mikudagur 2. august 1995síða 11

Nr. 144 — 2. AUGUST 1995 tiðindablað:ð Grundgevingarnar fyri kvotuásetingini Mynd 4: Triggir skurðir út frá Førovum. Linjurnar á kortinum visa, hvar skurðirnir liggja KA KK Landgrunnurin Pøltronturit Land- grunnurin Hetlands- grunnurin a hver feirra visir, hvussu vanlga bytid av teimum ymisku sløgunum av sjógvi er á ymiskum dýpum. AS: Atlandssjógvur. EIS: Eysturíslandssjógvur. DNS: Djupur Norskahavssjógvur. LGS: Landgrunnasjógvur. SAS: Skotskur Atlandssjogvur, sum vanliga ikki rekur inn á føroyskt eki í serligan mun vera ógvuliga ymisk, alt eftir hvussu heit sólin hevur verið, og eftir hvussu djúpt vindurin hevur blandað hitan niður í sjógvin Síggja vit burtur frá hesum ovasta summarlagnum, so er á flestu steðum lítil broyting bæði í hita og saltnegd niður gjøgnum Atlantssjógvin; men eystan fyri Feroyar er tó eitt undantak frá hesum, sum víst á mynd 4. Í hesum eki (Hetlandsrennuni) blandast Atlantssjógvur og Eysturis lendskur sjógvur. Við vatn skorpuni er vanliga mestsum reinur Atlantssjógvur; men við økjandi dypi verður meira og meira av Eysturislands sjógvi. Hetta ger, at hiti og saltnegd í Hetlandsrennuni minka meira javnt vid dypin um Sum ådur nevnt, eru årstid arbroytingarnar í hita smáar úti á opnum havi, tá vit síggja burtur frá tí ovasta lagnum E ysturíslandsstreymur (EIS) Skotsiar Alartssogvur (SAS) Djupur Norskanøvssiogvir (DNS) Lanøgrunmesjogwr (LGS) Mt (gr; Sanegd (pr) 7 9 3515-3535 2-4 347-349 9.11 323-346 1-0 34 9 6-10 303-353 Talva 1: Vanlig virði fyri hita og saltnøgd hjá teimum ymisku sløgunum av sjógvi í feroyskum havekt sum verður hitað upp um summarið. Á markinum, har sum tveir streymar við ym Hitin á landgrunninum Tå vit kanna hitavidurskift ini í sjónum, vísir tað seg, at sjogvi. Frá 1875 til 1919 vóru hitamátingar gjørdar á Havn arvág dagliga. Frá 1914 til 1969 vórðu dagligar hitamát ingar gjørdar í sjónum við Mykineshólm í sambandi við vitan har. Mátingarnar í Havnini tvkjast ikki at vera 9 Hi (grad C) 1920 Mynd 5: Arsmiðalvirði á hitanum innarlaga á Landgrunnin- um, mátað við Mykineshólm frá 1914 til 1969 og við Oyrar- gogv frá 1990 heilt álítandi um summarid; kanska ti tær hva verið ov nær Havnará, men saman beringar við aðrar kanningar væl Í 1990 setti Fiskirannsókn arstovan mátiútgerð við Oyr argjógv, sum automatiskt teir innastu partarnir av Landgrunninum skilja seg iskum sjógvi metast, kunnu vit tó fáa stórar broytingar, millum benda á, at mátingarnar við Mykineshólm umboða sjógvin á teimum grunnu ekjunum á Landgrunninum mátar hitan fleiri ferðir dag- liga. Hesar mátingar kunnu roknast sum eitt natúrligt framhald av mátingunum við um — javnvågin frå djuparu havleidunum streymarnar broytist, og so- Hetta er ti, at sjogvurin i hes- leiðis tykist tað at vera. Eftir um eki verður so hardliga ellum at dema er javnvágin blandaður av sjóvarfals- millum Norðuratlants- streymin og Eysturíslands- streymin ymisk summar og vetur, Um summarið breiðir Atlantssjógvurin seg út yvir sterri eki, meðan kaldi sjógv- urin frá Eysturíslands streyminum rekkur longur inn á feroyskt eki um vetur in. Haveki í nánd av frontin um koma tí at hava nógv størri hitabroyting enn onn ur eki. Somuleiðis verða stórar árstíðarbroytingar á teimum økjum á botninum, har markið millum heita og kalda sjógvin rakar streymi og aldum, at hann verður javnur úr vatnskorpu í botn, og alt dýpið verður hitað upp ella avkelt av luft ini. Markið millum henda vælblandaða sjógvin inni á grunnum og sjógvin longur úti kann vera heilt hvast og liggur vanliga. har sum botn dýpið er um einar 100 metr ar. Sjógvurin innan fyri hetta mark melur um oyggjarnar sama veg sum klokkan og kann tí verað liggjandi á Landgrunninum í langa tíð Fra gamlari tíð hava vit hitamátingar av hesum Ht (graðir C) 1910 1930 1950 1970 1990 Mykinesholm, og á myr it uðarske 4-1 visar vit árliga midalhitan frá Gongdin hesa á er 1914 ul 1994 sambært hes mynd í Ar niðall Im mafingunum (undantik hvenr 4 af r ) tiðarskeiðnum fra ð nad ar mansrla ið 195 10 så at bæði 193 og 1994 I ya i li h ik ; i hevur verið kaldur hesi sem NG stu fyra arini i ið Kalda hey ha if kunum og naKran annan augus im Siðan vit byrjaðu aft mi m 4 og på ri 1 máta á Ovragjor er 1994 he t AK Í n su heild kølnad hear 14 € g midalhit ri árið r månadarl DI ður i tan! tan I í yrargjógv . j wW i Må + 4- á i — — — — á #30 431 SP. % Fy Mynd 6: Manadarhitin í num vid Oyrargjog ant JU 1990 (mai og juni 1991 mangia) samanborin við mioai fyr hvønn mánað, roknað út fyn tíðarskeiðið 1914-1954 Broytingar vóru hampuliga heg í 80-un á opnum havi um; men síðan eru tey mink Tad mesta, vit vita um að, og liggja nu lágt. Serstak broytingar á opnum havi kemur frá teimum regluligu kanningunum Magnus Heinason ger eftir festum linjum, ið liggja nakað sum tær, ið eru vistar á mynd 4 Eftir hesum linjum verða hiti og saltnegd kannað úr vatn skorpuni niður móti botni Ovaru løgini av Bankarennuni (mynd 4c) eru mestsum reinur Atlants sjogvur, og vit bruka vanliga miðalvirðið fyri lagið millum 100 og 300 metra dýpi mitt í Bankarennuni sum mát fyri Atlantssjógvin, tá hann kem ur inn í føroyskan sjógv A mynd 7 eru víst, hvussu miðalhiti og miðalsaltnegd i hesum lagi eru broytt hesa eldina. Myndin byggir á okk ara egnu mátingar seinnu ár ini og eldri tel, sum vit hava fingið frá ICES. Tað sæst, at hiti og saltnegd fylgjast hampuliga væl. Bæði hiti og saltnegd vóru lág fyrst í øldini. So vuksu tey og lógu hegt í 50-unum og 60-unum, SJÓKVI liga saltnøgdin er låg og hev ur sambært ti mátitilfarið, vit hava, ikki verið minni síðan 1910 undantikið einum stutt um tíðarskeiðið mitt í 70-un um Helst lýsa hesar broyting ar fyrst og fremst styrkina í Norðuratlantsrákinum i mun tl Eysturislands streymin. Ein sterkur Nord uratlantsstreymur ferir nógvan heitan og saltan sjógv til okkara; men ein sterkur Fysturislands streymur førir kaldari og feskari sjogv henda vegin Tad tykist ti, sum at Nordur atlantsstreymurin hesi seinni árini er viknadur i mun tl — Eysturislands streymin Broytingin er lyst vid ein um dømi å mynd 8. Henda mynd visir saltnøgdina eftir einum skurdi nordur ur Før oyum (skurdur b å mynd 4) til tvær ymiskar tíðir. Á myndini er sjógvur, sum var saltari enn 35,05 promillu til tey minkaðu niður í eitt skraveradur. Hetta kann minimum umleið 1975. Aft- an á tað vuksu tey aftur og — 353 { | Í .. 5 | á 5 352 í E 5 | b 351 1910 1930 1950 1970 1990 Mynd 7: Hiti (vinstrumegin) og saltnøgd (høgrumegin) á 100-300 metra dýpi mitt i Bankarennuni. Hitin er rættaður fyri vanligu árstíðarbroytingina. Á hegru myndini eru einstøku måtingarnar vístar við svørtum kassum. Tað sæst, at tær gomlu mátingarnar vóru ótættar