týsdagur 21. mars 1995síða 13

Nr. 56 — 21. MARS 1995 tíðindablaðið 13 4 alin djúpt upp undir dekkið. At enda verð ur gjørd henda meting Í henscende dens bygning og facon kunne ej bedre skønnes, end at den jo godt kan tjene ul den hensigt, og da os er fuld kommen bekendt, at al den møje og be sværlighed samt de videre omstændigheder herudinden, som skipper Nolsøe før har angivet og foran tilført, medføres sandhed, er det at undre, at deres foretagende er ved blevet og fartøjet kommet ul den fuld kommenhed, som deter, og kan det, som det første byggede fartøj í Færa, efter sted og omstændigheder saa at kalde. et mesterstykke« sige Føroyingar sigla aftur Nú áttu so føroyingar skip og royndan mann at føra tað. Eftir var at sleppa at nyta tað Hjá embætisveldinum í Havn var hesin møgulciki ukin sum ein hóttan mót sjálv søgdum einarætti hjá tí kongliga handlin um bæði til handil og sigling Frítt var at sigla og handla við verum, sum ikki stóðu á handilstakslistanum. I maí var Royndin Fríða ein túr í Bjørgvin við kol úr Hvalba, og ferðin gekk væl. I juli fór hon ul Keypmannahavnar við kolfarmi; men henni varð ikki loyvt at hava aðra veru við heim ul Føroya enn skipsvistir og små vørur ul egna nytslu And eftir hevði Nólsoyar-Páll ætlanir um eina veruliga handilsferð. Um veturin keypu hann woyggjur, turran fisk og lýsi at hava til farm ut; hesar verur vóru ikki á takstlistanum. Tó fekk hann frá sorinskriv aranum at vita, at handilsforvaltarin Mørck hevdi kravt, at forbod varð sett honum at gera handilsferð, vísandi ul fynskipanina frá 13. august 1790 og staðfesungina við plakat frá 19. desember 1796, sum segði, at allur handil í Føroyum skuldi halda fram efur 1790-fyriskipanini, te. sum kongligur einahandil. Nólsoyar-Páll svaraði aftur i brævi, at hann hetta várið ætlaði at fara ul fiskiskap »for at exercere mine folk, som alle er landets indfødte, at danne dem ul sømænd«. Eydnaðist fiskiskapurin ikki hugsaði hann um at flyta út veru, sum loyvi var at handla við; men hann heyði ikki uki5 stóðu ul møguligan farm heim við. Seinast í mai mánaði fór Royndin Fríða ul Dan markar. Páll segði seg onga skyldu hava at akta handilsforvaltaran, ti hann hevði ikki aðra vøru, enn loyvt var at:sigla við Klagaður Við fyrsta handilsskipi hevði forvaltarin sent klagu ul handilsstjórnina um, at Nóls oyar-Páll hevði gjørt seg inn á konglig rætt indi. Handilsstjórn og Rentukamar samd ust um, at Nólsoyar-Páll skuldi sleppa heimaftur við tómum skipi, men at øll handilssigling hjá honum eftir tað skuldi vera bannað. Nólsoyar-Páll vísu á, at hann einki ólógligt hevði gjørt, og at hann hevdi hildið allar reglur eisini árið fyri, tá ið hann hevdi flutt farm ul Føroya uttan nakað for boð; hann helt tað eisini vera lagið, at skip hansara ikki kundi flyta fríar verur sum onnur skip, ið sigldu fyri handilin; haraftur at hevði hann bæði í Føroyum og í Keyp mannahavn boðið sær ul at:sigla fyri hand ilin. Tað eydnaðist honum tó at fåa loyvi »indtil videre« at flyta kol og turran fisk úr Føroyum ul Keypmannahavnar. Tidin fór nú at verda drúgv, og hann vildi sleppa av stað fyri ikki at missa summarfiskiskapin Til tess at sleppa undan at sigla heim vid tómum skipi søku hann um loyvi at hava nakad av vøru vid fyn egna rokning. Hann fekk hálvavegna játtað hetta, men fekk einki endaligt svar. Hann gjørdi tá ikki vandari, enn at hann keypu nakað væl av vøru, fekk tollmyndugleikarnar at avgreiða skipið til Kristiansand í Noregi og helt av stað, uttan at Rentukamani vísu av. Líkt er til, at hann gav tollmyndugleikunum sker ar upplýsingar Í handilsstjórnini var vreiðin stór, tá ið frættist, at Nólsoyar-Páll var farin av stað við veru ul Noregs. Myndugleikarnir í Før yvum fingu bod um at:leggja hald á veru sum Royndin Frida møguliga hevår vid til va ill var handilsstjomin um blad, Dagen, hevði skrivað Pall, og sagt vg von Førova. 5 rl at ct danskt ev Á rosand x * á í fríharit Embætismenn móti Nélsoyar-Pålli Má ið Royndin Frida kom til Føroya, før hon fyrst å Våg at seta Jåkup i Toftum av, og haðan helt hon norður í Våg. Hon fór ikki fyrst á Havnina at boða myndugleikunum frá framkomuni, soleiðis sum reglan var eftir fyriskipan frá 1669. Tá ið Royndin Fríða kom á Havnina Olavsvøkudag á veg ul fiskiskap, fekk Nólsoyar Páll stevning frå Løbner at møta fyri einum gestarætti at greiða frá, hví hann heyði lagt inn í Suður oy, áðrenn hann kom á Havina, og hví hann ikki eftir sóttverjufyriskipanini frå 1787 hevði sýnt fram heilsuváttan og koppavátt- an, hóast Løbner hevði sent ein korporal av Skansanum um borð á Royndina Fríðu at biðja um hesar váttanir, nakrar dagar frammanundan, tá ið skipið hevði verið í Nólsoyarfirði. Nú var klagan frá handils stjórnini eisini framkomin. Rætturin varð settur 31. juli, og í hesum drúgva sakarmåli, sum nú byrjaði, kom so nógv annað upp, enn tað sum sjálvt málið snúði seg um. Í grundini gjørdist hetta eitt sakarmál millum embætisveldid ødrumegin og ein, ið tordi at bjóða ti av, hinumegin, og sum frå leið gjørdisttað ikki minni vandamikid fyri em bætismenninar enn fyri Nólsoyar-Páll Sakarmál Eftir vanligari mannagongd skuldi fúun verið ákærari í sakarmálinum. Men Wenzel Hammershaimb tykist á ein løgnan hátt at hava verið mest uttan fyri alt, ella heldur eitt amboð hjá kommandanunum Hetta, at kommandanturin á Skansanum hevur fingið annað vald enn tað hernaðar liga, er rættuliga lagið; men orsøkin kann vera, at:tað er satt segði í verjuskrivi sínum í London um, at Labner hevði Hammershaimb í valdi. Tað kann væl Hammers haimb ongantíð er sloppin burtur úr av leiðingunum av peningaspekulauónum hann hevði havt fyri fyrst í 1770-árunum í fiskiskapi vid Føroyar. Hann var komin í stóra skuld til kongliga handilin, sum bróðir hansara stóð fyri, og roknskaparvidurskifti hansara vóru ikki í lagi. I 1780 varð hann settur frá embætinum í tvey ár og kom ikki aftur í fult starv fyrrenn 1786. Undir slíkum vidurskiftum hevur stóða fútans sjálvsagt verið veik. Føroya løgmaður var als ikki sum Rrilliimiad sum Brillumaourin sinum vera, al uppi í málinum; hann var Jørgen-Franw Hammershaimb, sonur futans, og hóast hann var formaður i Løgtinginum sum rætu og ikki í hesum meira sjáldsama eykarætt sum gestarætturin var, so tykist fråvera Se, - hansara í øllum leikinum at vera eitt av mongum dømum um, hvussu løgmansem bætið í hesum tíðarskeiði minkar tydning) | Í hesum óruddiliga så Løbner ákæri, síðan tók Ha irry | í t armal var iyTSi 1 vnar SYSTUM AU urin, Jógvan Krisuansson Øre, ákæruna, og På | | r i seinni handilsforvaltarin Mørck hav ongantíð fyrr havt nakað við rættar viðurskilu í oyggjunum at gera. Krigstid irnar, álopini og ránini hava kanska borið í sær, at hesir báðir menn komu meira fram Tó hevði Løbner ikki vunnið sær virðing sum hermaður. Tað skilst, at fólk hildu líuð um verju hansara av Skansanum, tá ið á stóð, og Nólsoyar-Páll yrku í gomlum kvædastili táttin Gorplands kvæði um hesa hending. Løbner tykist at hava verið Ogvu- liga erpin maður, men ið hvussu er vidvik) andi skansatøkuni var líuð samsvar millum henda errinskap og egna dirvi hansara. Hann toldi illa ikki at verða tíkin fyri fult og enn minni, at gjøldur varð gjørt burtur úr honum Framhald