mikudagur 22. november 1995síða 16

tíðindablaðið Nr. 224 - 22. NOVEMBER 1995 dsen fyrilesturin við at tríva í nøkur skrivtstød í Bíbliuni, har han VÍSIF SiMaá undran, sum prestar og i for eikmenn byggja sir dómar á, og teirra fatan av við so två tí kristnu læruni indi boðum um næstra r tað stendur Tu skalt elska næsta tin Tu mást san vitnisburð úr Mósel æg Hvi siggja tev flisina evgu næstanna, men ikki plankan sínum egna" Hvussu ber til at kasta stein tá man sjálvur byr í glas US Tessvegna er tað neyðugt at koma við viðmerkingum til fyrrneyndu brot í Bíbluuni, viðmerkingum sum eg hav funnið við at:lesa bekur hjá samkyntum prestum og teo- logilesandi, tí målvur em eg ikk: bibilkønur Kristindóm- urin er ein hornasteinur und- ir okkara samfelagn. og tað er mangan gott. men siettis ikk; í hesum mál: viðvíkjandi við- kyntu Tí koma hesar við- merkingar Viðvíkjandi Fyrstu Mósebók 19,1-25 Í Fyrstu Mósebók kapitul 18 segå: Gud sín dóm yvir Sódoma og Gomorra Hann send: sidan: |kapitul 19 tveir einglar til Sódoma. har Lot bróðursonur Abrahams bjóðaði teimum innar í hús sitt Aðrenn teir fóru til víldar. slógu borgarmenn nir, íbúgvar Sédoma, ring um bæði ungir og gamlir, hver maður av húsi Teir kravdu, at teir báðir etngarnir teirra. soleiðis at teir, menn nir úr Sódoma, kundu sleppa at svala grndarhug sín á teimum Lot fór innar og vardi gest ir sínar og bjóðaði í staðin monnunum detur sínar. og at teir kundu gera við tær sum teir lysti Hvat er tað, sum hendi her sum fekk Gud at oyða byin? Hesum svarar Ezekiel 16.48-50, sum sigur, at tað var dramblæt: íhugmóð tverrandi gestablidni, at tey m húsið vórðu sendir út t høvdu nøgdir av mati og hvdu sorgarleyst í náðum men hjálptu tó iKK) hinum neyðstadda og latæka leggið merkir til, at tað A verður yvirhøvur ikki tCóa um viðurskifti millum sam kynt. Tað. segar og tað vi ti: Lot, og tal i at hann bjóðað: teumum báð ar get tur sinar 1 taka einglarnar T.v.s alan um einki anna Vit tiga ikki longur Fyrr tagdi minnilutin, men tad gera vit ikki longur, hvørki tey kristnu samkyntu, sum nu siggja, hvussu Biblian er mistulkad av teimum, sum ynskja vald yvir fólki, og sjálvandi heldur ikki tey, sum slettis ikki eru kristin, tí tey noyðast als ikki at lurta eftir tí, ið verður sagt av prestum og prædikumonnum, og ei heldur at fylgja tí, sigur Bogi Davidsen m.a. í 2. på parti av fyrilestri sinum, sum vit prenta her ónda neyðteku Til tað er at siga, at neyðteka er ónd, bæði tá hon verður framd av sam kyntum og hinkyntum Hetta brot ur Bíbluuni er tí misbrúkt í skjótt 2000 ár Tað sær ikk: ut til at vera lætt hjå okkum samkyntu at fåa samfelagið til at síggja, hvussu stórum órætti vit hava verið út: fyri her Annars er at siga til hesa søgu 1. Démurin var longu feldur. áðrenn einglarnir komu til Sódoma, neynilga í kap:ith 18 Allir íbúgvar í Sódoma lut tóku Teir samkyntu hava altíð verið minniluti eins og nú, so hví skuld: vera eðrvísi her? 3. Tilboðið hjá Lot at bjóða teimum detur sínar vísir, at Lat visti, at menninir vóru hinkyntir sum longu nevnt Annað er so tað, sum slettis ikk; er at skilja, at faðir bjóðar døtur sínar burtur 4. Hvi verður spurningurin um tey samkyntu ongan tíð førdur framaftur í Bíbliuni, tá talan er um hesa hending" Viðvíkjandi Tríðju Mósebók 18,22 og 20.13 Har stendur N Tu måst ikk: hava sam legu við mann eins og konu, tað er andstygt 2 Hevur maður samlegu við mann á sama hátt sum við konu, tá fremja teir báðir andstygd, teir skulu láta liv; blóðsekt hvílir á term m im Hvat merkir hetta, og í hver) um samanhang: verður tað skrivað" Orðið andstygd var nakað, sum Gud: ikk: dámdi tí tað var óreint, illoynlt og rættvíst. Orðið verður van iga nýtt í sambandi; við av gudadýrkan Gud ynskti, at Ísrael skuld: vera eitt fólk, ittan at tey komu í samband við siðir hjá eðrum fólkum ella gudum Her kann hugs ast um teir gomlu grikkarnar og rómverarnar, sum eg longu havi nevnt góðtóku samlív millum fólk av sama kyni, og onnur fålkasløg eisini. T vs í sambandi við avgudadýrkan er Biblian klårt móti aynslgari sam legu millum fólk av sama kyni, men spurningurin er, um Bíblian ikk: í heila tikið er ímóti kynsligan samlegu, t vs eisini hjá hinkyntum, í sambandi við bæði guda- ug avgudadýrkan" Um so er, so er tað tað. ið skal verða sagt So eigur ikk) bert at verða tosað um ukkara kynsliv Í hesum samanhangi vil eg eisini garna koma inn á tað ið Paulus skrivar í Gálata brævinur Í Nýggja Testamenti, í Gålatabrævinum 3,22,25, stendur, at tey kristnu ikki skuldu vera innibyrgd í varð- haldi av lógini. Légin skuldi kk) vera agari eila tyktari revsar Hesum orðum fylgja hin- kynt, tå er ímóti teim- um, sum til demis, tá ið sagt verður, at kvinnur ikki mugu tosa í samkomum, ella at tær skulu vera undirlagdar ræðið hjá manninum. Í dag hava vit í Feroyum bæði kvinnuligar prestar, og kvinnur eru bæði í legtinginum og í landastýri- num, og ein kvinna hevur verið Tað er eisini gott og neyðin:. Mótvegis tí, so er enn fyri bæði kristin og ikk; kristin sam- kynt Tey skulu agast og tyktast av lógini Fyn summ: fundamental istisk kristin fólk sær tað út til at vera ógvuliga týðandi, at vit samkyntu verða demd eftir hesum orðum Fyri nakrar politikarar í Førovum hevur hetta ikki so stóran tydning, tí teir halda, at vit eru so få Tað kann vera, vit eru tað Vit síggjast ella hoyrast næstan ikki Men siga vit, at tað finnast um leið 1-5% samkynt, fyri ikk: at seta talið ov høgt, so eru um leið 400-2 000 sam kynt í Førovum, um so er, at tev ikk: eru rýmd av land; num. Til hetta talið eigur sjálvandi talið á tvikyntum at verða lagt afturat. Hesi fólk og eisini øll uttan fyri Feroy ar eiga at sieppa burtur ur hesi agan og tyktan Tað kann gerast við at geva okk im sama samfelagslign rætt til at liva sum restin. Her hava Danmark, Noreg. Svø ríki og Holland verið undan gongulond Tað er at gleðast vvir Eg ynski fyri samkynt í Førovum, bæði nul:vandi og i fáa tað im vit í komandi:, at tey sku minst lika so gott Danmørk nu Tað er annars sjálvand ikki gørligt hjá mær at siga meira beinrakið hvussu nógv vit eru, ti sum er, er best at tiga, seriga í minni samfeløgum fáa góð og álítandi Men vanliga verður roknað vid, at 1-10% eru sam- og tví kynt Viðvíkjandi Paulusar brævi til rémverja 1,24-27 Har stendur og å sama hátt løgdu eisini mannfólkini av jun nåtturlign umgang við konufólk … - Her kann orðið -náttúr liga- merkja 1 tað almenna, svarandi til náttúrlógirnar, og 2 tað, sum kann knýtast til náttúruna hjá hverjum einstøkum Verður fyrra týðing vald, er setningurin næstan uttan meining. Undir øllum um stødum finnast vit í náttúr uni sum skapningar Ég gangi eisini út frá, at funda mentalistisk kristin kortin: eisini trúgva, at vit eru eir partur av skapanin:, tí vit eru her, og myndað av mold jarð- ar av Guði. Fyri ikki kristin hevur setningunn ongan tydning. Men tað gevur ikk) fyrru týðingini nakra meining kortini Her verður eisini oftani nevnt, at samlegn er til fyri at fáa børn. Um so er, kann setningurin skiljast orða rætt Men tað kann neyvan vera tað einasta, samlega verður nýtt til, tá hugsað verður um, at nú hava fólk sjáldan fleiri enn tvey til trý bern mótvegis fyrr. tá tey oftani høvdu flein enn tiggju Er tað kynsliga lívið hjá hin kyntum minkað" Neyvan Er so tann kynsligi effektivitet- urin, tv s. ágóðin, minni nú? Ja Men tað skyldast :valeyst broytingar í samfelagnum og fyribyrging. Gleðin við sam lívinum er ivaleyst enn til staðar. Hana hava vit eisini Hví skulu bert tey hinkyntu hava hana? Eftir tí seinru týðingini verður tað eftir mínum tykki hjá einum samkyntum manni: ella kvinnu) ónáttúr ligt at liva sum hinkynt, eins og tað sjálvandi; umvent er ónáttúrlgt fyri hinkynt at liva sum samkynt Paulus nýtir orðini aftur í brevum sínum til korint manna (6,9) og til Timoteus 1,10), har tað verður nevnt åvikavist énåtturligan ólevnað- og -siðloysingum móti náttúrum- Sama viðmerking, sum varð givin til tekstin í róm venabrævinum, kann nytast til báðar hesar orðingar Soleidis verður tað, ið Paulus hevur skrr:að, antin meiningsleyst, ella verður tað misbrukt Læknaligar og sálar- ligar metingar Av tí at eg eri lækni, serlækni og havi arbeitt við vísinda lgum arbeiði, kann tað iva- leyst falla tykkum lætt at spyrja, um eg so heldur ikki eri samdur við, at tað at vera samkyntur er ein sjúka Svarið er lætt og sjálvandi klárt: Nei Síðan 1980 hava læknar ikki kallað homoseksualitet eina sjúku. Tað vil tí sign, at eg nú eri samdur við mínar starvsfelagur, men tað var eg so ikki fyri 1980. Sjålvur havi eg ongantíð hildið meg verið sjúkan og heldur ikki onnur samkynt, bert tí vit eru sam- kynt Kortini hevur alt ikki verið so lætt. Tá eg las á Universi- tetinum, var tað skuffandi at síggja, hvussu fordómarnir trivust væl innan læknavís- indini. Bekurnar vóru fyltar við leysum pástandum klæddir í falskan vísindalig an búna Síðan 1869, tá hugtakið -»homoseksualitetur- varð evnað. hava samkynt verið útsett fyri bæði kanningar og viðgerðir av læknum, sálar læknum og sálarfreðingum fyri at lekja tey, tv s gera tey nkynt. ella ið hvussu s« bert gera okkum líkaglað Nógvar legnar teorir hava erið framn Nógv hevur erið tosað rr i vera or alur. 104 i aiu a K SKI i ørt við sær, at vit nú kunnu siga, at orðið normalur mangan er misbrúkt. Tað, sum flest vóru, varð kallað normalt Tað hevur ikk: altíð verið skilt ímillum tað, vit innan hagtalsfrød: kalla kvantita- tivan normalitet, t v s. tað, ið mest var av, mett eftir mongd nøgd, og kvalitativan normalitet, t vs tað, ið er best, mett eftir góðsku. At verða mettur í mongdum er oftani lætt, meðan at verða mettur eftir góðsku, um tú ert nakað verdur, er oftani torferari, og serliga um tað er negativt Nógv hevur verið tosað um, hví vit vóru ella eru vorð- in hinkynt. Stórt sæð hevur verið tosað aftur og fram um, at tað antin var eitt viðfett fyribrigdi, ella at tað komst av onkrum í umhvervinum Tey seinru árini hava nakrir vísindamenn funnið eina ílegu (arvaanlegg, gen) sum gerdi, at eitt insekt varð samkynt, um ein ílega varð tikin burtur, og at tað ti kanska eisini var eitt gen fyn tí hjá menniskjum. Summi samkynt hava tí hildið, at nú var tað prógvað, at tað at vera samkyntur skyldaðist arvi, og at vit tí ikki sjálv ella umhvervið vóru orsekin til, at vit eru samkynt. Tað var tí ómenniskjansligt at gera ok kum ónáðir. Tey, sum eru ímóti okkum, síggja nú møguleikan fyri at beina fyri okkum við at viðgera arva anleggini (fremja genmani pulasión ) Orsøk til at nøkur bliva samkynt A hin bógvin hava onnur hildið, at orsøkin til, at vit eru samkynt, er urslit av um hvervinum, og tessvegna kundi hetta fyribyrgast, um so var, at man kundi funnið hvat umhvervinum var orsøkin til, at vit vóru blivin samkynt Kjakið um orsøkir er tí enn óloyst. Sjálvur veit eg ikk: hví. Men vit vita heldur ikki, hví hinkynt eru hinkynt, og ivaleyst hevur tað ikk); tann stóra tydning. Vit mugu kort- ini rokna við, at biologar halda fram við sínum arbeiði Vit mugu bara vita, hvat teir vilja nýta sína vitan til Sålarfrødingar hava eisini roynt seg Øll árini hava vit sjálv verið tað, vit eru Men oftani hava vit ikk: havt meguleikar at liva sum sam kynt. Tað hevur verið tosað um lynd: (anlegg) og gerðir praksis). Hesi fyribrigdi hava fingið sín serliga dám okkara millum Tað, sum hjá hinkyntum verður kallað kærleiki, kensi ur og samlega, verður mang an hjá samkyntum kallað praksis, hóast vit fáast við ikkurát tað sama, nevnilign KÆTIUIKA KENSIUT k am egu Manga: hevur Møralur snikt seg uppí. Tað, ynskt var at: finna arð í 8. Á hu VI kni eg k við. at t Á MKII it t hava fingið broytt okkara stæðu, eisini skyldast gott arbeiði hjá hinkyntum sálar og samfelagsfrødingum Aftan á at hava tosað um hetta gott 100 ár vórðu lækn- ar og sålarfrødingar knapp- lign i 1980 samdir, at vit vóru -normal-, vit vóru frísk, vit vóru, sum vit vóru. Vit vóru fullverd menniskju. Sum hini kundu vit tó eisini blíva sjúk, bæði líkamliga og sálarliga Ja, hvat skal eg ? Tað er, ið hvussu so er, neyðugt at lesa nógv um evnið innan læknavísindi í framtíðini At læknar og sålarfrøding- ar so í mong ár hava kastrer- að, isclerað, skorið og brent partar av heilum okkara utt- an annað úrslit, enn at vit gørdust sjúk, ja tað kunnu vit ivaleyst ikki fáa umbering fyri Sum eitt skemtiligt kurios- um kann eg eisini nevna, at vit í Fero eisini hava havt loysnir. Í bókini Gomul Feroysk Heimaráð verður ráð gmivid fyri at venda mans huga at kvinnu og eisini venda kvinnu huga at manni Flidu at venda mans huga at kvinnu Tað fyrsta ráðið sigur, »at tað ber til at venda mans - Stundum hava ráðini tó svikið. Tvær systrar, sum f vildu hava bróður sin Sn tílíkar dropar í oyrað á um, hann lá og svav; men bróðirin varð ver- andi ógiftur.- „Fyri at venda kvinnu huga at mann: var eitt ráð at eta turkaðar og mølvadar hvalspyggjur (acalephæ). Sil ið á fiski varð turkað og nytt á sama hátt - Tað verður kortin: einki nevnt, um ráð ini altíð virka Nú -sjúkan- ikki longur finst, so mugu læknar meta teimum samkyntu læknaliga og sålarliga sum normal fólk um tey eru frisk ella sjuk. Um læknar so mor alskt og átrúnaðarlga gera tað, tað er so ein tað veri seg annar spurningur Í Førovum hev ur læknin Jenis av Rana sc ikki gert tað Hansara met ing byggir hverki á nýggja sálarfreði ella læknafreði men á hansara áskoðan av kristnar: trugv, og varð læknaligur spurni sett hevði hann tå Tað er ti ikk: neyðugt her at síga meira um tað, tí tað er við gørt fyrr undir ti partinum um fyrilestri, sum við átrúnað at gera Lógirnar Fyri at geva fólki sjálvum møguleika fyri at meta, hvat tað er, sum stendur í teimum donsku lógunum, vil eg end urgeva tær her. Eg umseti tær ikki, fyri ikki at koma til at broyta innihaldið uttan at vilja tað Fyrstu ferð, ein lóg um for boð móti mismuni eisini mót vegns samkyntum fyri løgtinnå, var í landsstyrissamstarvið slitn aði vegna Kristiliga Fólka varð legd 1988, tá flokkin. Í legtinginum var tað bert ein limur, Karin Kjøibr sum tord: at taka stødu fyr Síðan hava vit ki t nakað seriigt kkara við irskifti, burtursæð frá øllur prátinun un HIV og AIDS Um nakað gott kann sigast >