leygardagur 24. februar 1996síða 17

Vikuskiftid Leirviksmålarin Síða 17 Vit prenta her roðuna, sum Petur Martin Petersen í Fuglafirði helt tá framsýningin við verkum eftir Jóannis Kristiansen, listamanni sála, læt upp í Listaskálanum Fyrst ein tøkk til I istasavn Føroya og Bárð Jåkupsson fyri at gera hesa stórfingnu framsyning til heiðurs fyri >Leir viksmålaran«. Jóannis Kristiansen Eisini skal eg bera eina heilsan til tykkum øll frå einkjun eftir Jóannis, Else. sum ikki så seg føra fyri at luttaka her hvussu gjarna hon so vildi Jóannis Kristiansen var borin í heim í Leirvík 12. febr 1918. Einasti sonur í aðru giftu hjá Svend Edx Kristian sen av Skála. Mamman, Inger Anne, var úr Saltnesi úr húsunum við Gráastein. — Um hann hevði listagavurnar undan Gráasteini ella av Skála, vildi hann ongantíð siga men sannroynd var, at undan Gráasteini kom mangt óvan het — eisini listarlig hegnis verk Móðurloysingur longu 2 ára gamalur kom hann til hál svstrina Amalíu at vera saman við systrini Ragnhild, sun á sín hátt eisini kom at vera honum í móður stað At hann tíðliga vísti áhuga fyri bókligum virðum og brúkti tíð sína at finna upp á mong ting. sum ikki vøru vanlig í gitnu útróðrarbygdini Leirvík í 1920' unum, gjørði í mongum pápa hansara. sum eftirtíðin valdi at rópa Gamla Svend. ivasaman um einasti sonurin í seinnu giftu nakran tíð fór at kunna breyðfaða seg sjálvan í eini verð, har sjógvur, bøur og hagi govu lívsgrundarlagið At eiga ein son í Leirvik í 1920'unum, sum oyddi 0 sína burtur við lesnaði og myndlist; sum onkuntid ennta viltist inn i skulabøkurnar við so líkum myndum av lærar anum. at:hetta varð åtalad, var herskin kostur hjá skila manninum Gamla Svend at svelgja — Ein son í semna hjunalagnum, sum ongantid fór at eyna tað, ið til skuldi fyri at kunna seta fót undir egið borð. Nógv vóru tó tex 10 hámettu ríku evnir Jóannisar til at finna uppá og skapa itriv og loysnir, sum gjørdu tilveruna hjá óvtunum á Tolta nes garði eitt sindur glæsiligari, enn stravn gerandisdag urin annars loyvdi. Men at venja seg til harðbaldna lívið á landi og sjogvi, til tað lívið. sum kravdist fyrr at búleikas! í Leirvík í barna- og ungdómsárum hansara, heyði hann ikki hugsku til 17 ára gamalur Vendi Jóannis tilveruna heima so truppla at hann vágaði alt fyri at bróta seg burtur úr ti tilveruformu sum ætt eftir ætt undan honum heyði góðtikið. — Hann valdi at:fara út í stóruverð at søkja sær kunnleika innan listamannayrkið At stíggjarnir skuldu vera honum so brattir til tey beitir har listarmadurin eigur himmalin opnan fyri virkismøgtu leikum sínum. visti hann ikki, fyrr enn hann stóð mit! Keypmannahavn og heyði brent allar brýr til he imbygdina tir 1935 var teinurin úr Leirvík ul Keypmannahav ikki ein ferð, ein kundi loyva sær frá einum degt til annar Í lítla heftinum. sum Listasavn Føroya gevur út í sambandi við hesa framsyning, ber til at lesa eitt sindur um, hvus hendan fyrsta tíðin kendist honum, hvussu hann fyrst mátti søkja sær útbúgving til eitt trygt livibreyd í tí fremmanda áðrenn hann kundi fara undir at gera dreym sin innan lístarheimin til veruleika »Ovdumarkarferd« hansara kom at vara í uml. 5 år Hesa tíð segði hann seinni vera neyðuga fyri at búnast og tryggj? grundarlagið undir listarmannavirksemi sitt Við árslok 1943 finna vit hann á Kunstakademunum har hann kom at måla hjá prof. Aksel Jørgensen. Her møtt: hann eisini Ingålvi av Reyni, sum eisini gjørdist em av vinunum í útlegdini. Við millumbilum kom akademitidin at vara til 1947 Í 1945/46 var hann eitt skifti heima i Før oyum fyri at heilsa upp á síni kæru, sum hann ikki heyði sæð síðan 1935 Eftir hetta koma nógv strævin ár, har Jóannis Kristian sen gerst meira og meira greiður yvir at listin var so krav mikil, at omøguligt var at røkka settu málini. Hann målar og málar — setur til viks — tekur fram aftur málir yvir og setur aftur til viks. Hann gerst hesa tíðina meira og meira greiður yvir, at tann málningur hann vil mála, ikk: letur seg endurgeva á einum lerifti. Hann droymar um ein máln ing, sum í uppseting og heild skal hava eina fyllu í ljósi, ið ger hann so livandi og skæran, at alt, sum í honum er dregur anda, so óneyðugt er at lána »liv« uttanitrá Hann sígur soleiðis í einum brævi til ein vin sin »lysets trængen igennem stoffet, hvor har jeg kæmpet med denne masse dette stof — som er nok i sig selv men hvoraf alt igen kan skabes Hesi árini eftir akademstíðina kennast honum á ein hátt irast, sigur Da in brævt. {í ovissan um ens F $ og úrslit við málningavirkseminum ikki kennast nogv sann farandi Kanska var tað tå, at hugsan Jóannisar, um at uppruna málningurin altíð verður verandi í listarmanninum kom upp. - og at málaða leriftið bert, og on mtíð annað enn bert. var ein roynd ávegis Men so í 1962 er tað, at fyrrv. landslætnin H. D. Joen sen. sáli, fer at vitja hann í trongu íbúð hansara í Keyp mannahavn, har hann bæði búði og malaði. Hann gerst hugtikin av teim málningum, hann sær, í: kur nakrar teirra við til Føroya og fær teir við á eina fran»yning saman við Ingålvi av Reyni og Hansi Hansen Í hesi løtu hendir »undurid«, hann so eingi hevur bíðað eftir; men sjálvur ikki trúði kundi her da. Fólk tóku væl ímóti honum. Ummælini eru honum go). Hinir báðir hann stillar út saman við, eru longu Kendir. eru blødim beinan vegin á cinum mål um; men her elf vit ein histarmann uttan at nakar yvir hevur hevur gáað um tað. Ikki eru tað altíð tey stóru og dýru ordini, sum 1! skulu fyri at loysa upp fyri tí innibyrgda Nú koma framsyningar hansara or um år har røsurnar eru tær flestu. hóast onkur tornin onkuntíð finst ímillum treyðugt so. Framsýningarnar i Før »yum og niðri, har hann kom at búgva og starvast størsta partin av ævi síni, Voru honum nú so gevandi, at hann seinastu 25 árini bert tekst við málningavirksemi sítt. Fleir. vóru tey ið góvu honum serligan ans. Niðri gjørdist hann heidurslimur í listafelag num úti á Danmarks Tekniske Højskole, har hann seimnu árini bæði stilladi út og gav frålæru um list. Listasøvn, felag. peningastovnar og einstaklingar bæði her í Føroyum og aðrastaðnir hava fitt tal av málningum hansara Treytin fyri at kunna mála, segði hann vera afturvendandi ferðir sínar til heimaumhvørvid. Tí var hann øll tey seinnu árini ein líka trúgvur gestur í heimbygdini, sum flytifugl urin. Var sólin hækkað so mikið mót sumri, at hon megnaði at geva luftini ta fyllu og landslagnum tað lív í litum, sum impressionistiska sinnalag hansara tørvadi, var hann saman við Elsu. sum hann giftist við í 1967 — at síggja við málarakassa og staffelii ymsastaðni niðri á Bakkanum, í bei ella haga, har hann við pensti sínum gandaði »sålina« í náttúruni yvir á leriftið Sjålvur nervaðist hann øll árini heima eitt sindur ax at arbeiði hansara ikki var rættligt arbeiði fyri ein leirviks ing. Hetta plagdi hann eitt sindur skemtiliga at fortelja við hesi lítlu søguni Ein dagin, hann er niðri á Nesinum og málar. stendur knappliga ein lítil drongur við síðuna av honum Teir hyggja upp á hvønn annan, og drongurin sigur Fe síggi teg so oftani standa og mála biløt Gerst tú ongantíð nakað '< Hvussu meinar tú'< svarar Jóannis Fa. ce meini um tú ikki rør út ella wbeiðir í Frost sigur drongurin Eg mátti hugsa meg um eitt bil, sigur Jóannis, og so mátti eg viðganga fyri hesum lítla »Nei eg geri ongantíð nakað< Hóast børn vidhvørt duga betur at:útgreina sannleikar um mangt og hvat enn tey vaksnu, so hava leirvíksingar verið góðir við »Leirviksmålaran«. Ikki munnu tað vera mong sum í dag ivast i, um hann hevur arbeitt ella gjørt nakað í æviskeiði sínum. Avrik hansara eru til skjals í næstan helm inginum av húsunum í bygdini. Er tað nakar sum hevur dugað at mynda gamla bygdarsamfelagið í Leirvík bæði í tekning og målningi, so er tað hesin leirviksdrongurin sum 17 ára gamalur valdi at suunga i pjøkan og leita út í stóruverð eftir svarunum upp á teir mongu spurningarnar heimaumhvervið ikki dugdi at honum tá. Kanska finnur áskoðarin summi av svarunum í målmngunum, sum settir eru upp til hesa afturlítandi listaframsyningina Í eini forvitnisligari kanning, sum gjørd var í 1993, tá 10 Jóannis hevði blivid 75 ár og heimbygdin, Leirvík, setti upp eina he dursframsyning við honum. kom fram, at málningar ! ansara finnast kring í øllum veraldarpør! im Urslitid 2 hesi kanning kann fáa tankarnar at leita aftur til 12. febr 1918, tá ið Gamli Svend fekk einasta sonin I seinnu gift Mundi hesin sonurin, sum so nógv von varð sett til. ikk røynast heimbygd síni eins dyggur útróðrar maður sur faðirin. Mundi hann ikki vera líka so dugnaligur at bróta birtur úr nýggjum og røkja fjøllin, um vit í hesa máliskur í leggja dygdir. sum ikki bert geva búkfyllu; men eisini ta mettuna, ið menniskjan ikki kann vera fyrruttan um hu: sad verður um tað liv, sum av og á lyftir okkum upp úr gráa gerandisdegnum At sann hevði útróðrarmannin í huga, tá ið hann 70 ára gam dur troyttur legði árarnar inn, segði hann við einum málaingi. har hann málar ein bát. sum fyri fyltum seglum ste /nir inn av Norðhavinum. Hóast hann sjáldan plagdi at levgja dent á, at motivid átti eina søgu við síðuna av ti, ið hoyrdi kompositionini til, so nevndi hann við hendan málning. tá ið hann ringdi upp niðri frå og segði: »Ny havi eg málað tær bátin hjá pápa á veg aftur á Leirvík av út róðri norðanfyri. Ongin maður sæst í bátinum, tí papi er farin, og mínir dagar munnu fara at fækkast. Men vónandi fer »båturin« åhaldandi at sigla«. Og so eftir eina løtu meðan hann dregur eitt sindr á málinum sigur hann „hanska gjørdist eg eisim eitt slag av utrodrarmanni« geva allan heimin Eg vil enda við einum lítlum málning! í orðum, sum mangur leirvíksingur saman við mær eigur at kunna gera til síni Eg tekti teg í tokutåmi í grønu gjót við gjáargarð eg sá teg lita lot á lørift og ælabogan, sum hann var Ein grænan, gulan gAdagand. har handahógv og Fulduhegni sær settu lit og ljós í bland igjøgnum múka mjørkaregnið Gudagivin glæstriglæma, foldarinnar fina fleyr, seg upp å tin målning ama, listarlivsins sevjuseyr Petur Martin Petersen