leygardagur 9. mars 1996síða 17

verður um tey avvarðandi ella tey. sum skulu finna viðkomandi, tá viðkomandi hevur gjørt av við seg Í Føroyum er ikk: vanligt, at brøv verða legd eftir, tå fólk gera sjálvmorð. Tað kemur sjálvandi fyri, men tað er sjáldan. Hinvegin leggja nógv fólk boð eftir seg á ein ella annan hát. Til demis leggja sumími yvir klæðini eftir sær, tá tey fara út at gera av við seg. Hetta má metast sum eitt tekin til tey avvarðandi um. ateingin rsøk er til at fara at:lenta eftir teimum Hjartasorg, sinnisligar sjúkur og misbrúk ir Í havuðsheitum ber til at tosa um triggjar høvuds bólkar her í Feroyum. Tað eru fólk við personhgum trupulleikum simnisliga sjúk fólk. og misbrukarar av rusevnum. Í fyrsta bólkin um finna vit klassisk dómi so sum hjartasorg. elli. og persónligir = smeitir, td fíggjarligir Undan 1970 vóru bert einstøk sjálvmorð framd hvert ár. og summu ár vóru eingi. Men tað er ein veru leiki. at:talið av sjálvmorð um øktist (sjålvt um tað framvegis er lutvíst lágt í mun til onnur lond) sam stundis sum drekkimynstrið í Føroyum broyttist. Ég sig! ikki at ekta talið av sjálv morðum frá 70' unum av, er eitt úrslit av, at fólk fóru at drekka meira, men eg kann bara staðfesta, at hesi ting ini henda um somu tíð Og demini um, at fólk sum misbrúka rusevni, ger enda á sær sjålvum, koma heldur ikk: fyrr enn í 70'unum. Frammanundan vóru tey flestu, sum gjørdu sjálvmorð, mett at vera sinnisliga sjúk, sigur Aug ust G. Wang Ber til at siga, at ein av hesum bólkum ger lutvíst fleiri sjálvmorð enn annar - Tað havi eg ikk: lagt meg eftir at staðfesta, tí tað eru so fá dómi um sjálv- morð í Føroyum, og eg hav! bara nevnt tær orsøkirnar, sum eru til, at fólk í Før oyum gera sjálvmorð Seks ferðir so nógvar royndir Eitt annað hugtak, sum August G. Wang eisini viðger í síni ritgerð eru sjálvmorðsroyndir Sjálvmorðsroyndirnar byrjaðu eftir kríggið. Og í 60'unum vaks talið, sam stundis sum lættari var at fáa hendur á medicin, og meira medicin fanst millum fólk. Ofta eta fólk eitt helt glas av tablettum, tá tey gera eina sjálvmorðsroynd, og so verða tey koyrd á sjúkrahúsið til viðgerðar Ég minnist, at tá eg arbeiddi niðri í Danmark síðst í 70 unum, komu hvert tað cin asta kveld fólk á hospitalid sum høvdu gjørt emma sjálfs morðsroynd. Og so ráddi um at fáa eina slangu niður í búkin á teimum og sugva Í miðal verða 5 sjálv morð gjørd í Føroyum um árið, men tað verða gjørdar umleið seks ferðir so nógv ar sjálvmorðsroyndir Mynstrið við sjálvmorðs royndum er nakað annar leiðis enn vid sjálvmorðum Munurin millum menn og kvinnur er ikki tann sami Tad eru líka nógv av báðum kynum, kanska heldur fleiri kvinnur, sum gera sjálv morðsroyndir, og nógv av teimum fólkunum eru ung Ofta er ein sjálvmorðs roynd impulsiv. T.v.s fólk hava td. skeldast við onk ran, og so rætta tey sær efur tí nærmasta glasinum av tablettum og tóma tað niður í seg. Tað er í grundini vreiði, sum verður vend móti einum sjálvum, sum eitt slag av heynd Eisini tá talan er um sjálv morðsroyndir verða tær flestu gjørdar í Havn, og í helminginum av førdunum, er rúsdrekka blandað uppí Tað kunnu vera bæði bráð- komnir og langtíðar trupul- leikar, sum føra ul sjálv- morðsroynd. Millum teir bráðkomnu trupulleikarnar teljast klandur við næst ringar og sjúka. Av langtíð- artrupulleikum er mest tal an um rúsdrekka og klandur við næstnngar hjá monn um, meðan hjá kvinnum mest er talan um egna sjúku Vikuskiftið g síðani trupulleikar við hjúnafelag ella vinfólki Skal eg nevna nakað positivt í hesum sambandi so má tað vera, at bert fá fólk. sum gera eina sjálv moråsroynd, doyggja seinni av sjálvmorði. í min ari kanning vísur tað seg, at bert 2,4% av teimum sum fyrst royna sjálvmorð, seinni doyggi fyri egnar hond. Fleiri gera eina ella tvær royndir afturat, men eftir nøkur år, eru tey komin yvir eina kreppu. og royna ikki aftur. Tað vil siga, at tå tú bjargar einum fólki frá eini sjálvmorðsroynd, so er góður møguleiki fyri, at tu veruliga hevur bjargað ti Tað endar ikki bara við, at tey seinni gera av við seg Frágreiðingarnar hjá løgregiuni góðar Men hvussu hevur tú borið teg at við at finna fram allar upplýsingarnar, sum Fyri tað fyrst ertalan un sidsøguligt tilfar frá Europa, Norðurløndum og Førovum. Harafturat havi eg sjálvur gjørt eitt stort granskingararbeiðið Eg havi verið igjøgnum eitt ótal av deyðsattestum, jour nalum og politirapportum, og tad eru upplysingar frå hesum, sum i stóran mun liggja ul grund fyri mini ritgerð Eg kundi eisini havt tik ið upp samband við avvarð andi, men vit kenna alt til tey-smáu forholdini í land inum, so tað havi eg ikki gjørt. men tað hevur i grundini heldur ikki verið neyðugt, tí poliurapporur nar hava verið sera utførlig ar, og í teimum finnast eisini samreður við avvarð- andi. Polituð hevur ju sín stóra áhuga í at staðfesta, at talan ikki er um morð, tå fólk doyggja, og eg dug! eisini at síggja at teir eru sera nágreiniligir í sínum arbeiði. Hetta hevur eisini verið til stóra hjálp hjá mær, men eg skal leggja afturat, at eingi personlig vidur- skifu hjá nøkrum einstøk- um persóni eru vid í ritgerð int Ein uppgåva sum eg havi havt, er at vera kritisk ur yvir fyri teimum góð kendu tølunum um sjálv morð í Føroyum. T.v.s. eg havi kannað eina rúgvu av deyðsattestum fyri at finna út av. um sjálvmorð kanska fjala seg í termum. Men har má eg siga, at tað er ber ein líti! ivasamur bólkur, sum eg eri komin fram á, og eg havi onga orsøk til at halda, v Ox Q N ini, tá eg var á Odense Uni- versiteti fyrst i 80'unum Har var eg knýttur at gransking av sjålvmordi, og tað var eisini meðan eg var at sjálvmorð er meira út breitt í Føroyum enn vit halda tað er, slær August G Wang fast har (í 1982), at min egna gransking byrjaði. Og fyrr í ár kom eg so á mál, og vardi mína ritgerð júst á universiteti. Tað er líkasum tradition fyrr, attúendar aft ur á Uj umversiteélinum, sum tu byrjar á sama Byrjaði í Odense Tad er vanligt — um ikki sí vanligt í Føroyum, men ið hvussu er aðrastaðni it læknar velja sær ettt øki 16. február var August G innan læknaviíisund sun Wang £ I 5 arbeiða við , óku n vard rnggal eranska gjøgn f k Miða i ná } ) 5 » M G Wa { ; VR » M ik í IS g ihu itburd Nu Aug Í h t k k r bc Eg havi fi nog han! 3 er ið sálarlig sjúk og mis tað er bert ei rmalitetur brúkarar Men veruligi sum skal avgreidast Tå åhugin fyri júst hesum evt opponentarnir hava talað inum stavar helst frá tí tíð verður tað sum teir siga SOLAR FøroYAR Starvsfolk søkist at byrja skjotast tilber. Starvið umfatar sølu av el-lutum. Tad er neydugt at hava utbugving sum elektrikari. Kunnleiki innan handil hevur eisini fyri- mun. Fyrispurningar og umsókn verða at senda til SOLAR FøroYAR Postboks 105 Brekkutun 2 - 110 Tårshavn att. : Finn Jørgensen Sandoyar syslu Javnaðarfelag Aðalfundur felagsins verður í Ungmannafelagshúsinum á Sandi týsdagin 19. mars 1996 kl. 20.00 og ikki mánadagin 11. mars, sum áður lýst Skrá sambært lógini. Nevndin