leygardagur 17. juni 1995síða 10

10 tíðindablaðið { Y i II i i Nr. 113 — 17. JUNI 1995 Alment orðaskifti so at siga avtikio -segði Malan Marnersdóttir m.a. á følkafundinu undir Tvørfelli 2 hvitusunnudag Í hes: réðu, sum eg en biðin at halda um fólkafundirnar fari eg atnema við sniðið og funkttónina hjá fyrstu tólkafundunum Eg haldi, at folkatu hava havt eina mikla uppgávu kin so af siga, Samslti il sum fólkafundirnir dag halda fram í ødrum miðlun e øðrum umhvørvun Livligir fundir F Kafundirnir K l Sam 3 | i TØ & r Sr ny MIK má € K «ond K k %k x > g i i s ø Rasmus 3 SK ið k Ma slá SØK a høvdu al mennan myndugieika. Men fundir skipaðir við tí eina endamál: at fólk skuldi koma saman at tala, syngja pråta og lurta høvdu neyvan erið vgæil A fyrstu fólkafundunum var boðið vælkomin og prestur prædikaði, síðani var ein steðgur og fólk fingu sær at eta. Fundurin var tik in upp aftur, tå ein av tátíðar »schlagarum« — ein av fost urlandssangunum varð sungin ella tey sungu eitt spildur nýtt »hit«, ein sang yrktur ul fundin. So komu aðrar rødur, sum ivaleyst hava verið umbidnar frammanundan Høvdu fólk. tað vóru næstan bara mannfólk tá, men høvdu teir aðra mein ing enn rødararnir, kundu taka orðið: orðið hevur verið rættiliga frítt, ti um Malan Marnesdóttir heldur rødu á fólkafundinum á Tvørfelli 2 fólkafundum ver ! ga livligt. IO hvussu er við hvørt folkafundurin havt åvist evni (il umrødu fta eru fundarfrásagnirnar Feringatíðindi og Fugla frama merktar av, at teir sum tóku orðið, tosaðu við hvønn annan, vidgjørdu tað sama evni og góvu hver ødrum viðmerkingar. tos aðu ikki bara hver i sínum lag um sítt evni Fundarsiding Okkurt slag av atkvødu greiðslu er komið fyrr, tí á fólkafundinum, sum Sólar magn skipaði fyri her í Reynsmúlalág tann 9. juli: í 1905, var ein samtykt gjørd Fólkafundurin samtykt at leggja eitt lógaruppskot fyri legungið. Tað snúði seg um føroyska málið, tað skuldi verða málið í skúlanum beinanvegin í barnaskúlan um, seinni tá ið »lærararnir verða so frægir< eisini í realskúlanum og lærara skúlanum tegra á folkafundinurr Mynd jan Fólkafundurin helt seg á henda hátt hava heimild til at leggja uppskot fyri ungið vera beinleiðis fólkaræði og grasrótafólka ræði, tí her er eingin onnur skipan enn tann, at boðað var til fundar! Fólkafundir nir røktu tann leiklutin, sum flokkarnir hava í dag — men fólkafundirnir vóru opnir felagsskapir, tey sum møttu á fund vóru myndugleikin á fundinum, mannfólk. konufólk og ung. Tað var annars ikki vanligt Konu fólk fingu ikk: atkvødurætt fyrr enn í 1915, og tey vit í dag halda vera ung. fólk millum 15 og 25 høvdu ikki valrætt, vóru neyvan mynd ug tá. Á fólkafundum bar slíkt ul, sum ikki bar til seinni eftir at partapolitikk ur er voråin byrjan og endi å øllum Stundum vóru fundirnir heldur ikki heilt friðarligir Eitt nú ein fólkafundur á Stongini í Nólsoy jOansøku dag í 1898, sum skuldi við gera eitt evni, sum nýliga aftur hevur verið nokk so aktuelt: um reisast skuldi tað man hvitusunnudag minnisvarði fyri Nólsoyar Páll. Jóannes Patursson legði fyri og fortaldi um Nólsoyar Páll úr bókini hjá dr. Jakobsen um Poul Nolsee Lá og irking Med an hann talaði, >rópar ein Argjamaður á talarin: >Tú skuldi heldur hugsað um at selt seyðin biligari«« leiðis hildu flein fram at 6 rógva talaran og finnast at yrki hansara. Tað var so gal ið. at Jóannes Patursson sum mundi vera fundar stjóri — talaði at og helt, »at her átti ikki at orðast um annað enn Nólsoyjar Póls og Feringafelags viður skifti. og tey, sum høvdu annað uppá hjarta, máttu helst goyma tað til eitt ann að stað<. Hugmyndin hevur tilskil verið, at á fólkafundi talaðu ikki bøndur, fiski og so menn, handverkarar ella embætsmenn, men tað gjørdu mentamenn, sum bara løgdu dent á innihaldið í taluni og hon átti bara at verða dømd út frá hvussu skilagóð hon var Fólkafundirnir máttu við hvert rættleiða og læra upp á fundarfólkið, m.a. skuldi fólkið lata tann, sum hexði orðið, tosa í frið. talararnir skuldu halda seg til evni og ikki verja onnur viðurskifti uppí. Og ettt av endamálun um hjá fødingardagsbarn mum í dag, Sólarmagn, var júst at læra fólk at halda fund Ég giti, at fólkafundirnir hava verið teir fyrstu fund mir í Førovum, har øll kundu koma, og har øll høvdu talurætt, men í frå sagnunum frá teimum fyrstu fundunum síggi eg einki ul at onnur enn mann fólk hava brúkt hann. Til komnir menn. munnu teir flestu hava verið, tí teir eru høndur, bøkjarar, skómak arar. Eina ferð hevur ein tik ið orðið, sum kallast Jákup í Lon, yngri, men hann kennir ikki endamálið hjá Føringa felag. Kanska var hann 6 kunnigur, kanska var hann speiskur ella kanska vistu ikk: øll, hvat Føringafelag stóð fyri? Kanska var kjakið í Feringafel og Sólar magn tátíðar intellektuella kjak ru úrvaldir partar av fylgdu við í Trá og ótilpassheit Í dag munnu teir flestu fólkafundirnir vera minn ingarfundir. Eg vei ikki hvussu mong okkara eru vaksin upp við fólkafundum og hava verið von at ganga á fólkafund; vit fara á fólka fund, um veðrið er gott, um vit hava hug at fara ein túr í fjøllini — summi kalla tað at njóta náttúruna — og onkur fer kanska at forvitnast eftir tí, sum sagt verður. Men eggjandi og upplýsandi fund vænti eg ikki, at eg eri so heppin at gera hetta til Summi vilja vera við, at framhaldið av fólkafundun um eru stevnurnar, Norð oyastevna, JOansøka og Olavsøka. Vestanstevna, Varmakeldustevna og allar tær nýggju. Also skipaðar stevnur við setanarrødu, midnáttarsamkomu við sangr, gudstænastu, ítróttar kappingum og dansi. Men aðrir arvingar eru eisini A einum fólkafundi við Sandsvatn í 1899 talaði Jó han Hendrik Pálsson úr Skopun og segði >Í hvert menniskja var ein trá nidurløgd, sum gekk út um tað dagliga strevi Tað vóru kannske fá, sum dugdu at gera tað greitt fyri sær sjálvum, hvat tað var sum dróg tey og sum ikki gav teimum frið, men gjørdi at tey vóru undarliga ótil pas við tað, tey høvdu. Ein tilik trá hevdi til allar tíðir búð í mannabarminum og var ikki nýliga komin á ungdómin- Tráin og undarliga Otil passheitin fekk um alda skiftid menn sum Jóhan Hendrik Pálsson í Skopun at stíla fyri nýggjum. upp lýsandi og eggjandi fundum og tað er sama trám sum í okkara tíð rekur okkum av stað eftir nýggjum upplýs ingum., nýggjum fundarsið um Upplýsing og upplýsingarkaos Í okkara tíð ber so grúiliga væl til at leita upp eggjandi i sum tað v fólkinum, sum kjak uttan so mikið sum at reisa seg úr stólinum. Tele fon, útvarp og sjónvarp eru mestsum mannarættindi um okkara leiðir. Seinasta nýggja er altjóða teldusam bandið gjøgnum tað, sum kallast Internet, og sum skúlar og granskingar stovnar í Føroyum nýliga eru bundnir uppí. Taðer eitt samband, sum kann saman berast við fólkafundirnar Men tað er heilt onnur orka, ið skal til fyri at:fylgja við í okkara tíð — tað gerst ikki sum fyri 90 árum síðani við at ganga ein túr niðan higar ein góðan vårdag fyri at fáa tey nýggjastu sjónarmiðini at vita Tú mást hava streym, teldu og telefon og best er um tå dugir enskt og tú mást hava ráð til at brúka alt hetta í senn. Eru allar fyritreytirnar í lagt ber til at kunna seg við nýggjastu sjónarmiðini um næstan alt hugsandi mál, átrúnað rusdrekka, teldur, bøkur barnauppaling og mangt annað. Tað ber til at kjakast við fleir um tað, sum júst í løtun: hevur áhuga — sjálv situr tú í Føroyum, him tú skrivar saman við á teldu skíggjanum sita í skrivstovu síni í Sidney, Scrabster, San Fransico og á Skála. Hvønn dag, alt árið og alt samdegri ber til at trýsta seg runt í øll um heiminum og leita fram upplýsingar um landbúnað, fiskiskap. politikk og søgu bøkur tú hevur lisið, ja eis in um porno og mangt, mangt annað. Og tú kanst sjálv leggja inn á netið upp lýsingar, eitt nú um Føroyar ella tað, tú tekst við Tað sermerkta í hesum er, at kjakið er opið og frítt Tað er eingin, ið avmarkar ella bannar evnunum, har er eingin, sum hevur eftirlit við upplýsingunum, sum verða lagdar inn á teldunet ið, tískil er heldur eingin, sum forðar skeivum upplýs ingum at sleppa upp í skrá irnar og ónænligum evnum at taka pláss. Tað er bara upp til teirra, sum eru bund in í netið, hvussu leingi eitt evni verður standandi í skránni og um upplýsingar nar verða brúktar Hetta er ótálmaða og óav markaða upplýsingin, sum teir ið stílaðu fyri fyrstu fólkafundunum strembaðu efur, og sum stavar frá upp lýsingartíðini í 18. eld. Fria, atkomiliga upplýsingin er vorðin verulig á Internetin um. Okkara ótilpassheit er longu, at upplysingarnøgd in er vorðin so stór, at vit ikk: eru før fyri at brúka hana Munir sum gera mun Fólkafundirnir mæltu til at banna rúsdrekka ella at av marka tað, teir mæltu til at sumbra málið og samskiftið fyri okkum tykjast hesar vælmeintu leiðbeiningar og ulmælingar góðvarnar og einfaldar. Onkur vnskir kanska eftur teimum tíðun um, tá ið tað bar til at liva eitt rímiligt lív eftir slíkum ráðum um rætt og rímiligt Men ikk: vendist aftur. tråin efur broyting, sum Johan Hendrik Pålsson i Skopun talaði um, rekur okkum