leygardagur 29. juni 1996síða 19

Vikuskiftið Vikuskiftið Herlig herlið Hevuðsskaðin av málreinsing er útruddingin av nuanc- um, stigum og detaljum. Meðan vit leggja stóran dent á presisión í handalgum arbeiði (tann nærlagdi handverkar- in sígur, at gáttin skal vera 60,01 cm, hvørki meir ella minni), skal alt vera sum best ber til við tí málsliga Men tað er oftast neyðugt — serliga á fakmáli — at raka beint. Tað ber t.d. ikki til at fara á apotekið at biðja um eitt hålvpund av penicillin ella stryknin. Eisini í vanligum littererum máli hava vit brúk fyri at kunna orða okkum presist. Til dømis um vit skulu umseta eina krígsbók til føroyskt Nu hava vit (Harrin havi lov) næstan ongar militerar traditiónir í Føroyum. Sambært søgnini gekk tað hart fyri seg í Mannafellsdali, men militertekniskar detaljur hava vit ikki. Tann pinkalítli føroyski herurin, sum var knýttur til Skansan, fekk høvi til at royna seg móti Bretlandi í 1808, men tann danski generalurin bad føroyingarnar »læg jer ned børn og stræk gevær!= — hóast Skansans 60 kanón- ir lættliga høvdu kunnað sekt tað hålvalmenna sjórænara- skipið, viss ið Løbner ikki frammanundan hevði latið figg- indanum helvtina av herinum sum gisslar. Kortini vildi Vága-Rasmus royna at forsvara høvudsstadin (tað var hans- ara uppgáva). Men forladarin klikti, og so var frítt at fara hjá teimum eingilsku ránskroppunum Tá ið tíðini høvdu vit nøkur fá orð fyri militert virksemi. Vit hoyrdu um skansa og kommandant og kann og lavett, men annars ikki nógv Seinni hava vit fingið nøkur orð sum til dømis >... og glaðar vóru genturnar, tá troppaskipið kom...<. Hesi orð eru oftast í sambandi við annað verdinskriggj: konvoy, luftskjúts, gassmaska osfr. Nøkur kunstig orð á hesum økinum eru gjørd, men tey eru ikki altíð beinrakin. Vit verða til dømis lærd at siga "herskip", hóast vit áttu at sagt "krígsskip", tí "herur' (næstan altíð) verður brúkt um krigs- maktina uppi á landi Hendan málsliga avmarkingin (bara at hava tvey-trý føroysk orð fyri firntan-sekstan orð í sðrum málum) merkist serliga týðiliga, tá ið vit skulu umseta. Fyri tað útlendska 'officer' hava vit gjørt "heryvirmaður'. Men tað eru ju so nógv sløg av offiserum. Vit kunnu á donskum hava t.d hendan tekstin: »Majoren sagde til kompagnichefen, at han skulle sige til fænrikken, at denne gennem kaptajnen skulle overbringe korporalen den besked, at sergenten per | dags dato skulle holde op med at gøre haneben til løjtnant ens kone«. Á »føroyskum« verður hetta til, at »heryvir maðurin segði við heryvirmannin, at hann skuldi siga vid heryvirmannin, at hann gjøgnum heryvirmannin skuldi bera heryvirmanninum tey boð, at heryvirmaðurin í stundini skuldi gevast við at nálgast uppi á konu heryvirmannin« Ein málslig fløkja av hesum slag er so óútgrundilig, at vandi er fyri, at annars fridaligir offiserar rúka saman í bardaga Upp á sama máta verður tað eina orðið herlið" brúkt | fyri allar støddir av eindum í herinum. T.e. at bæði divisi- én, kompani, brigada, korps og alt hitt skal eita "herlið", so hjá tí føroyska lesaranum ella lurtaranum verður eingin munur á, um talan er um eitt fallskermskorps upp á 15 mans ella eina division upp á 200.000 mans Orðið 'herligur' hevur einki vid kríggj at gera. Tað er skylt við orðið "harði" og hevur bara positivan tydning Fyri at hesi orðini ikkr skulu koma í bland, brúka vit í samansetingum hernaður-'sum tað fyrra liðið. Hetta orðið umsetir Svabo til Klammeri, Allarm. »Det militære sammenstød« eitur td. ikki »tann herligi samanstoytur- ne Men orðið 'herligur" er gott føroyskt og norrønt, hóast tað ikki er sloppið í orðabækurnar. Rasmus Effersøe: Hvat á jørd kann meira herligt vera enn ein føroysk miðjan- summarnátt? Tveir 20 fóts KONTEYNARAR biliga til solu. Pf. D. B. Bilar Tlf. 10600 KØR | FORKAT, 4 BÆ) TA 13 KROSSORÐAGÁTA Loysnin frá seinastu viku Loysunarorðið: EYSTURTINDUR verður krossorðagáta í blaðnum. Drigið verður millum røttu innsendu loysnirnar. Vinningurin er ein av niðanfyri nevndu bókum frå Føroya Skúlabókagrunni. (Krossa av hvørja tå best kundi hugsad tær) Fyri at verða við í dråttinum um vinningin, må loysunar- orðið vera okkum í hendi í seinasta lagi hósdagin. Vinn- arin verður saman við loystu gátuni kunngjørdur í blað- num næsta leygardagin Sendið loysunarorðið til: Sosialurin, Box 76, 110 Tórs- havn-og viðmerkið>Krossorðagátanr. = <ábjálvan Póla H. Norðberg, 900 Vágur Vinnari: > — — — Loysunar orðið Navn Bústaður Bygd/býur Lesið føroyskt — hugsið fóroyskt! Fuglar i Nordurhøvum Stjórnarskipanarmálið 1946 Spell at sólin kom upp Politiska sega Føroya 1814—1906 Feroyskir soppar Mannakroppurin — og hvussu hann starvar Alfagurt ljóðar mín tunga (flega/ljóðband) DD DDDDDLDULUVGUD Bøkur og annað tilfar — bæði innan og uttan skúlagátt. 7 FØROYA SKULABOKAGRUNNUR