leygardagur 20. mai 1995síða 12

12 tíðindablaðið Nr. 95 — 20. MAI 1995 Fåfongd, blind girnd og tómir heilar: = HAZARD VIÐ MILLIARDUM Gamblingin við sildastovninum heldur fram , uttan at landsins kosnu fólk geva sær fær um hvat stendur uppá spæl. Tingmenn framvegis undir háls við dómarakanning, meðan milliardirnar rulla og meðan Ivan letur okkum hava tvan til góðar! FISKASTOVNAR KAPITALUR HALVUR KAPITALUR HALV FERD Stovnarnir eru hálveraðir g orsakað av hesun grumma veruleika Kunnu vit figgjarpolitiskt bert tørka før (Cl ciid kkum vid hålvar t mugu alter nativt fáa dupult so nógv burtur ur hesu heivtini, Vil við tí, vit eru um so steinherðum ultøkum, at syrgja fyri at kapital grundarlagi í samfelag uppaftur á fult virði og eitt sindur manfyri tað. Við eðrum yrðum eftir stendur eitt yvirorðnað mál: Vit eru tvingað ul at fáa botn- fiskastovnarnar uppaftur á heilt virði! Ti alternativ tykjast ongan áhuga at hava! num. aftur kemur HAVSINS SILVUR Eitt sovorðið alternativ - eina tílíka bjarging - hevur tað verið bíðað eftir í 30 år, og nú við eitt fylust havid, við hesum ”havsins glitrandi silvur", men hvat ger tjóðin, hvat gera før oyingar, hvat er tað hetta fólkið finnur uppá? Við at burðinum á Norðhevum, hava vit tå nøkur rættindi eftir, av nøkrum slag, til nakað sum helst? SØGAN Tað eru nakrar hendingar í mannasøguni, ið verða standandi sum ikk: fatu ligar ræðumyndir Týska álopið á Polen í 39 og týningarlegurnar hjá nazistunum Japanska álopið á Pearl Harbour og amerikanska Atombumbingin av Hiros- hima og Nagasaki Hendingar, ið ikki kunnu forklårast, so ófatuliga pri- SR H R hov hvat hetta € y akað, id fer Í I ið he át g Sé 8 væ Þú i kann ikk: verða satt, halda ðe ulig geTa gjøldur burtur úr fólki og xidrættar lygnir higsand eir hugsand teirra EMMA BONNINO Men nú aftan á at Norð menn hava vent sær til fiskivinnukommusærin í EF, Emmu Bonnino, eru tey farin at øtast og ivast og tey seta sær spurningin um tað veruliga er so galið. at hetta ikki er lygn? Ti. er tað ikki tað, so Gud hjálpi tú okkum!- Og er hetta so, man tað tá vera nakar, ið skilir tað full komna skilaloysið, sum eftur nøkrum fáum døgum aftur tykist hava fingið fastatøkur á ti besyndar liga folkaslagi, 13 her býr? INTELLEKTI KANNAR Jú men eru vit rættsiktad? Her arbeiðir "intellektuella elitan” eitt fullmannað ung við afturlítandi kann ingum, meðan tær al- mennu Feroyar eru í holt við at avbrenna mulliard- virðir, fyri aðru ferð í 30 ár! Hvat í Harrans navni hugsa tit fyri tykkum? Ikki tit, tær 4 ella 5 familjurnar, ið hava fingið ella ukið sær exclusiva rættin, at geva einum heilum fólki ábyrgdina av hesu skemdargerð (ti hesi hava prógvað, at har er einki vit tískil ikki nøkur von!) men tit, ið manna Føroya løg ting og landstýri. hvat hugsa tit fyri tykkum? Er tað ikki enn gingið upp fyri tykkum at ein full skala katastrofa er sett í gongd norður! á sildafelt: num? Er tað ikki sivad inn enn? Ella er tað Ivan, ið aftur letur ivan koma okk um til góðar? IVIN, IVAN OG SØGAN Hevur okkara fískimála ið} gsað i. søguligum rættindun ein stovn h gjørd i ð, meðan søgulig rættindini vøru tryggja ORSØK, ARIN OG ATØK Klassisku mátarnir mannaættin hevur brukt tå hon effektivt hevur bast herviligum sóttum, tað hevur til dagin í dag verið at finna fram ul og elimi nera orsøkirnar til ólukkur nar. Eru tað tílík stig okk ara ráðandi myndugleikar her hava tkið í nýtslu? Hava okkara poliusku myndugleikar sett bann fyri at gera brúk av ti fiski vinnuteknologi, ið hevur gjørt av við stovnarnar? Eins og poliusku myndug leikarnir. ið forða kriggs generalunum at nýta atom bumburnar hava tá okkara politikkarar forðað havsins generalum, at gera nytslu av kraftblokkinum, sum í alheimshepi var staðfestur at verða tað amboð, ið saman við trolinum, var orsøkin til at sildastovn urin seinast var týndur fullkomuliga? EFTUR FUMMUM Er skakandi sannleikin ikk: tann, at her ræður full komin tilvild, at her er ikki nøkur ætlan, fyri ikki at tala um úlbúningarætlan, av nøkrum sum helst slag. og at tað einasta amboð, tú í dag finnur umborð á føroyska sildaflotanum, er tað amboð, sum gjørdi av við heimsins stersta fiskastovn - silda- stovnin - eftir heilt stut- tari tíð? FRELSA OG FAKTA Millum manna verður tosað um tvær orsøkir til at vit hava tílíkar umstødur viðvíkjandi okkara fiska- stovnum, náttúrufyribrigdi og ovurfisking. Men pro centuella býtið blant fólk, millum hesar báðar áskoð aninar.er ikki kent, tí ein tílík kanning er ikki gjørd | ; / 1 John Smith skrivar Vísindalig próvfersla fyrr at orsøkin er nåttturubroy tingar er tað eingin av Hitabroyungarnar tala verður um, eru so lítlar at tær ikki kunnu måtast, siga havgrannskarar og við ganga at tosið um náttúru broytingar byggir meira og minni á ymiskar teorur ella at hesar eru fram- rokningardømi, í sambandi við ávísar hypotesur, ella tendensir, 13 tað verður roknað út frá. Eitt tílíkt demi er sokallada Circulauónspumpan" í norðuríshavinum, ið kanska hevur ávirkan á hita- og saltskifti í hav: num øllum, líka frá Sulla havinum og her nordun, á okkara leiðum Tað er heldur frægari við próvfersluni tá tað snýr seg um hina orsøkina, neynliga ovurfiskingina, her hevur borið ul at fing ið til vega mátingarúrslit, ið klárt sína samanhangin millum veiðitrýst og skift- andi nøgdir, í teim ymisku stovnunum. Hetta hevur serliga gjørt seg galdandi við kanningunum av sildastovninum, ið so at siga hvarv heilt síðst í 60 árunum. Leingi stóð so at siga á jøvnum, millum hesar báðar åskodaninar, um annaðhvert náttúru- broytingar ella ovur- fisking. sum verandi or- søkinar til at sildin hvarv heilt. Tað var ikki fyrrenn granskararnir fóru at hyggja efur viðurskifunum yvir longri tíðarskeið, at fullkomin vissa fekst fyrr, at tað var gongdin innan fiskariteknologiina „ið var einasta orsøkin til skervu gongdina og ikki sokallað ar náttúligar orsøkir Annað er so tað at:útlium eri sera døpur, um talan skuldi verðið um náttúribroytingar heldur enn ovurfisking. Er talan um broytingar tá hava vit mist stovnarnar fhvørt fall í okkara tíð og ivaleyst so nógv longri enn tað. At pelagiskur fiskur er soleiðis, at hann kemur og fer frá degi ul dags, so sum Andreas Lava Olsen vil vera við, prógvar bert hvussi langt menn kunnu fara av leið í spurninginum um at fortreingja veruleikan, (ið bert hann kennur) nú tað skjótt eru 30 ár síðan hann seinast tókst við at brenna sild burtur úr Scan-Atlantiska stovninum. Neyvan hevur sildin skil á at lesa ein ålmanakka, men ein skuldi trud, at Lava Olsen hevði tad Eitt fyribrigdi til umhug sunnar hjá fólkið, ið ålvarsliga fáast við at hugsa um hesi viðurskifti er hendan gongdin eitt dem: um EKSPLOSIVU FRAM TØKINI INNAN FISKI- KSKIPA - OG VEIÐU- TØKNI SAMAN VID "KREMATORIU- MENTANINI A HAVSBRUN" HEVUR FØRT TIL EIN FISKISKAP SUM I PENINGI ER SO LÍTIL. AT HESIN IKKI ER STØRRI ENN TA ROYNT VARD VID DRIVGØRNUM VID SMÁUM SKIPUM UNDIR SEGLUM NORÐSJÓVAR- SILDIN Meðan øll hendan tekniska framgongdin er farin fram, og var tikin í nýtslu, og er tað enn, verður tað í dag ikki fiskað meira av vaksnari sild, enn tað var gjørt áðrenn fyrra verðaldarbardaga. Ikki nógmikið við tíð, tað verð ur, um árið, ikki fiskað meira nú , enn tað eyðnað ist fiskimonnum tå, at fiska vid drivgørnum, á tveimun avmarkaðum økjum, tvær avmarkaðar tíðir av árinum! TROLIÐ OG KRAFTBLOKKURIN TIL GUANO Vesturtyskarar og danir komu við trolinum og norðmenn við kraftblokki num, stutt eftir hetta var alt yvirstaðið. Tað, ið nú hendir er klassíska dómi um søguna, ið endurtekur seg. meðan folkið bert hyggur at! Segan er stutt hendan "Fiskiskapurin eftir vaksnan sild var um 600000 tons/år. Tå kraft blokkurn var settur inn, vaks eftir stuttari løtu, henda nøgdin við 400 000 tonsum til I 000 000 tons/år, (har mestsum alt fór ul guano fyri tødprisir) Men sum vera man, við hesum oyðandi reiðskapi vardi tað ikki leingi til nøgdirnar duttu niður í púrt einki, sildaævintýrið var at enda komið! < 30 ÁR SEINNI Í FOROYUM Men heldur ikki tað fekk nakrar konsekvensir, einasti veiðireiðskapur umborð á føroyskum silda skipum í dag! - skiljið tað hver. ið kann? - tað er hin sama týningarmekanisman sum gjørdi enda á silda stovnunum í 60 unum. Tað