leygardagur 25. november 1995síða 17

Janus avmyndadur saman við konuni stutt eftir at tey giftust. Teirra hjúnarlag varð ikki eydnuríkt, og hetta hevur eisini merkt skaldskapin hjá Janus isini var hetta marglyndi sum hjálpti Janusi tá á stóð Sum sagt verður omanfyri, var Janus á leið eins tykkin sum hann kundi vera sær andi. Janus vríggjaði seg ikki við at síga tingini bart út. Hóast persónleikans verndarvirkid var gloprut, so kundi hann ikki bara sær it loypa á. Og hóast tann háttvarni ella taktfulli Janus saman við gentlemonnum, so heyrði hann eisini eina aðra síðu stórtretvst sum gjørdi at hann kom at loyna surr i nógvastaðni Vit lesa her um ein Janus um var tiltíkin fyri sin komersuta verumåta, men tað er im, at Ojavnvågin i it on ft k | | ra k k ki k k i kk f p i h i Í | f P í i rå Le | i 5 i I Mat kk Í Hal In] VDSØRLU einastaðni á, at Janus virk iði best, tå hann arbeiddi undir ødrum, og tá ið hann seinni fekk egið virki í Før vum og harvið ábyrgd, so misti hann tamarhaldið Men heldur íkkt tá hann ar beiddi á sakferaravirkjum yirsstaðni í Danmark var friður á hon berð eftir i kerandi lyndi og hansara mongu spruttispelum í og uttan fyri tann feroyska dunnuhylin, kundi hetta ikki annað enn einaferð gerast álvara. Og sum sagt, so kom eisini tann daguri, tá hetta ikki var sakleyst undirhald longur SJÁLVPALLSETING OG LAGNUTRÚGV Eyðkent fyri Janusar sjálv pallseting ella sjålvmyto logi, heldur Hanus tað ikki vera óhugsandi, at .itøki liga tilevningin” til tyding Janusar av .Verjurødu 50 kratesar“ og „Kriton“ hjá Platon "kanska júst et komin, orsakað á inum fyri pe varð feldur á Í krates fekk b i Í i á } i í I at Tara | 3 rødu kratesar k þ fir t t k | | kk i il sumimnum vr Haki I i Ingåarnjotin; ! in nn pínu - hevur fingið nyggjat kreftir í hest øpisloys inum. Sum svorin roman tikari var tað longsul, frå ferð, sterkar og stoltar og syrgiligar kenslur samtíðis sum hugtóku mest. isini í undanfarnum livskreppum var tað kenslum av katastrofu sum hansara evnir.“ Longu í sín um fyrsta bakkasti, tå Janu hevði ein undangruna um at hann ikki for at fåa nakað P rl VÍGK ii loysir tt nt i SI k kittio ( ótrygga tíðin á mótinum millum studenta- og ar beiðslív fekk hann at yrkja hesi orð um hjúnabandið og sína egnu framtíð „Fyri okkum lysir ongin lukkusól ti sorgstroyddar mær nornur løgdu leidis Har tungur ivi ævugt miðleyst vóð sum strá í stormi yvir oydnar heiðar Janus pallsetti sum kunn ugt íðuliga seg sjálvan og sína vaksandi vanlagnu í yrkigum. Kendar yrkingar sum „Slatur“, „Ver sterk min sál“ og „Ég sovi mær megi“ eru monumental og spektakuler dómi um hesa gongd. Her eru lýsingar av óreinskapi, her er „vision ert myndandi dreymter api“ sum Hanus tekur til og her eru eksistentiellar appellir um at standa stinn ur. Um aðra yrking, nevnd „Hin friðleysi“, yrkt ein mána eftir „próvteku glappakastið“ sigur Janus sjálvur, at hon er „íklæðing fyri stemning“ „lítið mær eydnaðist lívið torfør gjørdist mær gongd, svíkin av ætt og av vivi hvor ein smátta mær stongd. Mæøddur av streymi og stormi av harmi og sálarsótt (...) í Sum vera man ger Hanus Andreassen nógv burturúr sambandinum millum líst og karrieru, fyrst hjá tí „lúgvaða løgfrødistudent inum“ serliga í Keyp mannahavn og síðan hjá tí mr. Hyde-kenda sakførar anum í serliga i Føroyum Fad er í hesum sambandi tosar um tann skaldskapar at Hanus reinsandi måttin - um list sum kath AFSÍS Við tilsiping til svenska yrkjaran Gustaf Frøding stendur at lesa kk tað ikki eftir vild við k DO ifl tr fram is ft it lokka i VSKd ul i5 í k i ka tsíkali jantisku n it slatan og af stggja I þ wnutrúgv hevur an óivað ikki kent seg langt frå at I va verið eit Ílanna eygnastein. Tann i vr id Í i átvø ing hjá Janusi .Das Glúck“ eftir tyska skaldið Friederich von Schiller verð:ir leysliga tydd til „Sælur er hann“. Og her verður sagt um gudarnar og skaldið teir kjósa sær sál, ið og fræls er sum Oftast einfald barnsins er mett irðisleys skelin På i ! Iyrastu perit SKJÓL Hendan lagnuhugsanin er orðabarni móti borgarliga mótganginum. Saman við tí næstan altíð hjá verandi mytologiska gallarinum reikar eitt flirt við ella kanska ein sonn trúgv upp á tann gudinnu-spunna tráðin. Hvussu er og ikki so dregur feigdin og í síni yrking „Feigdarljóð“ ber Janus soljóðandi reglu fram: „Mín sóldagur sløkt ist í eystri“ — ein regla sum bendir á, at Janus sjálvur hevur kent at lívsleiðin um ein kann brúka eitt so sáttligt orð um hansara lív av onkrari orsøk tíðliga hevur verið løgd. At Janus hevur hugsað í lagnulinjum er tað ongin ivi um, men hendan predestinatións trúgvin er nokk ikki so rein dyrkað í gerandisligari fat an sum ein fær fatanina av í yrkingunum. Í að er opin berligt, at lagnutrúgvin hjá Janusi, sum Hanus sigur „var ein partur av Janusar andaligu útgerð.“ Men hendan trúgvin hevur haldi eg, eisini verið ein partur av hansara romant iska og tragiska patos og av sjálvpallsetingini, og tískil eisini nakað, Janus hevur notið at spælt sær við. Hanus ger samstundis vart við, at hóast lítið áhaldni og álvarsemi var aftanvert Jan usar vitskaptu ætlanir, so var „í sálarhúsinum við teimum mongu kømrun um ... sjálvandi eisini eitt sum hýsti rationalistinum Janusi.“ Hetta fær meg at hugsa um eina næstan rati onella mynd, sum Janus nevnir í einum brævi til Onnu. Myndin er ein talv mynd, og her verður ofra í stórum, alt meðan vegurin fram móti skalda bo hemtilveruni gerst muni Her er og greidari ongin ari erva. jantls adnetráður Ur er sjålvur høvudsleikarin og hann ger at siggja til bart við at taka lagnuna í egnar hendur mær SOMU „lívið gav stóran harm, men á tíð kulda og ró í sinninum. Lív ið gjørdist mær sum eitt talv, har frúgvin má offrast um sigur skal berast heim.“ AT BRÓTA TA ROMANT- ISKU KODUNA Og so eru vit aftur vid sjålv an snúningsdepilin í hesi søgu: tær báðar stremban irnar í lívi Janusar: ta løg frødiligu og ta listarligu Fad eru hesar báðar søgur sum Hanus bæði fortelur hver sær og tvinnar saman Og hetta er ein máti at bróta ta romantisku kod una, sum hetta skaldverk og hetta lív í so stóran mun er lagt í Sum heild er årslitid bein raknar lýsingar av hesum individualistiska spreingi meistaranum og teimum livssøguligu sporunum í yrkingunum. Neyvar dag festingar og upplýsingar úr ferðaætlanum frá fyrst í eldini eru millum tey mongu klípi, sum eru vid til at skapa samanhang millum liv og verk Fyri mongum lesara man hend an bókmentaliga ævisøgan eisini koma at roynast sum ein líkinda vegur inn í yrk ingaheimin hjá Janusi Sjálvt um bókmentatolk ingarnar ikki fylla so nógv so verður her handaður ein æviseguligur skaldalykil sum skuldi fingið tann huganum fjarskotna Janus at kenst meiri viðkomandi bæði fyri tann einstaka og í bl kmentasøguni. I ellun førum skuldu tær tíðum meinfysnu, I Janus verið urnar um eftir um bókin er full av ein góður appetittvekjari og Janus gav út fyrsta føroyska yrkingasavnið: ,Yrkingar” frå 1914. Hanus lýsir hesa bókmentaligu stórhending við orðunum Hesar yrkingar eru „eitt slag av avantgardistiskari inn reið í tað fábroytta bók mentaliga lívið í Føroyum Men Hanus heldur seg ikki aftur við at seta fingurin á sumt, sum er meiri buldur og brak enn nakað annað Janusar monomaniska hetjudyrkan kenst vidhvørt sum stórorðað hetjupropa ganda — ella sum samtíðar fólkið Maria Mikkelsen so speiskliga tók til: „... hetta suðurlendska, ítalienska hálvtvætlið.“ Men hvat hevði tað ikki verið tomligt at litið aftur um seg, um hesin blødandi kappin ikki reið inn í tann føroyska poesiin og so magiskt tók til orðanna „man eg hitta teg Ingibjerg“ og „sinn svakt mær longist Mad onna“! Tad er ov tíðliga at koma við nakrari heildarmeting av hesi bókmentaligu ævi seguni hjá Hanus Andreas sen um J.H.O. Djurhuus Men her er nógv lagt fyri og væl sagt frá. Bókmenta liga veingjabreiðið er stórt og stint og nærkvæmni tyk ist ótroyttiligt Hendan bókin og hetta verkið skuldi gjarna verið fyri alt Føroya fólk, ikki minst tá ein hugsar um tann stóra skaran av hein ldarfólki, su væntand