mikudagur 17. januar 1996síða 11

Nr. 11 — 17. JANUAR 1996 tíðindablaðið 11 fyri eldum síðani er sera eitur á donskum, kunnleika = tað, sum børnini læra børnini? inu Hatta he k por rå I ingt hvussu hetta rættast verður kulanum, er ikki altíð tað 3 kjak at ge Jskaparfela Skulu vit bara taka út sagt á førovskum. Tað nytt ama sum foreldrini lærdu Hvat er tað inn haldi eg løgum. Eftir endsk heiti inn í málið fyri ar ikki at fylla hana við dan Var tað tí at roknistykkini = sum tit ræðast ? ) sum »fragmentarisk ykk tað rt spe all tey nýggju hugtek. sum ismum, klæddar í feroyska u á føroyskum at påpin Hví ræðast vit fr t ikt I tr . vit fåa inn i okkara gerand stavseting, um tit so hava kki skilt, ella vóru tey bara sum hava verið at sæd gisk j ktisk sk k lag) Skulu vit, tá ið partur føroysku orðini darlandi » ist enn í hansara nålsliga økinun H ekvivalenit fr Va iv fólkunum hevur nýtt tey í aftast í orðalýsingini. Sagt yVOgun at tå kennir nakar seg hóttar k f g g ik ju i 10-15 år, kalla tey før var, at hon skal nytast vid ga er trupult hjå foreldrum Er tað ikki treisk re ind fyr liga fø en! et orki vsk? Er hetta tað sum Reg skynsemi. Men viðmerk it skilja førovsku heitini og undirlutakenslur | sur ikad >se na og øta ur in Eikhólm rópar leiðina ingårnar, sum vóru at hoyra knibokunum, er tað tá s« fær fólk at neyðhalda irsmál<. Skulu sa u det lag k ti móðirmálinum í fjølmiðlunum eftir at orða øgiliga logið? Eg veit bara danismurnar og at benda maktmá ur nd um € k Men eru fólk í Írlandi ikki bókin kom út, søgdu sítt tað, athóastegikkieri meira = skeivt við vilja? Ikki t fáeru før fyri at ey valafólk, s S 3 írar um tey tosa enskt? okkurt blaðfólk takkaði s "nn 25 år, so så eg ongantíð = tey bara tað ha eisini tora á að í Mar Høvdu vit ikki verið føroy minliga fyri hetta »blåa na førovska steddfreði rætt til, uttan so mikið sum iðartekin við ir kki syftar€ reg ngar, um vit fóru at tosa stemplið<, sum danismur bók. táiðeggekkískúla. Vit = eina sannfærandi orsøk. at fremmandaorðum rtskyg lanskt ella enskt? Høvdu nar høvdu fingið; endiliga høvdu >HejMatematik £ skúgva alt tad nærlagda ar i að vit? Er førovskt = tað sum dugdi hann at skriv: eingin helt nakað lagið vera beiðið. sum I fólk i Førovum tosa? Tosa yskt tt Ikki fyrr enneg kom nið seimastu hu Eg fólk í Hetlandi í dag ikki Bendir hetta å, atfólk fara = an í Hoydalarfekkeghevið viks k enskt, men bara eina meir ] tíðarhóskandi utgåvu av eina heild, eina norn? veru. Myndi V and Hjalmar Petersen sigur í heildini, er ein rgtt i.s samrødu við Dimmalætt æl sum tann, á de ing.hin 13/1, at tad ber ikk: eitt amboð, sum vit øll eiga til at samanbera utlitini hjá Ég íkna gávuna 3 føroyskum vid lagnuna hjå ið £ na líkamið kelusku málunum, tí tey eru i fingið ul amboð í he minnilutamål'? Men kamið Hjalmar, írskt var ikk: altíð ið merkir ikk minnilutamål í Írlandi ik I Norn var einaferð vanlig a ista málið í Hetlandi Re Fikt i Skulu vitikki eisini hugsa 3 n um hesar spurningar og tora + orð, sum k 9 at hugsa eitt sindur fram í | å tíðina, tå ið vit skulu leggja as rá leiðina framyvir? Skulu vit Og g ikki royna at læra av roynd gag um aðrastaðni eisini, heldur Sår enn treiskt at skoða okkara kk £ h lítla reina nalva og siga. at mutler g u her hóttir einki, meðan rest n av kroppinum verður etin upp í órekt? Tad er ov lætt bara at koma við »populerum út talilsum« altso tað ber íkki ul, at fólk ikki kunna forstanda føriskt«) uttan at vita, hvat ið tú í veruleika num ætlar tær at siga. Taðer so lært at pilka við undir- lutakenslurnar, sum frammanundan eru so nógvar her á landi. Taðer so lætt at fáa fólk við sær, tá ið tú sigur, at salt sum ein før- oyingur sigur er gott før- oyskt mål«, og tað er lætt at billa fólki inn, at tad ikki liggur nøkur ábyrgd á teim- um, tí fólk allastaðni, ikki bara í Føroyum, vilja fegin sleppa undan ábyrgd. Tað er ein ábyrgd, sum liggur á okkum øllum, at fáa Før- oyska málið at liva leingi afturat. Og tað er ikki nøkur tung keðilig ábyrgd ella byrða, tað er ein dýrabar gáva og tíbetur eru vit so væl fyri, at vit hava holla hjálp tøka, um okkurt er, sum vit ivast í Orðabókin einaferð enn... Tað, sum eg væntaði av ein- ari Donsk/Feroyskari orða- bók, var, at hon eisini fór at verða ein sovorðin varði sum eg og onnur kundu hava at miða okkum eftir Tað hevði hon eisini verið, um teir menn, sum hava lat- ið hana frå sær, høvdu givið sær betri stundir, ikki bara til at arbeiða hana betur fgjøgnum, men eisini til at hugsa gjølla um sína ábyrgd, um endamálið vid bókini og um hvat fólk hava tørv á Stutt sagt, teir áttu at hugsað um hvat ein orðabók ertil, neyniliga at geva fólk- um, sum vita hvussu okkurt Málið snýr seg eisini um atnýta hana við skynsemi ? Tað var hjartanemandi at síggja ein mann sum Ívar Íversen á skýggjanum hetta kveldið. Øll hesi árini hevur hann sitid og týtt tíðindi, sum eru borin í hvert hús í Føroyum á góðum og greið- um føroyskum máli. Hetta arbeiði hevur hann gjørt stillisliga, uttan at gera nakran háva burturúr sær ella sínum góða máli Hann hevur gjørt sítt ar- beiði ul fulnar, samvitsku- fult, tí hann hevur vitað um og viljað staðið við ta ábyrgd, sum hvílir á fjøl- miðlunum. Og mong onnur hava gjøgnum árini arbeitt á sama hátt, stillisliga og áhaldandi, ofta 6lønt, hildin uppi av tokka til málið og kensluni av at tað tey gjørdu hevði tydning. Tí tøkk hava tey sjáldan fingið frá lands- monnum sínum, sum heldur skýrdu tey hástór og ráða- rík Málið í skúlanum Tað gav at bíta, tá firtni páp- in ringdi inn til fimmarin og fannst at, at hann skilu ikki roknistykkini hjá soninum, sum gekk í 4. flokki, »ti tey vóru so føroysk« Hann var óðari enn nøkur kona, sum ringdi inn tann dagin, men lat tað nú fara Alvaratos. Tað vita vit, at kenslur. Mynd kalmar til at nýta føroyska stødd- frødib6k, og hóast tað sjålv- andi tók eina tíð at læra seg føroysku heitini, gleddist eg um hetta stóra framstig. Ti tað var lættari at skilja sjålva støddfrødina, tå ið eg læs um hana á mínum egna máli. Og eg kann gleðast um, at dóttir mín ikki fer at skula ørkymlast við fyrst at terpa tey donsku heitini í 9 år, áðrenn hon fær føroyska bók. Tí nú hava dugnalig og arbeiðssom fólk fingið børnunum frålærutilfar á teirra móðurmáli. Er nakað meira náttúrligt? Skuldi eg tá farið at grenja um, at eg ikki skilti tað, bara tí at eg ikki var líka heppin? Nei, tá vil eg heldur mæla foreldr- um til at seta seg niður eina løtu og geva sær stundir at læra hetta nýggja. Tað er eingin undanførsla, at øll hava nógv um at vera, hvussu nógva tíð nýta vit ikki til alt møguligt roks? Og harafturat hava eg hug til at minna á, at tað ikki er so ræðuliga langt síðani at børn fóru at læra at lesa og skriva føroyskt í skúlunum mundu ikki onkur foreldur tá ilskast um, at tey nú ikki vóru før fyri at hjálpa børnu- num, sum gingu í barna- skúlanum? Attu vit tá at sagt, at tað sum var nóg gott til foreldrini er nóg gott til líkasælu? Eyðun Andreassen tosaði um ta veldugu ødi, sum rumblar í nógvum føroying- um, sum ikki sleppa at tosa sum teir vilja og at skíta á >setursmálið<, sum tað so háðandi verður kallað, tá ið fólk royna at gera sær ómak Hann tosar um vandan sum lúrir, tá ið ein »elita« vinnur sær vald við at nýta ødrvisi mál enn »vanliga fólkið< talar. Eyðun, er tað nakað land í heiminum, sum nýtir gerandismálið til umsiting- armál? Ég veit at siga, at eg eina- ferð í lívinum fekk eina bót fyri at hava koyrt skeivan veg á mínum gamla prutli, einaferð eg ætlaði mær á kondittaríið. Og tann bótin var ikki skrivað á vanligum Vesterbro-donskum!...Og enskir umsitingarmenn tosa ikki cockney-enskt. Er hatta ein målsligur trupul- leiki? Hatta er ikki ein spurn ingur um, at målid gevur nøkrum fåum vald, men heldur um at ymisk starvs øki ofta fåa ein eydkendan málburð, sum fólk, sum koma at starva har, ofta læra ótrúliga skjótt...lurta bara eftir hvat hendir, tá ið menn koma inn á ting: tað gengur ikki ein mánaði, so hoyrist ikki munur á teimum og frætt sum til at lata gull- kornini frå sær á føroysk- um«. Eg sipi her ul greinina hjá Regini Eikhólm í Sosialinum 12/1 Og hatta Eyðun sigur um ødina, sum má takast til eft- irtektar, má eg eisini undr- ast á Um ødin í fólkinum ligg- ur so frammaliga í huganum átti hann eisini at tikið í egn- an barm, tí tað vita vit, at nógv eru óð um nýggju kós- ina hjá Fróðskaparfelag- num Men hesi fáa ikki nógva samkenslu frá Eyðuni, nei tey eru óintelligent (rættu- liga hjálparleyst at føra fram um ein, sum finnist at tær, haldi eg.) ella eru tey »Ofaklig« og »kenslubor- in« Men størstur er kærleikin. Góði Eyðun og Hjalmar Vit mugu ikki gloyma, at málið eisini snýr seg um kenslur, og at kærleikin til málið var tað, sum fekk fólk at stríðast fyri at varðveita tað, tá ið tað var um at hvørva. Og kærleikin til málið fer eisini at bjarga ti, ti tað eru nógv her á landi, sum duga at síggja tað fá- tæksligu og stuttskygdu líkasæluna, sum býr undir øllum teimum fínu og ur úr landsuðri ella aðra staðni Vandin liggur ikki i, at vit so við og við fáa nøkur få fremmand orð upp í málið undir liðini á teimum, sum vit sjálvi smíða. Hesum slepst sjálvandi ikki undan Vandin liggur í likaminum sjálvum, í føroysku undir- brotligheitini, í tí at menn síggja stórt í at kroysta eina rúgvu av óviðkomandi orð- um inn í eina orðabók og kallatey føroysk. Í tí at teir á henda hátt royna at birta upp undir og skunda undir eina oyðileggjandi gongd fyri okkara mál Í einum líkami kanst tú onkuntíð finna illkynjaðar vøkstir, krabbaknyklar, sum kunnu forkoma ti heilt Skulu vit tå sita hendur í favn og siga, at alt sum eina- ferð er komið inn í likamid eigur sín sjålvsagda rætt har? Skulu vit prísa krabba- knyklinum, sum spakuliga oyðileggur heildina, á sama hátt sum vit prísa hjarta- num, lungunum og eygu- num? Tit sum látast sum um einki er, sum eitur vánaligt mál, og at eingin hóttan er móti føroyskum: Vaknid' Sum eg byrjadi greinina, so vil eg enda við at siga, at tad ber ikki til at finna tey „góðu ella óndu< í hesum stríði. Tað, sum eyðkennir eina krabbakyknu, er heldur ikki óndskapur, men tað, at hon fer fram uttan hógv, utt- an ætlan, uttan at hugsa um Framhald á síðu 12