fríggjadagur 26. apríl 1996síða 5

Nr. 80 — 26. APRIL 1996 Tilknýtið til ES størsta tydningin heldur Rolf Guttesen, nu løgtingid i dag skal vidgera uttanlandsmål. - Tingmenn skulu ikki viðágera stør - politisk mål, men tey mål, sum hava tydning fyri okkum: Tilknýtið til ES, fiskikvotur og marknaspurningin vid Bretland. EIRIKUR LINDENSKOV Í sambandi vid at løg- tingid i dag fer at vidgera uttanrikismål, hava vit spurt Rolf Guttesen, sum er lekt- ari vid Lærda Håskulan i Keypmannahavn, og sum javnan úttalar seg um dags ins viðurskifti í Føroyum Men hvørji mál heldur hann vera av størsta týdningi hjá løgtinginum at tosa um í dag 4 Nú má eg beinanvegin síga, at eg ikki hava sæð frágreiðingina hjá løgmann i, og tí fái eg ikki úttala meg um hana. Men annars haldi eg. at størsta uttanrikispol tiska málið hjá føroyingum at viðgera, er tilknytid til ES, sigur Rolf Guttesen Vit eiga ikki at tosa um stór politisk mál, men at halda 4 ES og umboðsstovan okkum til, hvat vit kunnu fáa burtur úr eini avtalu við ES, tí tað er størsti trupul- leikin hjá okkum í løtuni Okkum tørvar eitt munandi betri samarbeiði við ES Annað mál, sum Rolf Guttesen heldur vera av týd ningi, er fiskiveidikvotur nar, serliga við Noreg, Ís- land og ikki minst ES Tað er av størsta tydn ingi, at politikararnir eru jarðbundnir, og viðgera tey mál, sum eru av týdningi fyri samfelagið - sum nevnt handilsvidurskiftin og kvoturnar. Síðan er tað mál- ið um markið millum Bret land og Føroyar. Hetta er eisini eitt sera týdningar mikið mál, sum eigur at fáa nágreiniliga viðgerð Løgmaður segði í Sosi linumn nú ein dagin, at Tað verða tey týdningarmestu málini at viðgera á tingfundinum í dag, heldur formaðurin í uttanlandsnevnd- ini, Helena Dam å Neystabø EIRIKUR LINDENSKOV Tað er ikki á hverjum degi, at føroyskir politikarar seta uttanrikismål å dags- skrånna. Men å tingfundi i dag fara tingmen at røda um tollsamgongu, um markn- aðarvíðurskifti við ES og eisini um frágreiðing frá løgmanni um utanríkismál Helena Dam á Neystabø er formaður í uttanlands- nevndini. Hon væntar, at kjakið m. a. fer at snúgva seg um ES-málið, um frá- boðanina frá Santer, um marknaðartrætuna, binding arnar sum gjørdar eru í av- talunum við danir, um fisk- iveidisåttmålarnar - kanska serliga sildina. Hon heldur, at hetta fer at vera eitt breitt orðaskifti, men veit ikki, hvussu víða verður kjakað, ti talutidin verður lutfalsliga lítil Uttanlandsneyndin var herfyri í Brússel og kunnaði seg við ymisk viðurskifti víðvíkjandi ES. Helena Dam á Neystabø heldur, at endamálið vid ferðini varð rokkið - Ferðin var væl fyriskip að. og tey vit hittu vóru væl fyrireikað. Nevndin fekk i- tøkjuligt innlit í, hvussu ES stovnarnir arbeiða, eins og vit fingu høvi á nógvum ymsum stígum at føra før- oysk sjónarmið fram, sigur Helena Dam á Neystabø. Uttanlandsneyndin hevur fingið innlit í, hvussu Grøn- land, Ísland og Noreg rgkja síni áhugamál í samstarvi- num við ES, eins og neynd- in hevur hitt fólk, sum tykj- ast sinnað at samstarva við Føroyar Limirnir i uttanlands- nevndini meta, at skipanir- nar, sum Island, Grønland og Noreg hava vid ES virka væl Umbodsstovu i Brussel Helena Dam å Neystabø heldur, at tingmenn i kjak- inum i dag eisini fara at um- røda spurningin, hvørt vit eiga al stovna eina umbods- stovu i Brussel, ella ikki Tað er greitt, at okkara almennu áhugamál als ikki eru nóg væl umboða í ES, sum er størsti marknaður fyri føroyskan útflutning. sigur Helena Dam á Neyst abø. Hon sigur, at uttan tíðindablaðið hann tók markið fram um oljuna. Har haldi eg við honum, men um hinir ikki geva seg, so mugu vit finna eina semju - annars endar málið í altjóða dómstólinum í Haag Og endar málið har, so mugu vit vera greið yvir, at tá vendst ikki aftur. Tann avgerðin, sum har fellur, verður endalig, tí er best um vit finna eina semju Rolf Guttesen sigur víð ari, at føroyingar ikki hava tær stóru royndirnar í al tjóða politiskum samráðing um - Trupulleikin er, at vit anin og kunnleikin ikki eru so stór. Har áttu føroysku myndugleikarnir at gjørt meira, og her hugsi eg nu nógv umrøddu umboðs stovuna í Brússel Vit hava í mannaminni havt umboðsstovu í Aber deen. Tað kann í dag tykjast lagið, at hon hevur yvirliv að, men hetta hevur sína or søk, ti vit til fram í seksti árini landaðu nógvan fisk har - har var okkara markn aður landsneyndin heldur, at tað er rætt at seta skjótu, á at menna heina holla føroyska uttanlandstænsastu, t. d. við at stovnseta føroyska um- boðsstovu í ES - Men nevndin hevur tó ikki vidgjørt málið politiskt, sigur hon. - Vit mæla til, at gjølligar fyrireikingar verða gjørdar. At støda verður tik- in til endamålid við einari umboðsstovu eins og til heimildir, ið tílík stova ska fáa. Hvørjar starvssetanar- treytir skulu setast, skal starvið verða tidaravmark- að, og hv.ønn skal ein tílík umboðsstova samskifta við heima í Føroyum eins og aðrastaðni. - Hetta eru spurningar, ið eiga at fáa eina politiksa viðgerð, tí uppií hesum hongur eisini spurningurin um hvussu ein føroysk utt- anlandstænasta verður skip- að í Føroyum, ein tænasta, ið eisini eigur at rekja før- oysk áhugamál aðrastaðni í heiminum. Skulu hava egna tíðindastovu Helena Dam á Neystabø heldur sum sagt, at óivað verða nógv mál havd á loft undir orðaskiftinum í dag - Men eitt, sum eg væl kundi funnið uppá at tikið fram, at tíðindaflutningurin út úr Føroyum, sigur Helena Dam á Neystabø. - Eg haldi - Men lika so lagið tykist tað, at myndugleikarnu einki hava gjørt við at kunn a seg um núverandi markn aðin - ES. Hetta átti langt síðani at verið gjørt, heldur Rolf Guttesen Ísland, Grønland og Noreg hava umboðsstovur í Brússel, sum teir hava havt stórt gagn av Rolf Guttesen vísir eisini á, at nógvir danskir stovnar, eitt nú LO, arbeiðsgevara- felagið og nógv onnur feløg og stovnar hava sínar egnu umboðsstovur í Brússtl, fyri at kunna síni baklond um viðurskiftini í ES og um broytingar, ið eru á veg Hann heldur, at tað er av alstórum týdningi fyri okk um føroyingar, at vit ersim fylgja við - Ikki minst tað at gera lobbyarbeiðið hevur so 0 metaligan týdning. Nú er hetta kanska eitt negativt latt orð, men hetta er tað sum gongur fyri seg, og Vil) a vit vera við, so mugu vit eisini gera tað, sigur Rolf Guttesen Tað besta, sum føro) ingar kunnu gera, er sum Helena Dam á Neyustabe er formaður í uttanlandsneyndini ikki, at tað er rætt, at hesin týdningarmikli tíðindaflutn- ingur eigur at vera á út- lendskum hondum, sigur hon, og sipar til útlendsku fjølmidlarnar, sum bera henda tíðindaflutning, eitt nú Ritzau í Danmark - Øll vita, at hesin tíðind- aflutningur er alt ov våna- ligur. Eg haldi kortini ikki, at vit skulu hava nakran sensur, ella nakad tilikt, men vit åttu at havt okkara egnu tidindastovu, fyri at tryggja, at skil var í tí boð- skapi, sum fer út í heim um okkara samfelag Um- heimurin hevur krav uppá at fáa at vit, at vil í ver uleikanum eru eitt fram komið samfelag. Hetta kemur ikki nóg greitt fram, tí tað oftast bara er tað gøl- ukenda, sum verður borið gjøgnum útlendsku fjøl- miðlarnar, tá tað snýr seg um Føroyar, sigur Helena Dam á Neystabø at enda skjótast at fáa eina slíka um boðsstovu setta á stovn, ú best er at gjøda landið áðr enn samráðingar fara fram Vit spurdu eisini Rolf Guttesen, um løgtingið ikki eisini eigur at tosa um her naðarmálið og um hern aðarpolitikk - Nei, tað hevur ongan týdning. Tað sum er av týd ningi, er at tingið arbeiðir við realpolitikki. Sjálvur havi eg altíð verið ímóti hernadarstødunum, men eg må viðganga, at idealisman kanska er eitt sindur farin Hernaðarmálið hevur ongan týdning í hesum sambandi og skal tað má tað viðgerast meira nóg ternt viðgerast, so EIRIKUR LINDENSKOV Herfyri legði Tjóð- veldisflokkurin = fram uppskot fyri tingið um hernaðarmálið. Undir viðgerðini tóku bert um- boð fyri andstøduna orð- ið. Vit hava spurt fyrrverandi formannin í javnaðarflokkinum, Maritu Petersen, um hetta er ti, at flokkurin hevur broytt stødu til hernaðarmálið, og um flokkurin ikki tekur und- ir við Tjóðveldisflokki- num. - Jú víst taka vit undir við Tjóðveldisflokkinum í hesum málið. Javnað- arflokkurin hevur enn somu støðu, um at sjålv- andi skulu allar upplýs- ingar um hernaðarviður- skiftini í Føroyum fram og sjálvandi skal lands- stýrið hava atgongd til øll skjól í hesum máli, sigur Marita Petersen av- gjørd. Hon visir eisini å, at Javnadarflokkurin greitt visti hetta f målinum um at lata NATO brúka flog- vøllin í Vágum til hern- aðarvenjing. Hesum var Javnaðarflokkurin í mót- hernadarstødirnar Rolf Guttesen heldur, at politikararnir skulu vid gera tey mál, ið hava tydning fyri samfelagið - Ímynda vit okkum, at Føroyar einaferð verða sjålvstødugar, so vera vit als ikki tryggari, um vit standa uttan fyri hernaðarsamgon guna, sigur Rolf Guttesen sum enn einaferð leggur dent á, at føroyskur uttan rikispolitikkur í dag snyr seg fyrst og fremst um at fáa góð viðurskifti við ES um at útvega okkum fisk kvotur og um at I 1å SCTT i. men kortini mælti ein meiriluti f uttanlands- nevndini landsstyrinum til at geva NATO loyvi. Marita Petersen held- ur, at tað átti at verið nóg mikið at løgmaður skriv- aði eitt bræv og bað um hesar upplýsingar, men um hann hevur gjørt nóg mikið við hetta, veit Marita Petersen ikki. Men hvat gjørdi Marita Petersen sjálv við hetta, tá hon var løgmaður? - Nei, tá gjørdi eg ikki so nógv við hatta málið. Tá var so nógv annað at takast við. Men størsta orsgkin til at hetta málið nú er komið fram, er tað sum fram er komið um stødina í Thule í Grøn- landi, sigur Marita Pet- ersen. Hon leggur annars dent å, at Javnadarflokk- urin heldur tað vera sera týdningarmikið, at vit fáa alt at vit um hernaðarliga virksemið, sum hevur verið her og ikki minst, at vit eisini fáa at vita, um Danmark hevur havt nakran fíggjarligan vinn- ing av at hava stødirnar í Føroyum