fyri danska lektaran Ole Høeg. Henda forsøgnin frå mið- skeiðis í sjeytiårunum var í stuttum, at í longdini fór tað at enda heilt galið í Fer- oyum, og at gongdin bara kundi rættast upp, við at danir ella aðrir tóku før- oysku stýringina undir >UmMsiting< Henda forsøgnin gekk út Í áttati- og nitiårunum. 2. Forsøgn um banka- fallit longu í 1988 Aftan á 1988 búði undirrit- aði í Føroyum, og kundi hereftir við góðum innliti fylgja við í gongdini Undirritaði hevur ongan- tíð havt støðu sum føroysk- ur embætismaður. Tí hevur undirritaði ongantíð havt nakað at gera við fyrireik- ing av nøkrum politiskum máli, ella við ráðgeving í hesum sambandi. Hinvegin var undirritaði í 1987 valdur sum í stýrið fyri landsbankan av Niels Paula Danielsen, táverandi lands- stýrismanni. Sum limur í hesum stýri skuldi undirrit aði vera ráðgevandi í fíggj armálum. Longu í august 1988 kundi undirritaði gera for- søgn um eitt komandi bankafallitt. Nøvn vórðu sett á viðkomandi bankar Vegna stýri landsbankans hevði undirritaði fundir við Fíggjareftirlitið í 1988 (m.a Michael Holm, skrivstovu- stjóra). Henda forsøgn frå august 1988 gekk ordarætt út í 1992 og 1993! Longu í 1988 heitti und- irritaði á stjórn og stýri landsbankans um at skipa fyri føstum og regluligum sambandi vid Figgjareftir- hid. Fíggjareftirlitið vildi sera fegið taka lut í slíkum sambandi. Men henda áheitan fekk onga undu tøku frá stjórn og stýri landsbankans. Undirritaði mátti fleiri ferðir á fundum í stýri landsbankans seta fram áheitanir um at fáa sett í gildi donsku lógina um »innskjotaragaranti«. Hetta eydnaðist umsíðir. Undirritaði = vísti ta ábyrgd, ikki at leggja fram hesa forsøgn um bankafallit í „óviðkomandi høpi«. »Ovidkomandi hepi< er harafturímóti ikki á fundum við lanfdsins leiðandi poli- tikarar og embætismenn (»landins — elitu«) árini 1988-92. Men har var ikki lurtað landsins elta vildi ikk: lurta eftir undurtaða! Tí vórðu føroyingar full komiliga ófyrireikaðir hin 6. oktober 1992! At geva Fíggjareftirlitinum skyldina er burturvið. 3. Forsøgn í 1988-89 um gjaldssteðg í Tað finnist eingin samlað uppgerð av figgjarstøduni hjá landsins kommunum áðrenn 1987. Undirritaði búði í Føroyum frá 1988. Fyrsta uppgerðin av fíggj- arstødu kommunanna er fyri árið 1987. Longu í 1988-89 kundi undirritaði gera ta forsøgn, at gongdin í føroysku kom- m.nunum fór at enda við gjaldssteðgum. Henda for- søgn gekk út í 1993. í 1989/90 kundi undirritaði í grein í Dimmalætting vísa á, at roknskapirnir hjá Húsalánsgrunni, Menning- argrunni og Ídnaðargrunni vóru uppsettir eftir óreglu- ligum prinsippum. Víst var á, at hetta og onnur viður- skifti gjørðu tað ivasamt, um hesir grunnar í 1989/90 yvirhøvur høvdu nakra eg- inogn Hetta skiltu sera fá tá. Nú skilja øll hetta. 5. Forsagnir um uttan- landsskuld í bókini „Búskapur og poli- tikkur< Í bókini >Búskapur og poli- tikkur«, id undirritaði skriv- aði í 1990 við hjálp frå Pól Nybo á Kletti, finnast fleiri grundgivnar og ítekiligar forsagnir um gongdina í Føroyum fram um aldar- skiftið. Higartil fram til 1995 hava forsøgnirnar í hesi bók víst seg at vera full- komiliga eftirfarandi. Í hesi bók gjørdi undirrit- aði eina forsøgn um, at pri- vata uttanlandsskuldin fór at gerast til almenna uttan- landsskuld í nitiårunum. Hetta er nú gingið út. Men hetta skiltu fá tá! 6. Forsagnir um fíggjarkreppu lands- kassans í bókini „Búskapur og politikkur« I bókini »Biiskapur og poli- tikkur« frå 1990, kundi undirritadi gera ta forsøgn, at tað fór at vera mestsum vónleyst at fáa javnvåg á landskassaroknskapin í ní- tiårunum. Eisini hetta gekk út. Men hetta skiltu fá tá - samanber optimistisku figgjarlogirnar, bundnu uppsparingina o.m.a. 7. Grundgeving móti ílegu í undirsjóvar- tunnil í 1990 og 1992 Í 1988 og seinni í 1992 var útrokning gjørd av m.a. donskum serfrødingum, hvørs nidurstøda var søgd at vera, at ein fløga f ein undir- sjóvartunnil = undir — Vest- mannasundi hevði verið sera lønandi. Undirritaði avvísti slíkari nidurstødu, bæði í bókini „Búskapur og politikkur« í 1990 og seinni í blaðgrein í 1992. Sum figgjarstødan hjá Føroyum var í åttatiårunum ella í byrjan av nitiårunum, kundi ein slík stór ílega í ikki-útflutningsfremjandi endamál undir ongum um- steðum vera lønsom. Minst 25-50 ella kanska 100 ár skuldu ganga, áðrenn iløg- an hevði vunnið seg inn aft- ur. Tá peningur ikki var til neyðsynjarverur, fór slík íloga ikki at verða framd. Hetta sjónarmið hjá und- irritaða var tá als ikki góð- tikið av >landsins elitu« Men undirritaði hevur fing- ið rætt í síni forsøgn. 8. Ávaring á vári 1992 ímóti, at landsstýrið lænti pening úr út- londum til bankar- nar at læna út aftur til vinnulívið Uttan at vilja lurta eftir åvaringum um vandastødu bankanna, arbeiddi lands- styrid og landsbankin å våri 1992 vid eini ætlan um, at landsstýrið skuldi læna | mia. kr. í útlondum. Við lóggávu og við sátt- mála við landsbankan bant landsstýrið seg til at seta henda pening í lands- bankan. Ætlanin var so, at landsbankin skuldi plasera peningin í føroysku bankar- nar, soleiðis at bankarnir skuldu økja um síni útlán til vinnulivid í Føroyum. Hetta var á vári 1992! Undirritadi var TANN EINASTI í stýri lands- bankans, sum harðliga ávaraði ímóti hesi ætlan Hví undirritaði ávaraði, skuldi verið óneyðugt at greitt frá. Sjálvandi fekk undirritaði rætt í síni for- søgn. Hendingin 6. oktober 1992 gjørdi hesa ætlan landsstyrisins og lands- bankans ómeguliga. 9. Forsøgn um neyð- ugar upphæddir til bankarnar gjørd í oktober 1992 Stutt aftan á 6. oktober 1992 skrivaði undirritaði í grein í Dimmalætting, at upphæddin til Sjóvinnu- bankan bara var |. stigið, og at RÍSA UPPHÆDDIR fóru at verða neyðugar afturat fyri at bjarga bankakervin- um. Eisini henda forsøgn var avvíst av landsins leiðandi politikarum og eisini av ráðgevum teirra! Ma søgdu hesir, at bankarnir ongantíð høvdu verið trygg- ari enn júst tá Tá partabrævaumbýtið millum Feroya Banka og Sjóvinnubankan varð framt í mars 1993, bygdi hetta partabrævabýtið á eina AV- VISING av meting minari í umrøddu grein i Dimma- lætting i oktober 1992! Var lurtad eftir undirrit- aða. hevði landsstýrið sloppið frå at »keypt kattin í sekkina" Henda forsegn mín gekk til fulnaða út í august-sep- tember 1993. 10. Forsøgn um MVG% í 1992 Í 1992 metti landsstýris- maðurin í fíggjarmálum og landsumsitingin, at nóg stór innteka fekst til lands- kassan við einum MVG- prosenti upp á 17. A fundi í stýri lands- bankans tidliga í 1992 kundi undirritaði uttan ná- greiniliga útrokning siga sama landsstýrismanni, at undir 25% í MVG slapp hann ikki. Eisini henda for- segn gekk út! 11. Forsøgn gjørd í fe- bruar 1993 um yvir- tøku statsins av uttanlandsskuld landsstyrisins I februar 1993 skrivadi undirritaði í grein í Dimma- lætting, at danski staturin fór at verða noyddur at yvir- taka uttanlandsskuldina hjá heimastýrinum. Sama end- urtók undirritaði í sjón- varpssendingini >45 ár av 1000« Føroyskir politikarar og rådgevar teirra flentu at undirritada, og avvistu hesi forsøgn. Henda forsøgn min byrj- aði at ganga út longu á fundi millum landsstýrið og donsku stjórnina 28. mai 1993. Hin 28. mai 1993 kom hetta heilt óvæntað á føroyskar politikarar og embætismenn! Seinasta av- talan millum landsstyrid og stjórnina frå 17. november 1994 staðfestir hesa »yvir tøku« uppaftur tyduligari 12. Forsøgnin um Fiskavirking undan løgtingsvalinum 7. juli 1994 Undan løgtingsvalinum 1994 gjørdi undirritaði saman við eðrum nakrar ítekiligar forsagnir. Her skal ein teirra verða nevnd M.a. søgdu vit, at Føroya Fiskavirking verri enn so kundi forrenta alla sína skuld, sjálvt aftan á saner- ingina, og at ein nýggj san- ering fór at gerast neyðug innan % ár. Annar megu- leiki var húsagangur. Hetta var sagt umleið eitt hålvt ár aftan á |. sanering At henda forsøgn longu kann sigast at verða gingin út, kann leiðslan í Fiska- virking nú vátta! 13. Metingin um >upp- rudding« 0.3. undan løgtingsval- inum 7. juli 1994 Í valstríðnum vórðu løgd >>