fríggjadagur 11. august 1995síða 17

Nr. 151 — 11. AUGUST 1995 17 undirlutakenslur nýtast ikk: ómedvitandi at verða givnar víðari til komandi ættarlið ini — tað ber til at vakna til medvit um henda spurning in Og flestøll av okkum munnu hava ein varhuga av. at tað hevur nakað við upp aling at gera. Tað er í uppal ingini, at mentanararvurin verður givin víðari — med vitandi og ómedvitandi Oftani brúka vit orðið mentanararvur, sum um tað bara er nakað gott, men okk ara mentan er ikki bara góð mentanin er alt tað. vit gera í tí dagliga, og alt tað vit hugsa og halda um okkum sjálv og um tað rá Só mer i nc kk F ipp } eð to k if lá t vakið i 1 ivi hh b sf t ki Rr kk rarvi skal ber Mari væ fart at i rr al kna hesa søguligu undir utakensluna og hetta neyð irsliga sjálvsálitið uppi tann ringa parun, sum ikki skal berast víðari til efurkomar arnar Ju, hetta hevur nakað við uppaling at gera. Tað eru tríggir partar, sum hava mestu ávirkanina á børnini í uppvøkstrinum: tað eru heimið — skúlin — og teir frí tidarfelagsskapir, sum barnið er uppii Jóannes Paturson hevur eina yrking um skúla og uppaling frá 1915. har hann spyr henda spurningin »Lærdu tey at virða sítt land, sína søgu og sjálvan seg? Spyr tú tey bara, tey kunnu tær svara Hvat tramin kemur slíkt við meg?< Tad er tann dólski og ómed vitandi uppalarin, ið gevur hetta ófantaliga svarið. Í dag eru nokk øll raknað so mikið við, at vit ikk: høvdu svarað so, eingin heldur tað vera týdningarleyst at læra at virða sítt land. søgu og sjálvan seg — men kortum eru nokk ikki øll, ið gáa um, hvussu vit læra slíkt Jóanes Patursson meinti helst, at skúlin skuldi læra tey hetta við at:siga teimum frá um land og søgu - og hansara raðfylgja er ersim henda: fyrst land og søgu »g sidan sjálvan seg Í dag vita vit. at:tað ikki bara er soleiðis, tú lærir at virða teg sjálvan — hava álit á tær sjálvum. já. at:hatta slagið av læru, ið byrjar við landi og ikk: altíð kemur fram til sjálvan teg og at:tað kann føra ul ber tóm orð, ið fjala út yvir und irlutakensluna, sum fram vegis er INNnast i tær sjálv in Nei, í dag vita vit, at rad ÍVigjan søgt helst er øvugt tú måst fyrst virda teg sjålvan jálvum v {Ær Sjáið g hava ålit á tær aka ábyrgð í iðrenn tú kanst virða søgu v land ge taka ábyrgd av tí Ja. fyri skúlan er gjørd lóg. sum sigur, at uppaling in skal vera so: har stendur at skúlin skal virka so, at børnini menna sítt sjálvsálit og taka ábyrgd, so tey kunnu gerast gagnlig og sjålvstødug menniskju í heimi og samfelag Fyri uppalingina heima er ikki beinleiðis nøkur lóg. uttan tað, at foreldrini skulu rækta børnini væl bæði til líkams og sálar — og tað er í veruleikanum tað sama Skótar. itrottafeløg og onnur ungmannafeløg hava eisini frá fyrstan tíð havt hetta endamál. at uppala sjålvstødugar, raskar og ábyrgdarfullar borgarar við eini friskan sål í einum frískum líkami. Og tað hes ur altíð verið eitt serkenni í teirra gerandislivi, at børn im og tey ungu sjálv sloppu at hava åbyrgd Við hesum eru vit komin heilt niður á tað stød, har vit sjálv, hver einstakur av okkum, hava ræðið Kanska kunnu vit líuð gera við bankagøluna — ella vid ovurfiskingina - ella við ovurílegurnar. ið koyrdu okkum øll á heysin, - ið hvussu er nú — og kanska kundu vit hver sær eisini gera líuð við tey málini fyri . Á nøkrum árum síðani heldur tá ið skaðin hendi, tí vit vístu kanska ikki betur. vit høvdu ið hvussu er ov líuð álit á okkara egnu sunnu fornuft, tá ið hon talaði at, vit hildu, at teir stóru og klóku mundu vita betur Men nú vit standa við uppalingarspurninginum nú eru vit so á tí stød, har vit øll kunnu vera við. Vit sum her eru savnað, vit eru for eldur og børn, vit eru lærar ar og næmingar, (og her eru kanska eisini nakrir ung dómsleiðarar og ítróttafólk ella skótar), á uppalingar økinum kunnu vit ikki skúgva ábyrgdina frá okk um yvir á onnur Vit foreldur. lærarar. ung dómsleiðarar hava bein leiðis ávirkan á, um okkara børn læra at: virða seg sjálv. hava álit á sær sjálvum. taka ábyrgd av sær sjålvum - og astan ersimi av síni søgu og sinum landi Ongin kann læra tey hetta bara við at siga teimum tað! Nei, tey megu uppliva. at tey eru nakað. at:tey nytta nakað, attey duga nakað - tá fáa tey álit á sær sjålvum Ta ábyrgdina hava vit for eldur, lærarar. (ungdóms leiðarar) Sum foreldur mega vit spyrja okkum sjálv: Munnu mím børn kenna á sær, at tey hava nakað at:týða? Er nakað brúk fyri teimum heima við hús? Sleppa tey at gera nyttu og taka ábyrgd av nøkrum? - Ella geri eg alt fyri tey, sum gerast skal, ti tað er nógv skjótari og lætt ari? Og sum læran må eg spyrja meg sjálvan: Halda allir mínir næmingar seg duga nakað? Lati eg tei sleppa at vísa, hvat teir duga væl? Dugi eg at skipa so leiðis fyri, at eingin rennur seg fastan og missir móti? Vísi eg teimum, at eg virði teirra hugsanir og mening ar? Lurti eg eftur teirra meiningum? Er gerandis dagurin í skúlanum merktur av arbeiðsgleði, trygglerka og góðum vinalagi? Slepp ur skapanargleðin hjá børnunum at blóma hvønn einasta dag? Hava næming arnir åbyrgdina av nøkrum Fra sum hevur tydning fyr skúlaarbeiðið ella saman haldið? Fela næmingarnir, at hugurindrivur verkið? At øll teirra evnir og dugna skapur verða vird? - Ella er tað bara tað, ið eg sum lær an tími, dug! ella haldi hava nakað upp á seg, sum telur og alt annað er spæl og fjas og skúlanum óviðkom andi? Og sum ungdómsleiðari kann eg spyrja meg sjálvan Hava øll bórnini tað gott í mínum liði? Kenna øll seg væl? Kenna øll seg røsk og dugnalig? — Ella er kapp ingarandin so ågangandi, at bara tey, ið klára seg best eru nakað verd? Hetta vóru nógvir spurn ingar. — ja, folkafundarrød an í kveld hevur verið mest sum teir beru spurningar og ikki so nógv svar. Tå 10 eg var ungur, sungu vit við Bob Dylan: "The answer, my fnend, is blowing in the wind' blaktra i lotinum! Og soleiðis er við svarunum her. Tað veldst umhvenneinstakan av okk svarini VS Summarløtuni á Viðareiði leygardagin um — veldst um hverji svar hver einstakur av okkum gevur til allar spurningar nar. Eydnast tað okkum, ið skulu uppala tey komandi ættarliðini at svara so. at tað komandi ættarliðið hevur álit á sínum egnu evnum og torir at taka ábyrgd av sær sjálvum — so eru vit betur tryggjað mót at koma út í slíkt óferi. sum vit nú eru í Og tá fáa vit eisini tann øvugta vinningin: Hetta ættarliðið er jú teir komandi poliukkararnir og vinnu lívsfólkini so tá fáa vit nakrar poliukkarar. sum tora at lurta eftir skilafólki, sum ikki longur vilja gera alt fyri at verða valdir, sum tora at samstarva til lands- ins besta uttan at hugsa um persónligan ella flokspolit skan løtuvinning. Og tá fáa viteisini vinnulivsfølk, sum tora og duga at laga eitt vinnuliv til teir møguleikar, sum natúra og fiskastovnar hava at bjóða. og áein slíkan hátt. sum bæði fiskastovnar og onnur natúruulfeingi la Tad skal vera ynski mítt at enda — fyri viðovingar og alt Førova fólk og Føroya framtíð: at tað má eydnast okkum. sum uppala ung dómin. saman við børnu num sjálvum at skapa tað ríka uppalingarumhvørvid ið skapar í teimum dugna skap og treysti til sín sjålvs g til teir møguleikar, ið g land eiga Takk fyrr! Nú ble hetta alt samalt nakað alvorligt — og álvari í sæt sjálvum lovsif trupulleikar. Nu er met in. at her skal vera metra felagssangur og síðar tuna dansu! g latokkur , ið * Va tek ( % 1851 » lå sangur LF lansur munn muna nei Í al skapa siålvsålit sjálvsvirðing enn nógvar alvorligar fólka fundarrødur