mikudagur 24. mai 1995síða 22

22 tíðindablaðið Nr. 97 - 24. MAI 1995 Ræðslan stýrir okkum - ikki viljin 1. Frá Ferguson til Nyrup £ 7 2 sk ch * i k % N 1 LI gg imfelags h 8 i 2! kk gnað i á Mr samfelag verandi samfelag i: holaðis ndi skip 1 Og 1: < ri sæ g greidd ar € vit samte £ ar Þe £ H kk g y g vælferå umn ikki longur var al máttugur a spectacle new in the history of mankind« i søguni hjå mannaætt im) Var undra Fergusons rett, so fór hann skeivur í Óttanini fyn at nýggja borgarliga borgarliga samfelagnum ikk: skuldi verða lív lagað. Skipanin skapu næstu hundrað árini størstu umvelungar g vælferðarvekstur ein sjón nýggj) Í | Í | | | | Í | ki i ið sk s % i k Ada S se ' eð at kar % rogvad 8 at tað | i ari Enn nern iðunn vaks og var sterkari enn staturin og hermegin Mótvegis borgarliga samfelagnum kyknaði nú upp ein vandi, ið Fergu son ikki hevði roknað við: Dreymurin um at av taka marknaðin. Nú var kk: longur staturin við sínari hermeg. ið var stóra hottanin, men fyri taleysi. kollvelungar kend: fri: marknaðurin sum »ikk: nýtti annað lagað skuldi verða lív var nú knappliga vorðið ein samfelagsfíggindi Nú nýggj hundrað ár eru liðin, hava vit verið vitni ul hvussu dreymur in um eitt borgarligt samfelag uttan marknað mátti takast av døgum einaferð með alla. Men vit hava so sannliga eisini upplivad tað evugta: At eitt ny-liberalistiskt marknaðarsamfelag við ongum ella einum veik um stati er fyri sama vanda . Russland í dag eféitt gott, men syrgiligt døm: um hesar báðar útjaðarar. g (I hetta át ært KK í »buskapurin ma vera nog frælsur at tryggja eitt margfald av fjølbroyttum skipanum, men ikki nóg sterkur at oyðileggja samfelagid«. > and its Riv Hannish Har { 9 le avisa nun Kar stødan i Førovum í dag Russland: yski planbuskapurin studningsbuskapurin er farin i søguna, og okk ara verka stjórn — veru liga maktin situr ju í Keypmannahavn ar ikki at standa ímóti teimum ny-liberalisusku marknaðarhugsjónunum ð í dag mót fólksins vila verða smoygdar niður yvir landið av Nyrup megn stjórnini Í Russlandi er hetta t øvugt Har vil stjórnir fremja nv-11beralistisku 2. Borgarliga sam- felagið er sum ein viðkvom planta Skuldi eg nú heilt stutt roynt at tulka truplu stødu okkara ut frå grundsjónarmiðum Ernest Gelleners eisini part 3 sagt ísjá so vildi eg Fremsti trupulleiki okkara er, al vil ikki longur €ins og Ferguson undrast. bera freasU/grata sum tai tta fyri og yvir samfelagið. so ð nú einaferð er uppa gott og ringt. Tað vøru júst hesir mongu ósjónligu kenslu træðrirnir. ið áður bundu KOMMUNUSAMANLEGGINGIN - PLANUR PALLEBA LANDSSTÝRIÐ garitga samfelag sam Åh øgrine og k or t IK ad verður hon ikki neøur tøinar hon e Hetta ljóðar kanska sum ein undanførsla — ein tveitan av allan ábyrgd yvir å danir og/ella Heimastýrislógina, men so er ikki meiningin. Her er talan um eitt ísakalt kensluleyst rák, ið floym ir yvir alt og øll har so nevnda ny-liberalisman t.v.s. nýggi náðileysi marknaðarbúskapurin hevur fingið fótafesti Prísurin fyri fyrilitaleysu tilbidjanina av hesum høgramaoistiska koll velungarpolitikki er eðr mnegin vaksandi af berdslovsi, lægn livikor g ein mannminkandi Ul í stødugt fleiri, og nn: stórri makt dømi fyr KAN s%YEG I kratisku vinstru du Sostaldem: flokkarnir, já flokkarnir yvirhøvur royna í dag av øllum alvi at standa við einum beini í hverjum bólk/1deolog! og skrædna tí eftur mið) uni so við og við sum ideolig:-fráleikin veksur Politikkur teirra verður harefur: Fullkomuliga turrgeldur' Høvudsuppgåvan hjå dagsins konservativu flokkum er heldur ikki longur at varðveita og endurnýggja samfelags mentanina — tvyerturímóti snýr alt seg nú um at sleppa marknaðarkreftun um leysum. Prisurin fyri hesa høgramaoistisku kollvelung er ein týning av ríka arvi okkara av siðvenju, normskipanum livsvanum og livsdygd um, og ringast av øllum Einaferð týndur arvur kann ikk: endurskapast Liberalisman var upp grunaliga grundað á tann mentanarliga sidaarv og tey åhugamål, sum høgru-flokkarnir nú eru í ferð við at taka av og út hola. Dagsins konserva tivu hava sostatt ikki bert sagt frá sær sína ideolog isku framseting um at vilja verja og varðveita framhaldið (kontinuitetin) í samfelagnum, men hava eisini leinkjað sína lagnu ul eina ætlan, ið støðugt fleir — eisini konservativ nú ásanna er ragnaroks demd Í hesari mynd og kroystir upp um bæði hegra YFU av ny-liberalistiskum rík tikarum, sita í dag kkara hermastyris poliukarar ræðsluslignir g líta niður í tað parla mentariska og búskapar ga bládýpið Føroyar eru komnar í 3. -Bygdamenning- og borgarlig) (sosiali) kapitalurin Í einari áhugaverdari grein »Amenca's Declin ing Social Capital« í tíð amtnum Journal of Democracy", januar 1998 greiðir Robert D. Putnam (professan í statsvísindi við Harvard University) frá um tær kanningar hann og aðrir hava gjørt um týdningin av so nevnda borgarliga soøsrala) kapttalinum' á samfelagsmenningina Her má skoytast uppi vil losa um ein menn at eins og tóknilgan iskjuhgan' kapital fyri á vikavist tey tól og ta út búgving. sum hækkar framleiðslumátt einstak lingsins, so merkir »borg arlig: kapitalurin« tær mongu skipanir, feløg samkomur, klubbar, granna- og vinaleg osf. ið — gjøgnum ymisk net verk, reglugerðir og sosialt álit — lætta um samstarvið manna mill um, so úrshuð/úrtskan verður betri fyri allar partar Tað Putnam nú vísir á stuðlaður av egnum og ðrum kendum kenningu gjøgnum 20 ár — er, at menningin í t.d. einum øki/bygd/byilandsluti hongur neyvt saman vid sosiala ílegnið (engage- ment) borgaranna. Jú stórri hetta ílegnið er, jú lættari er tað hjá mynd ugleikunum at fremja vælferðar- og onnur trivnadar- og menningar framtøk. Búskaparligur vekstur, lægri arbeiðs loysi, færri lógarbrot og minni misnytsla av rús evnum sermerkir hesi oki fram um onnur, har við urskiftini annars eru tey somu, men har sosiala ílegnið er lágt. Ja, Put nam sigur bart út, at eitt sterkt og fjølbroytt sostalt flegni, t.v.s. ein høgur borgarligur kapitalur, er ein beinleiðis treyt fyri ollum framburði Ahugavert, men kanska ikki so trupult at skilja hjá okkum, er, at tað brovtir einki uppá úrslitið gin hvørjir I skir I kh 1 d g! í valdið økjunurn Putnam fer nú víðari vísir á hvussu tað borgar hva ílegnið hevur verið fyri ovurhonds stórar! afturgongd tey seinastu 20-30 árini. Hóast hann sjálvur ikki tykist at ivast, so viðmerkir hann tó, at neyðugt er við meir gransking. áðrenn við vissu kann sigast, at hetta er ein høvudsorsøk in til tað vaksandi ar beiðsloysið, stígin í bú skaparliga vekstrinum og ta versnandi livsdygd, ið yvirhevur hevur gjørt seg galdandi í Vesturheimin um tey nú mongu sein astu árini Sum ein samnevnari fyri ta upploysing av fe lagsskapslivinum, ið er fann fram í USA tey seinastu árini nevnir Put nam »bowling-klubbar nar«. Frá 1990 ul 1993 vaks talið á einstøkum »bowlarum« við 10% samstundis sum skipaða spælið í klubbum og feløgum minkaði við 40%. Her skoytir hann uppí: »Um onkur heldur at hetta dómið hevur lítlan áhuga, vil eg bert vísa á, at meðan umleið 8 mió. amenkanarar bowl aðu minst einaferð í 1993, so er hetta tal 30% hægri enn atkveðutalið við kongressvalið í 1993, og eins stórt og talið á teimum, ið siga seg ganga regluliga í kirkju« Um orsøkimar til må urgongdina verður fremst nevnt: Minkandi álit manna millum (minkað úr S8% í 1960 niður í 27% í 1993). vaksandi talið av kvinnum í vinnu og tydningarmest av øll um: Sjónvarpið og sjón bondini/-spølimi. At fe lagslívið minkaði, tå kvinnurnar av álvara fóru í vinnu, hevur sína náttúrligu orsøk í, at tær nú vegna teirra dupult ar beiði (úti og heima) ikk: longur hava orku at lut taka í tí fjølbroytta felagslívinum, ið tær áður oftast sjálvar stóðu á odda fyri. Hjá okkum er sjónvarpið eitt uppá seg so nýtt fynbrigdi, at órvað flest allir ulkomnir føroyingar av egnum royndum vita, hvussu tað hevur køvt felagslívið Annars ávarar Putnam harðliga ímóu skipanum, i