mikudagur 21. desember 1994síða 11

Tíðindablaðið (ET: Nr. 244 — 21. DESEMBER 1994 Síða 11 Eftir Jústinus Eidesgaard Myndir: Kalmar Lindenskov - Vit skulu hyggja eftir og boda frå, um flogfør, sum ikki hava loyvi at flúgva i føroyskum loftrúmi halda seg burtur. Øll flogfør hava ein sendara umborð, sum sendir eina kodu, íð sæst á radaranum, á tann hátt síggja vit hvat flogfar talan er um, sigur T. A. Jørgen- sen. Okkara uppgáva er fyrst og fremst hernaðarlig, tað vil siga vit hyggja eftir hernaðarflogfgrum. Men vit síggja eisini sivil flogfør á skerminum og teimum fylgja vit við. Tað kann vera rættuliga lívligt í himmal- rúminum yvir Føroyum vid hvert, sigur T.A. Jørgensen. Føroyingar vinna pening ur luftini Undanfarna landsstyrid arbeiddi vid eini ætlan, sum skuldi geva føroyska landskassanum —inniøkur frá teimum flogførum, sum flúgva yvir føroyskum loft- rúmi. Heldur tú hettaer ein gongd leið? — Nú eri eg ikki tann rætti til at svara hesum, men eg skal siga so mikið, at eitt sindur skal til áðrenn føroy- ingar fáa pening úr luftini. Í dag er føroyska luftrúmið ógvuliga lítið. TI veruleik- anum er tað bert talan um luftrúmið, tíggjar fjórðing- ar úr landi. Hetta økid er so lítið, at lætt er hjá flogførum at flúgva uttanum, skuldi verið neyðugt at goldid fyri at flogið í gjøgnum. Fyrst í fimtiárunum avgjørd: al- tjóða luftfartsfelagið at býta Atlantshavið uppí stór økir Sunnanfyri 61 stíg hevur Skotland eftirlit við og tey flogfør sum flugva í hesum øki, mugu rinda pening ul bretar. Norðanfyri 61 stig og eystur móti Hetlandi hava íslendingar eftirlit við økinum. Flúgva flogfør Andrea Nedergaard Hansen er føroysk gjøgnum hetta luftrum, so skulu tey rinda ul islend- ingar. Tað vil siga, at flog- feløgini rinda til ein felags- kassa undir altjóða loftfarts- felagnum og síðan rindar hesin til tey lond, sum hava efurlit við ymisku loftrúm- unum, sigur T.A. Jørgen- scn. Skulu føroyingar fáa inntøku úr loftrúminum, so er neyðugt, at teir fáa góð- kent eitt luftrúm at hava eftirlit við. Í dag eru tekn- isku framstigini so stór, at gongdin er ikki, at skift verður yvir ul minni økir. Eitt flogfar, sum flýgur úr Keypmannahavn ul New York, hevur ikki brúk fyri nakrari stød á landi, fyri at hjálpa sær at navigera. Nú klára fylgisveinarnir hetta arbeiði, sigur T.A. Jørgen- sen. — Økid sum føroyingar møguliga kundu fingid at havt eftirlitið við verður ikki stórt og rættuliga nógv flogfør skulu til, áðrenn slíkt gevur pening. Utreiðs- "1 lurnar til radarútgerð eru eisini ovurhonds kostnað- armiklar. Nú er radarstødin á Sornfelli rættuliga stór, so stórari stød er ikki neyðugt við, bert fyri at fylgja við sivilu flogførunum. Men eg kann nevna at rakstrarút- rcidslurnar til støðina í Mjørkadali eru 50 milliónir krónur um árið, sigur T.A. Jørgensen. — Hetta var ikki ein roynd at taka mótið frá føroyingu- m, men bert at siga, at nógv skal til, áðrenn eftirlit við flogferðsluni gevur pening. Ein fyrimunur fyri føroy- ingar er, at yvir okkum eru jetstreymar, sum flogførini kunnu spara nógv brenni- evni um tey nýta. Tað lokk ar kanska flogfør at flúgva yvir Føroyum, sjálvt um tað kostar í landskassan. Ein bd Operatørarnir greiða T.A. Jørgensen, ovasta i Mjørkadali, frá hvat teir síggja á radarskermunum vans: er, at gerast økini smærri, so royna flogførini at flúgva uttanum, fyri at spara avgjald, vigar hetta uppímóti brennievnisnyt- sluni, sigur hann. Bunkarin å Sornfelli Ovastarnir í Mjørkadali eru blíðir og tá vit eru lidnir at práta, bjóða teir okkum ein túr niðan á Sornfelli at síggja radarstødina. Høgætt er og kavin liggur tjúkkur uttanfyri, Vit setast í ein jeep. Ein Mercedes og bilstjórin greiðir frá, at hann kostar yvir eina hálva milli- ón, skuldi tú keypt hann sum sivilan bil. Schmidt heldur, at tá prísurin er so góður, so kundi bilurin eitt nú verið útgjørdur við ljósi í panelinum og hita í bak- rútinum. Men har er einki luksus, bert týsk dygd, sum næstan ikki forgongur. Vit koyra niðan eftir smala vegnum og nú er knappliga kavarok. Motor- urin trekkir á øllum fýra hjólunum og dregur okkum trygt niðan í hellið í Sorn- felli. Knappliga standa vit inni í tunnlinum, sum gong- ur inn til bunkaran. Vit ganga inní fjallið. Á veggj- unum grør mosi, um ongan- tíð hevur sæð dagsins ljós. Mosin er sjáldsamur, sigur T.A. Jørgensen. Visunda- fólk hava granskað hann.. So standa vit við stóru dyrn- ar inní bunkaran. Ein ella onnur koda verður trýst og hurðin fer upp. Her er fjálgt og friðaligt og einki hoyrist ul høgættina uttanfyri. vit eru staddir einar 200 metrar inni í fjallinum og góðir 60 metrar er uppá á Sornfelli. Risastór steð inni í fjallinum Fyrst í seksttárunum er stødin á Sornfelli gjørd og her er talan um eitt risastórt arbeiði. Eitt hol er sprongt inni í fjallinum og í hesum holinum er innrættað ein rúgva av rúmum í tveim- um hæddum. Her eru eftir- stort litsrúm til radarskermarnar. Her eru teldurúm, sum taka upplýsningar inn frá øðrum radarum, eitt nú í Skotlandi og Íslandi. Her eru maskin- rúm og skrivstovur. Her er kantina og mangt mangt annað. Vit eru staddir inni í rúminum, har radaramynd- irnar síggjast Klokkan er um eitt og í løtuni er Ógvu- liga fridaligt yvir føroysk- um luftrúmi. Vit síggja trý flogfør, tvey vestanfyri Før- oyar og eitt sunnanfyri. Niðri móti Hetlandi er ferðslan tøtt og serliga niðri í Norðsjónum. Hesi flogfør sær radarin á Sornfelli ikki, men hann fær data sendandi úr Skotlandi, sum sýna flogførini. Norður í havi norður móti Loynikróki- num er eitt flogfar á veg yvir Norðpólin til Singapor, greiðir ein opreatørur frá. Tey flogfør sum flúgva yvir Føroyum eru serliga flogfør til Norðuramerika, tey nýta stórsirkulin og á eini kúlu er stytsta leið millum tvey punkt ein bogi. Tí flugva flogfør í Europa heilt norður á 62 súg fyri at t js þe- 9 T.A. Jørgensen vísir á talvuna við starvsfólki í Mjørkadali lenda aftur á 40 stigum í USA. Operatgrurin greiðir frá at radarin røkkur 400 kilo- metur. Tað vit siga, at hann sær flogfør sum flugva høgt yvir eysturlandinum i Is- landi, Sama um flogfør flúgva høgt yvir Hetlandi. Inni i fjallinum er eykaút- gerð ul alt, til teldur, til radarar og øll tól. Hetta er ein sera kostnaðarmikil goymsla. Starvsfólkið arbeiðir í vaktum, men tað kemur meir enn so fyri um veturin, at tey sleppa ikki oman- aftur. Vit heila eisini uppá onkran føroying, sum starv- ast á stødini. Kavarok á Sornfelli Næstovatin fyri útgerðs- deildini á Somfelli, H.H. Elgaard víðir okkum scann- ararnar á Sornfelli. Vit koma inní eina pinku- lítlanlyftu, sum skal fyfta okkum teir 60 metrarnar uppá fjallið. Vit kundu ei- sini gingið upp gjøgnum trappurnar. Uppi å Somfelli arbeidir vanliga einki fólk. Her er bert fólk, tå okkurt skap umvælast. Uppi á fjallinum eru tvær sokallaðar ra- domir. Tað eru hálvu fót- bóltarnir, sum radarin og samskiftisparabolurin standa í. Í tí minna stendur parabolurin, í ti stórra skannarin. Fyrr var scannari eisini í tí minna, men nýggj tøknfrødi hevur gjørt, at neyðugt er bert er neyðugt við tí eina. Vit hyggja útum, har er kalt og kavarok. — Inni í radomunum er yvirtrýst. Hetta ger at bygn- ingurin er sera sterkur. her ernógvur vindur, kemur ho! á so viknar bygningurin beinanvegin, sigur H.H. Elgaard. Uppi á Sornfelli er einki verandi stað og ein hálvan tíma seinni siga vit farvæl í Mjørkadali á veg aftur til sivilisatiónina í høvuds- staðnum.