týsdagur 15. august 1995síða 11

Nr. 153 — 15. AUGUST 1995 tíðindablaðið 11 Føroyskur dansur og átrúnaður — hæði aldargomul mentanar- kjølfesti førovinga Hvus ; er við 1 hesum báðum tienini hjá udargomlu nentanarkjalfestum kk Kkkarå meir en Kirk jubø ve MH um: Í Ayggju STVØIS kipanini ' tev høvdu Iikki i. "uhierarkuð i heldur bland krudgon AV SsØku Men hvussu er statt vil temim hjá okkara kvæða Er okkara kvæða narlig 3 mentan mentan nog ug sum frálæra í okkara skúlum ella elur hon tað ljóta og syndiga fram í okkum, sum einhver rætthugsandi og gudrøkin menniskja eigur at halda seg frá, um sleppast skal undan ævigari glatan ella í besta falli skerdum flogi? Vita est schola — lívið er skúli, segdu tey gomlu langt áðrenn nakar visti frá Føroyum ella føroyingum at siga. So um vit í dag spyrja okkum sjålvi, hvat er skúli uttan lívið ella lívið uttan skúla, finna vit skjótt útav, at tað eru tvær síður av somu sek, sum ikki kunnu skiljast sundur. Við ødrum orðum frá tí vit fød ast inn í henda heimin til vit fara hidam ganga vit í skúla — lívsins skúla! Málsekini í lívsins skúla verið aut geva tk tíð mum ungu ettt tilvitandi mentar arkjølfesti ella barlast. sum sleppur teimum indan at kollsiela á lívsins havi. Evni til at taka velja og vraka so harmoni og samljóð verður millum orð og gerð bæði innan handa andans karmar. Hetta mentanar kjølfestið má sjálvsagt hava stæði í tí samfelagi, sum vit búleikast í. Tú fært tað gjøgnum móðurmjólkina, barnaheimið, skúlan og nærumhvervið annars, og út frá tí skapa vit okkum eitt samleikaeyðkenni, sum tað fólk, vit eru. Minnist meg rætt, so var tað Páll bóndi í Kirkjubø (1894-1967), sum í útvarpinum stutt lýsti ella defineraði = orðið sum Mentan er eginleikin, sum prýðir mannin (menniskj una)” Føroyskur dansur hevur nú i eini 6-700 ár verið ein integreraður partur av okk- ara síðaarvi, og tað skal hann framhaldandi vera, tí sum Poul Eide, sáli skrivar I dansinum hevur tað før Í KA 1 I kk h ro b H frá k L rið ) kk kvæð øgnum Sd ð ettt nski krølt H kkara mál mentan I kin verja murumn hevur okkara kvæðamentan við førovska dansinum ment vart okkara samleikueyðkenni kunnu tosa prædika á føroyskum. Fyri eina so få menta tjóð er hetta einki munni enn eitt bragd Aður varð grundsteðið í so vit í dag kveða, syngja og okkara síðaarvi í høvuds heitum lagt í heiminum har ein vaks upp, men broyt- ingar í samfelagnum hava ført við sær, at alt meir og meir av kunning um okkara sidaarv fer fram í okkara skúlum, og undirvising i okkara kvædmentan er ti sjålvskrivad innan skúla- gátt, eins og aðrir tættir av okkara síðaarvi hoyra heima har. Eitt av vigdu hugtøkunum aftanfyri okk ara skúla er júst at uppala og læra okkara børn góðan ikki fornan síðaarv. so tey SKaDafranunm VIT Hansara I d | dár naktir ku á Hansara ákallað tað ónda missir maktina Atrúnaður og kvæða > skulu ikki hverjum mentan kunnu og upp ødrum, tí tey hava hver sína setast ImoÓtt dimensión. Tey eru hvorki fyri ella ímóti. men hver sær virðilig samleikaevå kenni fyri føroya fólk. Vit eiga ikki at vera ov nærtakin ella erkvisin fyri tí siåaarvi sum vit sjålvi eru eftirkom arar av. Føroyski dansurin hoyrir foldarlívinum til „læikum fagurt á foldum, eingin treður dansin undir moldum “, meðan átrúnaður er nakað heilt annað og sterri, og hoyrir til tann hægra andaliga hugaheim- in Um vit nú reint teoretisk hugsa okkum, at føroyskur dansur er skaðiligur fyri „tann hægra andaliga huga heimin“ í Feroyum, so kunnu vit straks vísa hesum if tur I i , , rum við n mn før k Im dans ha Ti Mr fyr mn mid rat ar í hugaheimir Før | i r | í Þá Th ) þ ketisk ; Á p fólkið i i fOIk i P am ta k P í i Då } ri % ra folka ro k i i k h } Le i vh ok 0 > » ? > i h ] I h fjólta 3 í facetterað at tt i i á Skjá rúmar á er rðiligar i i mu Vara f teo, dar erk spær vi A kk ara torfedrar tunnu frægd, gleði og livs játtan í rytmu og stevi, dansi og gaman er eyðsæð. Nóg bendir á at rytma og dansur eru grundleggjandi frum evnir í okkum menniskjum Til dømis síggja vit, at alt fleiri og fleiri av okkara átrúnaðarbólkum nú eisini hava tikið rytmur og dansi løg upp í teirra lovprisan Valla fær nakar „skert flot“ av lívsjáttandi gleðisrytin- um og dansi, tí sum ofta verður havt á munni: „Guð gleðir hann ið glaður er, hann er Guði kær Hann hevur ikki óndar tankar. ímeðan hans hjarta slær“ Í seinasta erindi av brúð- arvísum yrkir Jóan Petur uppi í Trød ljóma um hesi tvex, sum tú vildi harra hann leiði „Lat gleðina saman beina! Vár og styðji tex, til tíðin seg sundur man ágú sa kh í í ? k 6 k IK K af ] k if n t } k k kka | t P | eð i i i } ) i ind i % i KA * i 8. : mu fur kk Lak 0 er á Ka bæð kúlum Y Í rar ] teiggu Lærarar r dansifólk iI á dansinum væ K "já ra OTKU Í at upplæra børn kkara kvæðamentar vælvitandi kvæðamentan við sínum evandi samansjóðandi vE gleðisbregdum spølum, er eitt gott kjølfesu dansi og ímóti tí mentanarlevsa ong anmannalandi, sum alt fleiri og fleiri av okkara ungdóm um enda í Ynskja vit førsyingar framhaldandi at eiga eina livandi kvædameman og rokna føroyska dansin sum eitt av okkara samleikæyð kennum, hevði verið skila gott um allir skúlarnir fingu skipaða frálæru í føroyskar kvæðamentan. Roykstovu- frálæran er fokin og kunn- ing á grundsteði í vanligari sidalæru hoyrir heima i skúlanum At dansa, tað er at frøast um lívið, sum skaparin gav Í fyrndini dansin læt fødast, og lívsgleði menniskjum gav Regin Eikho n