fríggjadagur 17. mars 1995síða 18

tíðindablaðið Nr. 54 - 17. MARS 1995 til at viðgera hetta eynið sí nógv. ti hann metir, at tað er so någvur poliuukkur í ti Eg haldi tað er avgerandi at gera sæ greitt at her eru nakrar primeraur TSØKIT h kreppuna. sum EINKI nava við bankaskipanina at gera Politikkur komin upp í Men heldur tu at før n , t Í r tom inga ul præ ul á 1rakannink ng um. Henda sakin er vorðin politiserað alt ov nógv av eilum KOMIN langt ut un buskaparførdingar = takast við Heldur tú føroyska krav > um dómarakanning er ul riumuligt Talan er um tvey ting her. Tað eina er . hvat hver hevur sagt við hvønn, er tað nakar. sum fjalt nakað osfr Tað veit eg einki um. Tað má so kannast nkurs vegna. Hitt er, hvat veru leikin er í hesi sakimi. Og hann er, at:vit hava eina bankaskipan. sum er k lapsad, ti búskapurin er ko lapsadur. Vit hava hoyrt fleiri nevndir og serfrød 3 ingar úttalað seg um hetta Eg trúgvi ikki. at tað er nakar av hesum. sum nei ur, at Þankakreppan er tanr primera kreppan í Føros tar eru lå Mer if lå n rgt gerð 1 bjarga PDanka kipanir ktober 1992 Tad ha eg. Tað hevå A vør í flest øllum eð Rætt at senda rokning til føroyingar Men nu r hava uma 4i ala lf? lår k á DU? år 4 på r Ku €r rimuligt, at rokningin fyr bankabjargingina var send nl førovsku skatta borgararnar e kk; tú statskassan Sjálvandi Tað hev verið ein fullkomiliga "af sindig situation”, um polit ikarar í einum landi, sum hava ført samaland út í eina kreppu. senda rokningina til eitt annað land. Høvdu vit sett niður eina neynd av fronskum týskum ella amerikonskum búskapar fréðingum“ so haldi eg ikk A tu hev ein, sum Martin Paldam heldur tað hevå sagt, at tað var rimuligt, at rokningin varð send ul danska fólkið Men er talan um eitt annað land, tá vit tosa um álútaumiøn og felags pen Tá vit tosa um øll tey stóru lånini, sum Førovar hava ukið útlendskun hankum, so eru tey tikin av førovsku stjórnini og ikk sv teirri donsku. Tá vit tosa um fiskrvinnupoliukkin, so er tað tann førovski fiski vinnupolitikkurin, sum er in Martin Paldam visir å, at er talan td. um eina komm unu á Bornholm. sum tekur eitt lån, so skulu íbúgv ararnir har gjalda lånini aftur, men ein kommuna á Bornholm kann ikk: taka eitt lán uttan at hava fingið loyvi til tess frá donsku stjórnini. Ein kommuna á Bornholm kann heldur ikk: reka sin egna fiskivinnu poltukk Førovingar krevja og eftir min: metan vid røttum at fáa eitt ávíst sjálvstýri. Ég tað er heilt rætt, at ngar fáa tað, tí landið er eimi heilt aðrari stødu enn td Bornholm, men tá fylgir sc eisini — onnur ábyrgd við Martin Paldam heldur kki. at Førovar klárar seg heit einsamallar men eiga at hava ávíst sjálvstyr Orsekin til kreppuna Hver ér s rsøkin tí kreppuna Førovum Fyrsta tað fyrsta ei SKE if fisk H KKUT g harnæst ål ent og brukt alt N Ki á før r KR ir k ár KÁ á k 4 á fu 1 skuldinå É é da u danir eiga á rik art av henni. Er tað FUM ? Burturvid at sammeta Føroyar vid menning- ariondini Nu hevur Danmark slept nakad av skuldini menn ingarlond hava i Danmark Átti tað at verið gjørt her €15U Tad er fullkomiliga burt urvið at samanbera Førovar við eitt menningarlond t.d Mosambique. Feroyar eru væ meðan menningarlondini lferðarsamfe lag Paldam um ráðini Eins neyðug sum al fara til tannlækna rá IMF til føroyingar: IMF er ein felagsskapur, sum hevur til uppgåvu at kurera gjaldsjavnakreppur. Um eitt land sum avleiðing av, at tað hevur lænt eina rúgvu av pengum, ikki megnar at gjalda teir aftur, so má tað spenna lívreimina inn so ella so. Og so er eisini við Førovum og tí eru ráðini frá IMF til førovingar eisini tey einastu réttu. Eg kenni ongan, sum hevur funnist at IMF, ið er komin við nókrum betri alterna- tivi sigur Martin Paldam um leiklutin hjá IMF í kreppum sum tí fóroysku. IMF at líkna vid ein tannlækna Er tú forsprákari fyn IMI modellinum, har "kalt og 1 kyniskt“ verður skorið nið ur á sostala økinum fyri at í nd Í kunnu gjalda aftur sína skuld Hvi er tað kalt og kyniskt at siga, at fólk og lond, sum læna nógvar pengar, skulu gjalda teir aftur! Fer tú núog keypir tær ein stóran bil fyri nakrar pengar, sum tú ikki eigur. kanst tú so siga , at tad er sera synd í tær, tá tú skal gjalda fyri bilin. Og er tað tå so, at tu bara kanst fara til sosialu umsitingina og biðja hana betala' Men um tað nú er so, at hevuðsvinnan av nátúrlig um orsøkumhevur kiksad er tað tå ikki nåturligt, at tu tå fær hjalp við eitt nú eftirgeving av skuld - held ur enn bara at skula liva eftir hesi køldu og kynisku IMF ré septini Hvi siga, at hetta er kyn skt. Lad okkum taka eitt jømi. Eg plagi altíð at san eta IMF við ein tann lækna. Fær tú ilt í tenninar so fer tú sjálvandi tl tann læknan. Hvat ger hann! Jú hann borar. Tað fær tú ilt av gtaðkann virka kyniskt, at hann borar í tínum tonnum Tað er ræduligt. Men tað kann vera, at tað hjálpir Men tað kann jú eisini vera ut borar hann ikki í tinun talan er um eru avgjørt mil ciminum Nú sigur onkur u Fer ar líkjast einum menn €1Md VINnu Allar defimitiónir uppá menningarlond stava frá hvistaði. Tað ulskotið, sum Førovar fáa úr Danmark um árið, er størri pr. íbúgvaenn samlaða inntøkan hjá teim um 10 fátækastu londunum pr. íbúgva. So hetta kann als ikki sammetast. Feroyska hvístaðið hevur verið fult á hædd við tað danska. Nú er tað minkað nakað og er í løtum eitt sindur lægri enn tað bretska og hægri enn tað írska. Hetta eru lond sum verða mett sum rík lond. S nd sum danir vilja sleppa skuld eru bert tey avgjørt dam. hvat hevur stórri tyd Martin Paldam, búskaparfreðingur Samumeta IMI við ein tannlækna Mynd kalmar fálækastu í heiminum Vit spurdu Martin Pal i ning: at Førovar gjalda all: skuld aftur og at tad harvið fer at taka mong mong ár áðrenn landið kemur upp undan afturellaum ein part ur av skuldini verður strik aður soleiðis at landið kem ur skjótari fyri seg aftur? Hvat fara føroyingar framtíðini at siga, um nú skuldin ella partur av henni verður strikadur. Teir fara at siga, at tad er í fínasta lagi at fara út at læna. Vit hava eina sjålvstøduga stjórn sum kann læna tað hon vil yg tá so okkurt er galið, s. verður skuldin bara eftir givin. Hetta eru røyndirnar Martin Paldam heldur slíkt vera ómoralskt. Hetta er heldur ikk: nakað, sun lagi altíð at onnur lond sleppa við. Eis Danmark pengar 4 peningur er afturgoldin lænt hesin hevur gvar Speglid tykkum i Costa Rica Men heldur tu rinda hesa vit klára skuld aftur syndra vælferdarsamfel uttan at tað fer at okkara Tad er greitt, at tað verð ur sera tungt, tí talan er um eina sera álvarsliga kreppu sum kostar hverjum oyingi nógv Paldam sambandi Costa Rica. Landid er nakað fåtækan enn Portugal at tjóðarúrtókan pr. íbúgva liggur um ein tnæång av tí í Rica lænti líka nógv hesum kreppuna VÍSIf førovskaå næstar tonnum, so verður tað enn verri IMF er ein felagsskapur. sum hevur tl uppgávu at kurera gjaldsjavnakreppur Um eitt land sum avleiðing av, at tað hevur lænt eina rúgvu av pengum, fær trup ulleikar við at gjalda teir aftur, so má tað spenna reimina inn Men eru ikki eisini mong dømi um, at slík ráð frá IMF hava verið til stórri skaða enn gagn? Tað eru nógv fólk, sum finnast at IMF. Tey gera tað sum við dóminum um tann læknan. Lat okkum taka eitt land sum Zambia og siga, at nú fer koparprísurin í botn Taðer ikki nakað, sum IMF ger. Tað er heldur ikki IMF, sum fær toskin at hvørva Uppgåvan hjå IMF er rætt og slætt at finna fram til, hvussu eitt land, sum endar i eimi kreppu. sleppur burtur úr henni aftur. Og tað finst eftir tí eg veit um eingin, sum hevur funnist at IMF, ið er komin við nøkrum al ternativi yingar í flemn ár í 70-unum Fad hevði eina kreppu vid sær, at tjóðarúrtekan fór niður í eina helvt yvir eitt tíggju ára tíðarskeið. Nú gongur uppeftir aftur. Tað hevur verið ein sera ring kreppa. har eingin hevur efurgivið nakað av skuld Landið hevur ikki fingið eitt oyrað forerandi Tá eitt milluminntøku land við sínum politikki kemur út í eina so stóra kreppu, so hevur tað við sær stórar og óhugnaligar av leiðingar fyri fólkið. Tað hevur tað alla staðni. Og tað er ein vanlukka. Men tað er ikk: em vanlukka sum danska stjórnin ella Den Danske Bank - í tí føroyska fønnum - hevur ábyrgdina av i