leygardagur 9. mars 1996síða 10

»Busta tenn, busta tenn, tað sigur Erling Simonsen... EIRIKUR LINDENSKON Í januar í ár legði Erling Simonsen frá sær sum tann lækni. Hann hevði tá røkt starvið sum skúlatannlækni í Havn í nærum 37 ár. og tað er neyvan tað mansbarn ð ikki ber kenslu á navnið Erling var ímyndin upp í tannlæknan og tannarøkt á havnarbhørnur Og tað er heldur ikki so egið. Tey fyrstu árini ar beiddi hann einsamallur i kulatanniækt hv % Mi ner fekk iðra nniæk I r Fekk fyrstu føroysku hugvuna ! 5 BV á Sé H H k k M 6 I x | I í jk ur fyn Í Før ið 5 ar Tx ' if ekna H: i i 1 mikið til at røkta førysku tenninår. so hår så g mær ein møguleika. Fólk gramdu seg illa um tenr g serliga var tað barna tlannarøktin. sum lá á láni Erling fór so niður at lesa í 1951 og var liðugur í 1957 Hann arbeiddi fyrstu tvey árini í Keypmannahavn, har hann royndi seg innan fleiri greinar. Hann arbeiddi nak að á eini barnatannlækna stovu, nakað á tannlækna háskúlanum og eisini í van ligan vaksnamannapraksis Frå umvæling ” I 1959 Á býráði í Havn eftir skúlatannlækna. Erling søkti - og fekk starvið Eg gjørdist sostætt fyrsti alment setti tannlækni í Før oyum, greiðir Erling frá Tá var tannlæknastovan í Kommunuskúlanum i Havn. Har var heldur trong ligt, men har vóru tó settir upp tveir tannlæknastólar Hetta var fyri at kunna ar 9 Løgin sær hann út so loðin, men tað hevur sína orsek Erling ætlar at fáa onkran leik lutin í filminum um Barbu og harra Pål, og trevtan var jú at lata skeggið vaksa Soleiðis syngja børnini - og tað er ikki so løgid. Erling Simonsen var fyrsti skúlatannlækni í landinum, og nógv er broytt tey 37 árini, síðan skúlatann- læknastovan í Havn varð sett á stovn. Tá vóru bara fýra tannlæknar í landi- num og standurin á tonnunum var sera ringur. beiða meira Hóast eg var einsamall ur, so kundi eg arbeiða upp á tvey børn í senn. - Meðan doyvilsi fór at virka hjá eðr um, kundi eg kanna tað næsta, sigur Erling, sum leggur dent á, at tannlækn aarbeiðið er broytt so ótrúð Iga nÓgv Tá snúðið arbeiðið seg um at gera tenninar aftur at umvæla skaðan. Tað var at bora og at fylla silvur íaftur Tú novddist at gera sum mest fyr flest Í dag smyr arbeiðið seg meira um fyribyrging og um at seta heilsufremjandi tiltek í verk Tenninar nógv betur enn fyrr Fyrstu árini var Erling sum sagt einsamallur Seinni - í 1965, var ein tann lækni settur afturat og í 1967 var tann triðji settur Í 1975 flutti tannlækna stovan úr kommunuskúla num oman í gomlu telegraf bestýrarahúsini, sum fyrr eisini hava hýst telegraf stæðini. Hetta eru stór hús og har fingu tannlæknarnir betri arbeiðsumsteður, og starvast í dag fimm tann læknar hjá skúlatannlækn anum Men tenninar hjá børnu num er nógvar ferðir betur í dag, enn tå Erling fór undir barnatannarøktina í 1959 Tað er heilt ótrúliga stór ur munur á Vit hava upp gerð yvir standin á tonnuum hjá børnunum upp til 14 ára aldur aftur til 1965. Tá høvdu vit í miðal tíkið tríggjar barnatenn og eina vaksnamannatonn hjá hverjum næmingi Um framt hetta vóru nógvar tenn afturgjørdar Stødan í dag er ikki at kenna aftur. Holini í dag eru ikki fleiri enn 20% av tí, tey voru tå Bøtta tannarøktin hevur sjálvandi sin heiður av, at so væl stendur til í dag Hesin bati vaks javnt gjøgn um árini, sigur Erling. Men at fluorid kom i tannkremið miðskeiðis í 70'unum gjørdi stóra munin. Hetta evni styrkir tannaflatuna Bruni býtir ikki eins væl á tenn, sum dagliga eru við gjørdar við fluond og tvast Erling ikki í, at hetta gjørdi munin Men at børnini nú eru von við tannarøkt, eru von við tannlækna o. s. fr hevur sjálvandi gjørt, at tey eru mer tilvitað um tydningin av at halda tenninar. Hetta er sjálvandi eisini sera tydn ingarmikið. leggur Erling dent á. - Ikki bara tá tað snýr seg um tannarøkt, men um herlsurøkt sum heild Sum tað allarbesta nevnir Erling. at barnatannarektin í Havnar kommunu í 1994 eis.m varð víðkað ul at leyna um øll børn - frá ti at tey eru komin í verðina % at era saman tenr SY Kt Í P h' it f i j ið Í if ; tt har Vor } ið í dag at tt barr ð fullum munn iv brendum tonnum Men við at brúka vit og kil, sø ber til at fåa eitt betr lív við betn heilsu. heldur Tad er ikki bara galdandi fyn tenn tmar, soleiðis er við øllum Vit kunnu bara nevna sjúk una krabbamein. Tað er sø nógv, sum vit kunnu gera fyri ikki at:seta okkum í vanda fyri at fáa sjúkuna hugsið bara um royking, al kohol og tað at røra seg Fyri ein stóran part snýr tað seg um at taka ábyrgd. og liva eitt sunnari lív Erling påstendur, at bara við at brúka vit og skil ber til heilt at sleppa undan brendum tonnum. - Men so leiðis kundu vit eisini slopp ið undan flein >lívstílssjúk um«, heldur hann Vit noyðast at hugsa okkum um, ætla vit at verða búgvandi her á fold. Vit mugu fara væl um tilfeing ið, mugu ikki oyðsla - og vit mugu avmarkað fólka vøksturin, eins og koma dálkingini til lívs. - Heilsa og hugburður eru nær sam antengd, sigur Erling, sum kortini ikki heldur, at hesin vandi lúrir handan hornið, men vit mugu gera eitthvert áðrenn ov seint verður, sig ur hann Erling Simonsen