leygardagur 1. apríl 1995síða 3

Nr. 65 — 1. APRÍL 1995 tíðindablaðið STAN 3 Frá feløgunum í verkfalli: Vit bjóða O-loysn! Landsstýrið kann ikki skulka sær undan, at natúrliga samráð- ingargrundrlagið er stóðið undan skerjingunum.. Fakfeløgini eru såmulig og krevja ongan lønarhækkan, men landsstýrið svíkur andan í sáttmálanum, siga fakfeløgini í verkfalli, sum við- merking til, at landsstýrið sigur seg ongantíð hava givið nókur Hildur Patursson heldur dómin hjá landsrættinum vera ein stórsigur hjá pedagogunum x Pedagogarnir vunnu storsigur Landsrætturin hevur slitið fast, at landsstýrið hevur heimildina at gera sáttmálar við pedagogarnar, sum arbeiða hjá kommun- um Mitt í verkfallinum fingu pedagogarnir eini boð, sum tær eru fegnar um Landsrætturin hevur felt dóm í einum sakarmåli, og hesin dómur slær fast, at landsstýrið hevur heimild til at gera sáttmálar fyri teir pedagogar, sum arbeiða á kommunalum stovnum Hetta er eitt gamalt trætu mål frå 1988, tá blokkurin kom, og landsstýrið yvirtók málsekið Tá skuldu gerast føroysk ur sáttmáli fyri pedagogar nar. Hann var tóikki gjørdar fyrr enn í 1990, men aft urvirkandi Tá søgdu Tórshavnar Kommuna og > Føroya Kommunufelag, at lands- stýrið hevði ikki heimild til at gera sáttmála vegna kommunurnar. Í setanar brøvunum hjá pedagogun- um á kommunalu stovn unum í Havn varð tó víst til sáttmálan millum lands- stýrið og Pedagogfelagið Hetta varð eisini ein peningaligur spurningur, og Pedagogfelagið stevndi tí Tórshavnar kommunu fyri lønina. Nøkur ár seinni fall dómur í Føroya rætti, sum gav pedagogunum viðhald Tað var bara lønin, men í einum ødrum dómi við Ikki skyldu at arbeiða fyri onga løn Almennu lønirnar plaga at verða útgoldnar seinast í mánaðinum, men í dag er Í april, og ongar lønir eru fluttar, tí lønaritgjaldingin hjá landskassanum liggur lamin av verkfallinum Fakfeløgini hava spurt løgfrødingar, um fólk hava skyldu at fara til arbeiðis, tá tey ikki fáa løn Løgfrødingarnir siga, at sjálvt um sáttmálarnir hjá fólkunum ikk: eru farnir úr gildi, hevur eingin skyldu til at fara til arbeiðis, um tey ikki hava fingið lønina Tå lønin ikki verður út goldin er tað at meta sum, at arbeiðsgevarin hevur brot ið sáttmálan, og tá stendur hinum parunum fritt, um hann vil arbeiða ella ikki Tað hevur ongan týdning, um arbeiðsgevarin hevur avgreitt lønina, men hon verður ikki flutt orsakað av verkfalli. Tað er løntakar- unum líka mikið, tí tað er ikki hann, ið avger, hvussu lønin verður flutt Einki av feløgunum mæl ir limum sínum til at leggja arbeiði niður, nú eingin løn verður útgoldin, men sum skilst eru tað tey, sum um hugsa at sita heima mána dagin Velja tey at leggja arbeiði niður, hava tey ikki rætt til løn teir dagarnar, tey ikki arbeiða randi urkendi rætturin, at lands- stýrið veruliga heyði himild til at gera sáttmála. Tað varein træta millum lands- stýrið ødrumegin, og Tórs- havnar kommunu, Fugla fjarðar kommunu og Tver oyrar kommunu hinumeg- in Tórshavnar = kommuna var tann einasta av hesum kommunum, sum kærdi dómin til landsrættin, og hósdagin feldi landsrætt urin dóm Landsstýrið hevur heim ild til at gea sáttrhála fyri pedagogar á kommunalum stovnum. Í viðmerkingun um til dómin varð m.a. víst til heimastýrislógina, at landsstýrið hevur yvirtikið málið Hildur Patursson, for maður í Føroya Pedagog- felag, er fegin um dómin - Tad er nokkso nógv fyrr, at tá målsøkid var á donsk um hondum, segði eingin kommuna nakað. Eingin setti nakað spurnartekin við donsku sáttmálarnar, men so skjótt málsekið var yvir tkið, góðtóku hesar komm unar ikki, at landsstýrið gerdi sáttmála, sigur Hildur Patursson Hon heldur, at hesar kommunurnar eru farnar illa við pedagogunum og latið tey gingið í óvissu við ongari pension og lívs trygging hesi árini. Alt er eisini gjørt fyri at:seta kílar ímillum limirnar í Peda gogfelagnum, við tað at hjálparfólkini fingu meira løn enn enn ta pedagogarnir fingu, sigur Hildur Paturs son Hon sigur, at hetta verður ein dýr sega fyri Tórshavnr kommunu at gjalda pedagogunum ein ar tvær milliónir, sum tey hava fingið ov líuð hest árini sum nú noyðist randi lyfti um, at lónin skal uppaftur Sjónarmiðini hjá Lands stýrinum eru ósaklig. Taðer ein desperat roynd hjá Landsstýrinum at niður- gera fakfeløgini, tå Lands stýrið førir fram, at ongi lyfti vóru givin um aftur at normalisera sáttmálarnar Fakfeløgini eru fullgreið yvir, attað ikki ber til at gera avtalur, sum seta í verk nýggjar avtalur. Men tað er fullgreitt, at sidvenja er at taka stødi í verandi såttmål- um. Og tað er greitt, at sátt- málin um 8,5 prosent skerj- ingina var ein ískoytissát.- máli, sum var gjørdur við atliti til ringu búskaparsteð- una. Og tað stendur bein- leiðis í sáttmálanum, at her er talan um serlig viður- skifti Einstøku såttmålatekstir- nir eru sjálvandi ymiskir í orðaljóði, men í øllum eru orðingarnar so, at lækking- in er tíðaravmarkað. Hetta kunnu vit lýsa í dømum úr nøkrum sáttmálum Landsstýrið hevur sagt sáttmálarnar upp og ikki feløgini. Í sáttmálanum er greitt tilskilad, at lønar- lækkingarnar fara úr gildi | mars 1995, og at lønirnar tå aftur eru tær vanligu I såttmålanum hjå Starvs- mannafelagnum er lønar- skerjingin løgd inn i tvinnar greinar: hana um eftirløn arskipanina (grein 19), har tað stendur í 1. stykki, sum ju er høvudsstykkid, 10 áset- ur tað vanliga »Stovnurin rindar vegna starvsfólkið í eftirlønar gjaldi 5,5% av ti til eina og hverja tíð galdandi mán adarløn eftir lønarskalan um, men ikki av serstøkum gjøldum ella urtidargjøld um« Men í stykki 2 verður henda regla so fyribils av markað við hesum orðum »Til 1. mars 1995 rindar stovnurin, í staðin fyri tey í stk I nevndu 5,5%, kr. 250, til Foroya Lívstrygging Í partinum um lønir (grein 54) stendur í stk | »Frå 1. august 1991 eru lønirnar sambært hjåløgdu lønartalvu. Annars er gald andi tann regla, at eingin, sum nú er í starvi, kann fara niður í løn« Sostatt verður staðfest, at lønirnar skulu verða ó- broyttar. Men tó verða lønarlækkingar settar í verk í avmarkaða tíð í stykki 2 »Til 1. mars 1995 verður grundlønin tó 4,5% lægri« Sostatt er avtala gjørd, sum åsetir óbroyttar lønir, men t6 skal landskassin gjalda 8,5% minni i løn og eftirlønargjald: fram til 1 mars 1995, tå lønirnar aft- ur verda sum vant. Harafturat verður í grein 54, um gildi sáttmálans staðfest: »Fer løgtingslåg- in um avmarkingar av løn um v.m. úr gildin innan 1 mars 1995 kann Starvs- mannafelagið siga sátt málan upp við 14 daga freist< Also: Um lønarstedg lóg- in fer úr gildi áðrenn ætlað, kann Starvsmannafelagið siga sáttmálan upp og ikki Landsstýrið. Hetta er sjálv sagt gjørt við tí í huga, at seta tíðaravmarkaðu lønar skerjingarnar úr gildi Í sáttmálanum hjá Peda gogfelagnum er somuleiðis staðfest, at skerjingarnar eru tíðaravmarkaðar. Har stendur í grein 13 fyri tæn astumannasettar pedagogar »]. stk.: Frá 1. jan. 1993 eru lønirnar sambært hjá løgdu lønartalvu 2. stk.: Frá 1. jan. 1994til 1. mars 1995 verða skala- løn og festu vidbøturnar lækkaðar 8,7%o«. Og eisini í hesum smátt mála stendur í grein 14, at talan er um tidaravmarkad- ar skerjingar >/. stk.: Gr. 13, 2. stk fellur burtur 1. mars 1995« 2. stk.: Fer løgtingslåg um avmarkingar av lønum v.m. úr gildi innan 1. mars 1995, kann felagið siga sáttmálan upp við 14 daga freist< Eisini hesin sáttmáli er púra greiður: Andin í avtal- uni, at skerjingarnar eru tíð- aravmarkaðar Tað ber ikki til hjá Lands- stýrinum at skulka sær und- an, at natúrliga samráðing- argrundarlagið er stødid áðrenn skerjingarnar Tí er ikki talan um, at fe- løgini krevja lønarhækk- ingar. Tverturímóti bjóða feløgini eina 0-loysn. Eina 0-loysn, sum endaúrslit, tá sáttmálaskeiðið er lokið Feløgini hava bjóða Lands- stýrinum eina framhald- andi lønarskerjing — í 10 mánaðir eina skerjing á 8,5 prosent og hareftir eisini eina skerjing, tó ikki so stóra Men Lands setir krav um, at lønirnar skulu skerjas við 8,5 prosent nú Semingsstovnurin vidur- kennir somuleiðis, at støðið fyri samrådingunum er sáttmálin, sum var galdandi |. jan. 1993. Tað er henda sáttmála og ikki iskoytis- sáttmálan tey vísa til í ti semingsuppskoti, sum var sett fram Nidurstødan er sostatt, at øll siðvenja sigur, at út gangssteðið eru teir sátt málar, sum vóru galdandi 1 jan. 1993 og at Landsstýrið sostatt krevur eina stóra skerjing av vunnum rætt- indum Feløgini eru såmulig og bjóða eina O-loysn eftir fleiri árum, meðan Lands- stýrið svíkur andan í ískoyt- issáttmálunum. Tí má Landsstýrið broyta stæðu og ásanna, at løntakararnir na- túrliga eiga tey rættindi, sum ískoyussáttmálarnir skerdu Fakfelegini í verkfalli Góðsligir suðuroyingar - Eg kann ikki taka hetta, at suðuroyingar altíð verða meinast raktir, tá verkfall er, sigur Joynny Dimon á Tvøroyri Eg taki ikki dagar ímillum, hvor parturin hevur rætt, landsstýrið ella fakfeløgini Eg eri bara so ill inn á, at suðuroyingar altíð verða tiknir sum gíðslar, hverja ferð verkfall er Hetta sigur Jonny Dimon á Tveroyri T.d. fáa suðuroyingar onga mjólk, men í midøki num er eingin neyð. Hví steðga tey so ikki bilunum í at koyra mjólk út til hand! arnar í Havn Suðuroyggin liggur utt anfyri alt, vit fáa ongar ver ur, eingi blød, einki nakað Klaksvíkingar gremja seg, men teir eru væl fyri sam anborið við okkum, heldur Jonny Dimon Hon heldur, at fakfeløgini heldur áttu at stevnt lands stýrið fyri avtalubrot enn at leggja alt landið lamið og harvið raka sakleys Eg haldi, at suduroying arm eru alt ov góðsligir og finna seg í alt ov nógvum Jonny Dimon sjálv noyddist ul Havnar, men tað tók henni nakrar dagar, áðrenn hon kundi fáa ferða seðil við tyrluni. Nær hon sleppur suður aftur vert hon íkki. Tað verður neyvan fyrr enn mikudagin, vænta Jonny Dimon randi