týsdagur 23. mai 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 97 - 23. mai 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Sjálvstýrisgongdin uppsteðgað Tað er hugtyngandi, sum føroyskur útiseti, at vera vitni til, at tað føroyska samfelagið verður alt meira merkt av religiøs- funda- mentalistikum hugburðum. Tað er skelkandi, at tað eru fleiri ambitiøsar kreftir, ið vilja førka Føroyar nærri eini religiøsari, kúgandi mentan, eins og vit kenna tað nógva aðrastaðni frá úti í heimi. Tað, sum eyðkennir tey mest fundamentalistisku londini er, at fólkið verður hildið niðri við áhaldandi religiøsari heilavasking, og hesi vanlukkustýri hava sum oftast, tíverri, eisini tann fyrimun, at fólkini eru illa upplýst, hava vánaligan lærdóm og tí eru løtt at man- ipulera við. Fyri at nevna nøkur av hesum londum, kunnu nevnast Afganistan, Pakistan, Iran, Irak og Ind- onesia. Nú situr tú óiva og sigur, at hesi lond hava einki við okkum og kristindóm at gera - men tað hava tey nevniliga. Fara vit nøkur hundrað ár aftur í tíðina, so hevði kristindómurin mein- líkan atburð, eins og islam hevur í dag. Harafturat eru kristindómur og islam tvær alin av somu longd, okkara Gamla Testamenti og teirra Koran eru stórt sæð meinlík, og Jesus hevur í koranini sín leiklut sum profetur. Tað eru bert tulkingar og meira ella minni týdningarloysi, sum skilir hesar báðar religiónir. Men har vit í dag merkja munin, er tann háttur hesar báðar religiónir verða prakt- iseraðar uppá. Flestu kristin lond í dag eru høgt sivili- serað, og eru í takt við at kristindómurin stigvíst hev- ur fingið minni og minni týdning fyri samfelags- gongdina vorðin betri og rættvísari samfeløg at liva í. Argumentatión, opinleiki og logikkur er vorðið grundarsteinurin undir tí demokatisku skipanini. Og ikki sum fyrr, religiøs into- leransa og fanatisma. Møguliga er grundin fyri, at tey islamisk fundament- alistisku londini eru fleiri hundrað ár aftan fyri okk- um, tá tað snýr seg um at virða menniskjarættindir og demokrati, tann, at Muha- med livdi 600 ár aftaná Jes- us, og at teirra religiøsitetur av teirri grund nústani kul- minerar eins og okkara gjørdi tað fyri nøkrum hundrað árum síðani. Men tit vilja eftir øllum at døma halda fast við fund- amentalismuna og stramma hana uppaftur meira, um tit fáa møguleika fyri tí; og hetta hevur við sær, at Før- oyar verður eftirbátur og undirútviklað í mun til okk- ara grannalond. Nú til fyrispurningin. Eg vil biðja tykkum um at gjøgnumhugsa, at tá tit siga, at bíblian skal takast bók- staviliga, og at hon er SANNLEIKIN - og tí skulu samkynt diskriminerast, sambært Rómverjabrævi- num 1. vers 24 og út - um vit so ikki eisini skulu inn- føra avhøgging av hondum og fótum, og útslíting av eygum hjá fólki, tá ið vit neyðars syndugu skapning- ar verða freistað (og hvør hevur ikki onkuntíð verið tað í lívi sínum). Tí skal bíblian takast bókstaviliga (altso fundamentalistiskt), so eiga hesi omanfyri nevndu ting eisini at verða praktiserað. Í hesum sambandi, sí: Matteusarevangeliið 5. vers 29-30, Matteusarevangeliið 18. vers 8-9, og Markusar- evangeliið 9. vers 43-47. Århus 20/5-00 Hilmar Simonsen E-mail: Hilmars@mobilixnet.dk Í einum Frama, sum tit fyri tjúgu árum síðan, allir trígg- ir høvdu ábyrgdina av, stóð ein sera sjónlig lýsing, har ein knýttur stálnevi bukar stavirnar FS fram. Undir hesum stendur: ”Føroyskir Sosialistar” virka fyri stovnseting av føroyskum sosialistiskum tjóðveldi, sum er tann grundvøllur klassaleysa kommunistiska samfelagið skal byggjast á. Spurningur mín er, um tit enn standa á hesum grund- vøllinum. Tað kundi óivað eisini havt áhuga fyri javn- aðarfólk at fingið at vita, nú onkur teirra so javnan legg- ur aðrar politikarar undir bæði líkt og ólíkt. Fyri tjúgu árum síðan vóru tit væl og virðiliga komnir til mans, og tí kann skriving tykkara tá neyvan kallast ungdómslótir. Um tit hava skift hugsan, sum ikki er nakað ónattúr- ligt, hví valdu tit so júst tann flokkin, sum tit í vælskriv- aðum greinum og 1. mai dags røðum húðflettu. Javn- aðarflokkurin er einki broyttur, annað enn at hann - eins og aðrir Javnaðar- flokkar- er farin til høgru. Longur burtur frá grund- vølli tykkara. Onkur heldur tykkum hata tjóðskaparkensluna, tí tað var hon, sum gjørdi av við stýrini í Sovjetsamveld- inum og eysturevropu. Eg vænti mær svar frá tykkum. Bergur Dam og Hans Pauli Strøm skylda óivað eisini veljarunum í Streym- oynni eina frágreiðing. Manne Persson Fyrispurningur til Gimme Olsen og Bill Justinussen - í sambandi við greinir tykkara í bløðunum herfyri - Viðmerking: Ein vanærulig skomm Noktað verður donskum biskupum at prædika í før- oyskum kirkjum. Biskupar innan okkara egnu Fólkakirkju, bjóðaðir av Føroya hægsa kirkjuliga myndugleika, okkara egna biskupi, vigaðir og funnir ov lættir av nøkrum prest- um, ið vegna klandursemi og fávitsku halda seg hava fingið einkarrætt, bæði upp á bíbliu og kirkju. Orðaskvaldrið um, hvør ið er bíblitrúgvur, ella hvør, ið tulkar bíbliuna rætt, er á so lágum støði, at tað ikki er vert at skifta orð um. Jesus segði: »Tann av tykkum, sum syndaleysur er, kasti fyrstur steinin á hana«. (Johs. 8,7). Mær vit- andi var eingin í tí fylgi- num, sum helt seg vera nóg syndaleysan. Nicolina Jensen Beder Fagnaðarhaldið og biskupavitjanin Yvirlýsing til Føroya kirkju. Høvuðsstýrið fyri Kirkj- uligu Heimamissiónina á- talar, at norðurlendskir bisk- upar, sum alment hava góð- tikið samkynt paralag, eftir ætlan skulu prædika í kirkj- um okkara 2. hvítusunnu- dag í ár. Høvuðsstýrið er, grundað á Bíbliuna, sannf.rt um, at hjúnalag millum mann og konu er hin einasti rætti og besti samlívshátturin. Sam- kynd paralgø eru ímóti Skriftini og hjúnalagnum. Í nøkrum norðurlendsk- um londum er stór ósemja innan kirkjuveggja um sam- kynd paraløg, og hvørt tey skulu fáa kirkjuliga signing ella ikki. Í finsku kirkjuni og íslendsku kirkjuni er spurningurin til umrøðu. Í norsku kirkjuni eru biskup- arnir í tvíningum, har meir- ilutin - teirra millum Øy- stein Larsen - er ímóti sam- kyndum paralag. Svenska kirkjan hevur við biskupum sínum longu gjørt forbøn- arritual fyri samkynd, og danska kirkjan hevur við biskupum sínum - undan- tikið okkara egna - hin 28. oktober 1997 givið loyvi til dugstænastu ella andakt at boða frá (markera) sam- kyndum paralag. Høvuðsstýri fegnast á ein serstakan hátt í ár saman við kirkju okkara og øðrum samkomum, at Harri okk- ara, Jesus Kristus, lat seg føða og varð boðaður fólki okkara, men vit harmast, tá ið orð hansara ikki verður virt og hildið. Nesvík hin 29 apríl 2000 Vegna Høvuðsstýrið fyri Kirkjuligu Heimamissiónina Hilmar Danilesen, formaður Tom Skaale, aðalskrivari Einfaldur spurningur til Hans Paula, Rolf og Berg Stóra fjøldin av føroyingum, ið vil ganga sjálv- stýrisleið fer nú at ótolnast. Einki er hent á hesi leið síðani bankakervið bleiv føroyskt í 1993. Edmundsa landsstýri blokeraði opinlýst alla gongd á sjálvstýrisleið og hetta lands- stýrið, ið nú situr, hevur líka so effektivt steðg- að einari náttúrligari við at gera fullveldis- loysning til ein ultimativan kardinalspurning. Fólkið hevur higartil víst tol og latið landsstýrið arbeitt við sínari loysn. Framferðin sá í ávísan mun skilagóð út og ikki minst okkara sym- patiski landsstýrismaður í sjálvstýrismálum hevur heiðurin av, at tann tigandi meirlutin hevur verið friðaligur, og at tjakið hevur verið á einum rímuligum støði.Nú tvey umfør av samráðingum við Danmark hava verið, so sæst at ætlaninar hjá Landsstýrinum hava verið órealistiskar - ja, onkur vil kalla tær luftkastellir og okkurt týður uppá, at fullveldis- viðhaldsfólkið í ávísan mun er við at fara í panik, tí kjakið er í seinastuni púrasta av- skeplað. Vit hava lagt merki til, at tey, sum hava eina aðra meining enn tey „frelstu“ verða hongd út fyri farna lívsleið,útsjónd,uppruna - snøgt sagt „terror“ so eingin skal ditta sær at opna munnin ímóti teimum „ortodoksu“ og rætthugsandi. Hetta er ógvuliga stórt spell og skaðar bæði so og so. Tað er einki so týdn- ingarmikið í einum samfelag sum talufrælsi - innan ella uttan fyri ein ríkisfelagsskap. Duga vit ikki at respektera tað, so eru vit ikki búgvin til politiskt frælsi. Tað er tó ikki bara hesin parturin av fullveldisprocessini, ið er broyttur. Upplýsingarnir, ið vit fáa um framtíðarútlitini, eru eisini versnaðir á tann hátt, at teir eru alt ov „ullintir“ - hettar hóast vit í dag vita nógv meira enn tá hvíta bók kom fram. í dag vita vit, at skiftistíðin verður 4 ár, og at danski stuðulin verður skerdur við 300 milliónum um árið, so her skuldi verið lætt at rokna út, hvørj- ar avleiðingarnar verða. Ístaðin verður fram- haldandi tosað um 15 ára skiftistíð, og eks- pertarnir hjá landsstýrinum, ið fyri nøkrum mánaðum síðani ferðaðust landið runt og greiddu frá, hvar eru teir? Á sama ullinta borð ber svarið hjá Høgna Hoydal uppá fyrispurn- ing um lestrarmøguleikar í framtíðini hjá føroy- ingum í Danmark. Svarið var, at vit fáa somu rættindi sum aðrir norðbúgvar. Tað inniber, at føroyingar missa rættin til S.U. og sokallaða Føroyafrádráttin. Teir missa rættin til eina røð av ókeypis útbúgvingum, ið ikki eru aka- demiskar. Samanumtikið rættindi, ið tey, ið ikki hava haft tær stóru fíggjarligu fyritreytirnar, hava notið gott av. Tað vildi verið meira heið- urligt at upplýst um hetta, tá ið svarið í ting- inum bleiv givið. Fullveldisætlanin hevur fingið sítt pláss í føroyska samfelagskjakinum og sín møguleika bæði so og so men nú sær út til, at „processin“ er við at koyra føst. At blíva við at troðsa ímóti fólksins vilja førir ongantíð til nakað positivt. Løgmaður kann væl heldur ikki liva við, at hann ikki gekk nakað stig á sjálvstýrisleið tey árini hann sat. Sjálvstýris- sinnaðir føroyingar spyrja : Hvussu leingi kann Tjoðveldisflokkurin sleppa at seinka sjálvsstýr- isgongdini? Alivinnan er komin heimaftur P/F Vestlax hevur gjørt avtalu við altjóða alifyritøkuna Pan Fish ASA um samstarv í føroysku alivinnuni. Avtalan merkir, at tey alibrúkini, Pan Fish ASA herfyri keypti frá føroyingum, aftur koma undir føroyska leiðslu. Talan er millum annað um alt Sundalagið EDVARD JOENSEN Vestlax er nú vorðið ein rættiligur risi. Bæði innan alivinnu, og sum felag sum heild. Mánadagin gjørdi Vestlax avtalu við altjóða alifyri- tøkuna Pan Fish ASA, sum norðmenn eiga, um sam- starv í alivinnuni í Føroy- um. Avtalan ber í sær, at tær alistøðirnar, sum Pan Fish herfyri keypti í Føroyum, nú verða lagdar undir nýggja felagið, sum fer at eita Vestlax. Frímund Hansen, stjóri í Vestlax, sigur, at tað merkir, at føroyingar nú aftur hava avgerðarrættin yvir hesum alibrúkunum. Talan er um alibrúkini í Sundalagnum og í Oyndar- firði. Smoltstøðina Laksá og sláturvirkið í Oyndar- firði. Norðmenninir hava keypt ein part av Vestlax, men lat- ið avgerðarrættin yvir ali- vinnuni í Føroyum til føroy- ingarnar. Býtið í felagnum er soleiðis helvt um helvt, sigur Frímund Hansen, sum tó ikki vil upplýsa, hvussu nógvir pengar eru ímillum, nú selt og keypt er. Samanleggingin merkir eisini, at Vestlax fær ein av Av Vestsalmon í Kollafirði, har leiðslan í Vestlax heldur til, fer umleið helvtin av før- oysku alivinnuni at verða stýrd í framtíðini ( Savnsmynd) fýra føstum nevndarlimum í Pan Fish. Tað er við rationaliseri- ngum fyri eyga, at teir eru farnir í hetta samstarvið, sigur Frímund Hansen. Og tann rationaliseringin fer so at merkja, at eitt nú kryvji- virkið í Oyndarfirði helst fer at lata aftur. Tó verður tað nokk ikki beinanveg, sigur Frímund Hansen, stjóri á Vestlax. Hinvegin fer samstarvið at merkja, at umsetningurin hjá felagnum verður nógv størri, enn hann er hjá báð- um fyritøkunum í dag. Frímund Hansen sigur, at teir vænta at kunna umseta fyri umleið tað sama, sum øll føroyska alivinnan gjørdi í fjør. Hann nevnir eitt tal, sum nærkast teimum 800 milliónunum. Frímund Hansen, stjóri í Vestlax, sigur, at hóast tað kanska endar við eini niður- legging av virkinum í Oyndarfirði, fer nýggja fel- agið at gjalda fleiri arbeiðs- tímar út árliga, enn bæði tey gomlu gjørdu tilsamans. Eisini eginpeningurin er stórur í nýggja felagnum. Góðar 100 milliónir krónur, sigur stjórin. Í grundini er hetta ikki nakað nýtt, at hesi bæði fel- øgini samstarva. Nú verður samstarvið bara betri út- nyttað fíggjarliga, sigur Frí- mund Hansen. Fyrr hava hesi bæði fel- øgini samstarvað um so mangt, sum er felags í ali- vinnuni. Millum annað flut- ning millum alistøðirnar og sláturvirkini. Hendan samanleggingin ger eisini felagið so mikið stórt, at nú ber til at seta eitt nú leverandørunum treytir. Frímund Hansen sigur, at samanleggingin merkir, at Vestlax nú eigur eina knappa helvt av føroysku alivinnuni. Talan er um eini 40-45% av samlaðu nøgdini í føroysku alivinnuni. Í loyvum er talan um ein fjórðing, sigur hann. Hetta ber eisini í sær, at betri ber til at stýra vinnuni, og sostatt fer hetta eisini at koma umhvørvinum til góð- ar, tí nú eru tað færri alarar á hvørjum firði. Frímund Hansen sigur, at norska felagið Pan Fish, sum er skrásett á børsinum í Oslo, alir eini 80.000 tons av laksi árliga um allan heim. Nýggja Vestlax felagið fer at ala umleið 30.000 tons av sílum og laksi árliga. EDVARD JOENSEN Sum vanligt hevur verið í 35 ár, varð musikstevnan hildin dýra biðidag. Tvør- oyrar Hornorkestur skuldi skipa fyri stevnuni á Tvøroyri, men tað varð broytt soleiðis, at talan gjørdist um eitt felagstiltak á Oyrarbakka ístaðin. Vanligt er, at orkestrini skiftast um at skipa fyri stevnuni. Men nú Smyril fór í dokk, fór alt tiltakið, sum tvørafólk høvdu skipað fyri, í vaksið, so at siga. Tað var rætt og slætt ómøguligt at Musikstevna á Oyrarbakka Árliga musikstevnan varð í ár hildin á Oyrarbakka, hóast ætlanin var, at hon skuldi vera á Tvøroyri. Men ferðamøguleikarnir til Suðuroyar oyðiløgdu hetta flyta fólk og útgerð um Suð- uroyarfjørð við Claymore. Og tað siga suðringar fyri púra vist, at hetta verður ikki aftur. »NO MORE« hava teir doypt skipið. Anna Kirstin Thomsen segði, tá hon setti stevnuna í Felagsskúlanum á Oyrar- bakka, at var tað ikki við góðari hjálp norðaneftir og onkrum ljósum høvdi í Klaksvík, varð als eingin stevna í ár. Og hon beyð í setanarrøðu síni øllum væl- komnum til musikstevnu á Tvøroyri dýra biðidag næsta ár. Tá varð klappað í fimleikarhøllini í Felags- skúlanum á Oyrarbakka. Ikki tí. Áhoyrararnir vóru alt ov fáir, sum høvdu leitað sær til hesa konsertina, sum Tvøroyrar Hornorkestur byrjaði. Tá konsertin byrj- aði vóru bara nøkrir heilt fáir áhoyrarar uttaneftir, umframt spælararnar úr hin- um orkestrunum, á áhoyr- araplássunum. Men tað vaks tíbetur eitt sindur, sum út leið. Átta vóru orkestrini, sum fingu 15-20 minuttir í part. Onkuntíð hava orkestrini verið fleiri til musikstevn- urnar, sum verið hava. Vanligt er at enda musik- stevnukonsertirnar við ein- um felagslagi. hesaferð var tað ein sonevnd »Tvøroyr- arpotpourri« við løgunum »Eitt fótbóltslið sum TB - Eg hitti fólk, sum siga, at eg droymi - Í summarskrúð bjørt Suðuroyggin lá«. Og tað ljóðaði bara heilt væl. Musikstevnan eigur at vera dýra biðidag, og tað ætla tvørafólk eisini, at hon skal vera komandi ár. Á Tvøroyri. Um Guð vil, og Smyril siglir. Anna Kirstin Thomsen setti musikstevnuna á Oyrar- bakka ( Mynd: Edvard Joensen)