leygardagur 11. januar 1997síða 15

nevnda >Tilboðið<, sum danski ráðharrin Alberti hevði veitt honum. Hetta bar í stuttum við sær, at løg tingið kundi fáa meira vald og åvirkan, um føroyingar vóru fúsir at gjalda meira skatt. Hetta vildi ein stórur partur av føroyingunum ikki, og hetta var so avger andi fyri valúrslitið nevnda ár, tå Oliver Effersøe vann stórsigur - og eftir henda sigur kundi proklamera í fólkatinginum, »at vi færin ger føler os ganske som danske«. Harumframt åvar aði Effersøe stjórn og ríkis dag móti føroyskum >sep aristum<, sum vildu beina fyri donskum máli i Føroy um og loysa frá Danmark Livdi víðari Hetta markerar altso tann politiska ósigur, sum før oyskur sjålvstynspolitikkur var fyri í 1906; men tó livdi sjálvstýnshugsjónin víðari og hon kemur til sjóndar í fyrstu stevnuskránni hjá Sjálvstýrisflokkinum, sum er frå 1909, ið er soljóðandi at virka fyri at útvega øphinpginum Sí tora dt ri , , so stør , um gjør r it 4 ) stjórr FIÁ Í t var 4 4 før ku landsra t hald P j skipan. sum ásetur at før l ysk mál eru savnað undir cinun ídonskum bladm j ráðharra at holigan hátt í fyri at fáa løgtinginum stórri inntekur til vega at veita førovska málin um sømu rættindi sum dons kum í ø tun før Á in ið urskiftum Høvdu førovingar tikið við javnaðarlfokkurin fekk um bodan å tingi i 1928 Vit kunnu taka saman um her við orðunum hjá Ann- finni í Skála í >Stjórnarskip- anarmálinum 1946«: Hesin søgufrødingur skrivar at høvdu føroyingar tikið við »tilbodnum«, so hevði týdn- ingur løgtingsins vaksið munandi. >Tilboðið varð av ongum, tí danska ríkis- stjórnin slakaði fyri hvøss- um føroyskum mótmælum Danskir stjórnarmenn søgdu, at uppskotið snúði seg um privattilboð, sum løgmålarådharrin Alberti hevði sett fram Sambandsflokkurin varð stovnadur hetta sama árið av monnum, ið ikki vildu taka við tilboðnum. Hesin flokkur umboðaði serliga yvirstættina í samfelagnum bændur, vinnulivsmenn og tænastumenn - teir vildu varðveita samfelagið, sum tað tá var Sama árið varð Sjálvstýr isflokkurin stovnaður av monnum, ið høvdu hugsað sær Føroyar sum annað enn eitt hjåland - og legtingið sum annað enn ertt rådges andi ting. Teirra hugsjón var, at:legtingið skuldi fáa ávísar heimildir. sølerðis at tað kundi taka avgerðir í sertøroyskum málum Politiska stríðið millum Sjálvstynisflokkin og Sam bandsflokkin helt fram tey næstu 20 árini. Sambands flokkurin heyði mest sum alla tíðina memmlutan á ungi I 1918-1920 hevði Sjálv stýrisflokkurin meirilutan av fólkavaldu ungmonnun um - men efursum løgtingið bert var ráðgevandi, og sjålvstyrismenn annars høvdu lítið at:siga í féroys ka samfelagnum, so fekk hetta ongan avgerandi pol tískan tydning Javnaðarflokkurin 1925 og fekk løgtingsumbodan 1928. So var enda á tvíflokkaskipan im í føroyskum politikki I varð stovnaður í 1923 varð legtingslógin amtmað hrovtt nú vóru tilbodnum« frå Alberti løemålaråddharra, hevdi týdningur løgtingsins vaksið munandi Men »tilbodid« vard av ongum Vikuskiftið urin og provsturin ikki long ur føddir tingmenn. Tingið fekk rætt til at kæra, um embætismenn gingu ikki eftir lógini - og almennir stovnar vóru ikki væl riknir Lógir um serføroysk viður- skifti skuldu í so stóran mun sum gjørligt leggjast fyri tingið til ummælis, áðrenn tær vórðu settar í gildi Kongur kundi senda tingið heim osfr 1919 teknaðu føroyskir studentar (Lisberg úr Fam ien) flagg okkara. Sjálvstýr ismenn tóku tað skjótt til sín. Sjålvstyrisrørslan við urkendi tað sum føroyska merkið 1928 høvdu Sjålvstyris flokkurin og Javnaðarflokk urin meiriluta í tinginum, og teir samdust um atseta fasta millumtinganevnd, Lands nevndina, sum skuldi átaka sær summar fyristtingar uppgávur, sum higartil høvdu verið undir amtinum Landsnevndin fekk eina skrivstovudeild, og í 1939 Edvard Mitens til nevndur skrivstovustjori varð løgtingsins 1 Ein ring tid 1930. ár voru fir MI Fø ut (tr tið ' arð ' ikno » ir KIT 4 Í Uu Í 117 millum ríkisstjórnina og legungið um at fåa bøtt um tær fíggjarliga avleiðingarn ar av búskaparkreppuni 1934 kom tann fyrra fíggj arætlanin (nevndur Finans planurin) í gildi, hon skuldi galda í 5 år. Løgungið fekk kr. 100.000.- um árið úr rík iskassanum + ymisk onnur rættindi. Men, fíggjarætlan in fekk ongantíð tann týdn ing, sum menn høvdu ætlað he nni 1939 kom onnur tiggjar vtlanin. sum skuldi geva Ísroyingum kr. 400.000,- í 5 ár. Kriggið kom so í 1940 Landbúnaðarábótin, sun fekk gildi í 1938 manninum líkindi at im týd þ i LÆ, Vi kh S ; k k 3 kk 3 k > her Í Dp 1 KA må við i høvd f Á flokk í í I } i kkit | } SJÓVINNUt k Vi KK T lík r } H gr nur { 417) rat sk i k I K hank { | leið nýggja flokki. sum virkað føroyskum vinnulivi og lør yskum búskapi at frama Eftir 9. april 1939, tå Danmark varð hersett av týskarum, kravdi fólka flokkurin, at Legtingið tók Vikuskittið við teimum heimildum, sum danska ríkið til tá heyði havt í hondum. Meirilutin í tinginum tók ikki undir við hesum, og Sjálvstýrisflokk urin, Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin gjørdu semju við amtmann Hil- berg. Urslitið varð Brá- feingissstýrisskipan fyri Føroyar frå 9. mai 1940 12. april 1940 hersettu bretar Føroyar. Teir løgdu ikki uppí ríkisrættarligu stóðu Føroya; men teir við urkendu føroyska flaggið 24. apríl 1940. Aðrar hend ingar vóru, at løgtingid fekk lóggávuvald, og Trygging arsambandið varð sett á stovn við einkarrætti til at tekna nýggj tryggingar skjal. Eisini eitt dómi um viljan til at menna føroyska vinnu A løgtingsvalinum 24 august 1943, bartalsmessu valid, misti Sjålvstyris flokkurin sina løgtingsum bodan. Sperrireglan, sum kravdi ein umdømisvaldan gjørdi hetta. Sjálvstýris flokkurin var ikki umboð aður á tingi frá august 1943 til november 1946 beisk hørd stríðstíð | kaflokk r H tu i tar Í tikk h á Sat handstlokk i Javnaðarflokkinum. Hetta var ein tíð, tá Fólkaflokk urin hevði stórt politiskt vald og stóra ávirkan. Støda teirra til loysingarspurning m varð lýst í Dagblaðnum stutt eftur, at dagurin fyri folkaatkvøduna i 1946 var åsettur. Dagblaðið skrivaði at teir veljarar, sum vildu loysing, skuldu atkvøda fyri Teir ve ikki vildu loysing, men sum heldur ikki tr í ukveða fyr IOYSIÐg sum 181 ystaðu sær at L hjá donsku stjórnini. skuldu nei við stjórnarupp skotið Púra greitt og uttan drál Urslind av folkaatkvøduni k f øll Ef h hev) ø ; » x 4 kl k kk kk kl k Í i ki kk ) i i } | ; } í 4 > Í kkurin. Zaka W KT I k virkað fyri loysing í 19 Fleiri av hesum monnum vóru komnir aftur til Føroya eftir krígslok 1945, aðrir høvdu virkað í Føroyum og tikið lut í teirri politisku menning, sum hendi í Før- oyum krígsárini Teirra politiski boðskapur var heilt greiður. Teir kravdu loysing frá Danmark og at demokrati ella fólka- stýri skuldi virka á øllum samfelagsligum økjum - bæði politiskt og sosialt Fyrsti stóri valsigurin hjá tjóðveldismonnum hendi í 1954. Kreppan fyrst í 50 árunum rakti serliga tey minni mentu. Erlendur Pat- ursson varð í hesi tíð valdur til formann í Fiskimanna felagnum. Sambandið mill um hetta felag og Tjóðveld- isflokkin fekk stóran týdn- ing. Aftaná 2 verkføll stóðu fiskimenn so stinnir um Tjóðveldisflokkin, at at kvødutal floksins varð 3 faldað við valið 1954. Tað var sostatt við tí 3ðja ella um vit taka Vinnuflokkin við - so við tí 4ða føroyska flokkinum á sjálvstýrisleið, at loysingarhugsjónin varð førd fram púra greitt og utt an drál. Um heimastýrislóg ina skrivaði Erlendur Pat hl : vi færinger føler os ganske som danske« er Effersøe proklamera i fólkatinginum eftir at hann hevði vunnið stórsigur á Jóannes Paturson á følkatings valinum 1906 Síða 15 ursson í desember 1950 „Nýggja stjórnarskipan fingu vit. Hon gevur hverki tjóðarrættinum ella tjóðar skylduni semdir. Undarligt er at geva gætur, hvussu tað ber til, at henda stjórnar- skipan kom. Tað vóru aftur- haldskreftirnar, sum settu hana í gildi, men tað var frælsisviljin í tjóðini, sum trýsti teir til tess. Uttan loys ingarmeiriluta á fólkaat kvøduni var heimastýrislóg in ikki til í núverandi líki Hann, sum er hugtikin av hesi lóg og heldur hana vera stóran fong, átti at geva hesi sannroynd gætur Heimastýrisskipanin varð tíkin til tess at byrgja fyri sigri tjóðfrælsishugsjónar innar. Tjóðin fekk tátu í staðin fyri frælsi. Harvið fór eisini ábyrgdin. So er einki at byggja á Eftir hesi landsins hægstu lóg hava vit ikki ábyrgd fyri okkum sjálvum og tilveru okkara Hetta er SIgda heimastýrismenninir, tað sum ger landsskipan okkara so frálíka kundi Oln