týsdagur 21. mars 1995síða 12

12 tíðindablaðið Nr. 56 — 21. MARS 1995 Grækarismessudag varð í Vågsbotni í Tórshavn avdúkaður minnisvarðin, sum myndahøggarin Hans Pauli Olsen hevur gjørt yvir Nólsoyar-Páll. I trimum greinum í Sosialinum gevur Hans Jacob Debes, professari, dr.phil., eina lýsing av manninum og samtíð hansara. NOLSOYAR-PÅLL — maðurin og samtíðin Í. partur ið var ikk: væntandi, at:cgg ul ny esan og broytingar fór at koma innan frá Jbundna ÍSroyska Sam 2 in var so sterki og helt so væl såaman sum áður bert í Gablatíðini. Eisini heyði tað Sløjd. um ikk: onkur før« verið åvirkadur av teimum veltingarhugsjónum, sum gjørdu vart vi seg i Norðurvesturcuropa og Amerika tey seinastu árini fyri 1800. { uýsti frå nngum tidum kundu førovingar gera vart við krøv síni, men myndugleikatrugvin var so inngrógvin, at tey hirs, sum komu, SkjÓlt tovðu burtur aftur, og alt helt fram eft teun gomlu skipanin. Otun fyn ú nyggja tvi t sh r try » 1 P fys PÅ T ry Få ri > ' ru? ir gamia. Cup vstu og Cir Mu Vant voru ftast á onkran hátt bundir at cmbætis mnunum sum prestar, festarar, sýslu Í ALLANS Ta . „4 Í x løgrættumenn. iCw voru SKÚYU tar av allan skipanini. Feroymgar kravdu ongar brovungar, teir hildu tvørtur » Ein nólsoyingur At eggjanin ul nýskipanir måtu koma utt 766- 1808/09) eitt prøgv um. Hann vaks i sínum umhvørvi, har bæði handlig og andlig mentan stóð høgt í metum, og í eimi tíð. tá ið Rybergs handil i Vágsbotni hevði latið dyrnar ul umheimin upp á glopp. Hann yg hinir fimm brødur hansara settu oyggjar navnið Nolsee aftur at faðirnavninum. 1 Nólsoy eins og í flein ødrum bygdum var maður, ið fekst vid at læra børn at:lesa og skriva. Hann hevði verið næmingur í Latin skúlanum í Havn, og er eitt dómi um sann leikan í orðunum hjá Lucas Debes um, at eisini við teimum næmingum, sum annað hvert ikk: giørdu seg lidnar ella ikki hildu fram við uttanlands, breiddist upplýsing út til fólkið. Foreldrini kendu væl fútan Wenzel Hammershaimb, og sagt at bórnini læntu bøkur frá honum At Páll hevði hug ul sjóg vin, sum søgnin fadinn vildi ikki latat Kstinnum ævinsøgu hansara scinni fara. I staðin ar i settur í starv á skrivstovuni hjá lammershaimb, fúta. I Havn lærdi hann siglingarlæru hjá bókhaldaranum við kong a handilin, Mads Winther. Yngsu bróðir hansara, Jákup Nolsøe, gjørdist eisini kunnugur í hesari fréði, eins og so nógvum ødru i ar fyrst sknvari við kongliga N ir-Páll segði ein, ið n i Ha i aKUT iður AFIK If r brød g hevði jarpt hár... Ha du vakurt klingandi mål g al iður R ÍK A i n Si rv i OR, sk ir, at ha i r t (SM i i i i Utferdin * Nólsovar-Páll at:sigla fyrst við skipum hjá Rvbergs handli og seinni við skipt hjá Í ;t í H Í VISE | # A I 111 ; i I > st ha v d Før SIÐU M LI y Í ia SEKS h vi h if ålitand: Mk nogvar In summar vuhgar uttan at vera vitnislastar aðrar meira hann í sKrivi Í E ævintyrkendar. Sjálvur starættin í 1806, at hann gul Spur som skibskaptajn har faret udenlands paa Amerika, Vesundien, England, Frankrig Portugal Danmark Norge og flere sted er Í ju 1806 skrivaði Keypmanna havnarblaðið Dagen í grein un Páll. sum tå lå har við R í I hann hevår verið skipari á á imerikonsk skipu Hetta er } teim ir ku k við Á LEM storu I Í 1 scrin Na % kk ið tamarhaldið Á IR sIKpDLar VOTU ICY if g Ira | í nár vøru Ci kk: end aðar eð: Ta Uner kanska kollvelungin, uppresturin moti Bretlandi, stóð sum fyrimyndin hjá frælsis stremhand i fólki. Har hevði hesin nólsoy i 1 ir cru, sum synå, al rikinum ingurin verið, og heimi! lann var hugu av u nyggk U.S.A Heimkoma Í mars mánaði | 798 var Nolsovar-Påll aft urkomin uttan úr heimi og er tå staddur í Keypmannahavn. Sama ár kom hann til Føroya sum stýrimaður á handilsskipi, og seinni á árinum var hann aftur, tá sum skip ari. Meðan hann var heima, giftust hann við Siggu Mariu Tummasardóttur úr Nólsoy Hon fór við honum við skipinum ul Dan markar; men ferðin var ring: skipið mátt inn í Noregi við skaða, og við Skagen fórst tað í illveðri og ísi. Á heysti 1799 var Nóls ovar-Påll aftur i Føroyum við farmi ul hand in. And cfur komu hann, konan og dóturin Súsanna Malena, (sum gifust við Hálvdani Klæmintssyni, bónda í Lamba) ul Føroya at búgva: tey búðu í Rybergs húsum í Vágs botni Sama ár gjørdist Páll einkjumaður. Arið eftir gifust hann vid Marini Malenu Ziska sum var dóttir Jógvan Ziska, bónda i Gerð um í Vági. Í 1802 festi Páll 8 merkur av garðinum á Oyri. Seinni skift hann garðin á Oyri um við tann á Myrkjanoyri, men bygdi sær hus á Biskupsstød I seinnu giltu vóru try børn (Sigga Sofia, sum giftist vid Pæt un bónda i Kirk jubø, sonunin Jógvan Ziska F ' 4 } På På 11 im it í Utlanlandssig ung, í Apollon ið t í Biskupsstød við ma s kup Jákur ni av Trøllanesi N P m hava rið góður mx 1 D Tan ské Landhus) mir á ka t i 4 % » i i i » % k » ; i » í » ul k Í hø i 5 > um sidan givnir vid allari sigling. Tað skuldi áræði til at hugsa sær, at:teir skuldu taka henda tátt í føroyskum vinnulívi uppaftur Fkoan av fedrum og brødrum Nólsoyar Páls vóru góðir smiðir, og hann var eftir oll um at dóma hegnigur máður hvussu er á hesum eki eru avrik hansara og søgnin samd sjálvur. | -Royndin Fríða- Fleiri ferðir fyrr hevði verið víst á fiskiskap sum náttúrligan vinnuveg hjá føroyingum; sum nevnt frammanfyri høvdu nakrar royndir verið gjørdar. Fremmand skip høvdu veitt vid Feroyar longu í 16. eld ella fyrr. Føroyingar sjålvir róðu bert út við opn um báti ikki langt úr landi, og hesin útróður tlaður sum uppískoyti ul hús haldið enn sum hóast summit 60 fiskiár rættuliga filt av turrum fiski og fiski, sum hevå verið lagdur undir farg varð flutt út Nolsovar-i møgulcika. | aftur at sær Porkertog / var mera & vinnuvegur henda s If SUOUrOVvI at royna n í Gjørdum í n í Toftum suður Vat. I k H Kil varð ikki játt I VOfU Hvirat byggja kiD ry - t ' Yr a uppbol tel Ki sum farið ivalba sum } thevur verið ið tað 5 upp rak ' ; » » i l k i ikvi sum teir savnadu saman ymsastaðni í land inum, bygdu teir nýtt skip. Ikki bert var trupult at:fáa úlfarið; tað var eisini ringt at fåast við: sumt var av stórum skipum, sumt av smáum. Ikki vóru amboð, og eingir skipasmidir; men her mundi aldagamalt bátasmíð hjálpa til, og tað var ikki Nóls oyar-Pálli fremmant. Hartil mátti hann sum royndur sjómaður vita nógv um skip og helst eisini um skipasmíð. Tann 6. august 1804 fór skipið, Royndin Fríða úr bakka stokki á Fløtuni Fríðu suður í Vági, og longu seinni í mánaðinum gjørdu teir eina roynd at fiska frå ti, í útsynning úr Suðuroynni og eystur úr Svínoynni. Teir lótu hampuliga væl at:fiskiskapinum og funnu fle grunmar »Saa at sige et Mesterstykke« 18058 var Royndin Fríða á Havnini. Tá varð skipið sýnað. Synisbræv ið. sum er dagfest 29. apríl er ikki undir skrivað; tað hevur higið millum pappírini Í apríl mánað hjá sonnskrivaranum, og er annadhvørt eitt frumrit, ella er ikk: liðugt avgreitt. Vist er tað, at sonmskrivarin Laurits Olsen, áður neyndi Hansen skipari og umburmaduri Jåanr På m ur Havn ynaðu sk p ' im teir siga er ætlað ul fiskiskap við Før var. Skipið var nggad sum skonnart; tað Vi Mar 23 alin 1 t mill | I - +