leygardagur 18. januar 1997síða 13

Herferðin ikki st Hvat hendir so í Bretlandi í málinum um grindadråp! -Tað seinasta vit hava frætt frá EIA er hetta, at føroyingar mugu gevast við grindadrápinum, tí tað er heilsuskaðiligt at eta grind, sum inniheldur kviksilvur og PCB. Serstakliga tí at landsstýrið hevur bannað enskum neytakjøti, vegna heilsuvanda, er tað ómor- alskt, at sama landsstýri loyvir grindadrápi sigur Jennifer Lonsdal frá EIA í bretska blaðnum The Ex- press 29. desember í ár Eg haldi, at EIA átti held- ur at kannað, hví hvalurin er dálkaður og av hverjum, tí hetta er stórri hóttan móti hvalinum enn okkara grindadráp Dánjal vísir eisini á, at nærri okkum enn London liggur Dounrcay, har bretar havt bygt eina endurvinn ingstød ul geislavirkin evni Hendir eitt óhapp á hesi stóð, verða flest allir hvalir dálkaðir í senn og er hetta ein hóttan, ið hann heldur átti at kannast nærri Men tað krevur, at td EIA fer í hernað móti Bret- landi sjálvum, og tá er lættari at vinna sær pening burtur úr einum lítlum oyggjasamfelag, sum livir við og av náttúruni, og ikki hava pening at verja seg við í Bretlandi, eins og vit eiheldur hava somu „væl- vild“ frá enskum fjøl- miðlum sum teir. Aftan fyri alt falsid og retorikkin hev- ur alt hetta bert eitt endamál, og tað er at vinna pening burtur úr málinum sigur Dánjal Petur Marius- sarson við Tíðindablaðið Sostalin Louis Wilson stæddur í London, har hann ger eitt sera gott arbeiði fyri Føroyar og førovingar. Hann kundi verið ein frålikur lobbyistur hjá føroyskum politikarum fyri at framja søk føroyinga í mongum málum Vikuskiftið Vikuskiftið Síða 13 >...nú eg eri í klassískum jør0dildi staddur...< Heðin M. Klein ummælir Alexandur Kristiansen: Lógvalestur 33 týðingar - Fannir 1996 - kr. 66,- Fyrr í ár kom út yrkinga- savnið Lógvalestur „týðing ar eftir Alexandur Kristians en, týðingarmeistaran fremri øllum ødrum føroy ingum, sum nú eru uppi, at týða í bundnum máli. Í savninum eru 33 yrkingar eftir 25 evropéiskar orða smiðir og skøld. Talan er | um fjølbrovtt savn, fevnir | rættiliga víða tíðar sæð ann elsti yrkjarin teddur Griíkkalandi u. 560 f.Kr tann »yngsti Russland 1911 Savr 1 onirtieisir hvussu yrkingarlagið alsamt skiftir og broytist, og hvussu yrkt hevur verið ym isk tíðarskeið og heilt upp í okkara old Týðingar eru grikskari og rómverskari fornøld, fyri Krist og eftir Tá ið tytt er úr slíkum mál um, sum týðarin ikki kennir, eru yrkingarnar fluttar úr donskum, verður sagt í for orðinum. Annars eru í savn inum yrkingar eftir hópin av gitnum og nú klassiskum evropéiskum høvundum, t.d. Shakespeare, Goethe, Schiller, Lord Byron, Eliz- abeth Browning, Paul Ver- laine, Yeats, Rainer Maria Rilke, so at nakrir eru nevndir - umframt at norð- búgvar, sum tey, ið vita um skaldskap, kennast við, eru slopnir upp í part - úr Svø- ríki Esaias Tegnér og Karin Boye, úr Danmark sjálvur Grundtvík gamli, úr Íslandi Jónas Hallgrímsson og Hannes Hafstein Endarímið, sum mong knyta at yrking yvirhøvur, var ókent, bæði í grikskari og rómverskari fornøld Men yrkingin var ymiskt bundin í stevi og í metrisk um formum. Yrkingarnar kundu eisini verða flokkad- ar við felagsheiti eftir inni- haldi, t.d. var epigramm upprunaliga gravskrift, er seinni vorðið stutt og fynd- bæði úr ug yrking ella erindi, kanska við satiriskum broddi. Eini 100 år f. Kr skrivaði grikkin Maleagros hetta epigramm, sum í Lógvalestri eitur Gravskrift og ljóðar soleiðis Sæl veri tú, móðir jørð, lætt hvíli tú á Aisigénes Ongantíð = + sítt var hann ein byrði hjá tær Johann Wolfgang von Go- ethe er ein tann gitnasti týski rithøvundurin nakran- tid. I hesum savninum eru tvær yrkingar eftir hann Rómversk Elegi, ið her stendur sum sjålvstødug yrking, eru í veruleikanum V. táttur í yrkingar-nnginum Rømische Elegien. Hin yrk ingin er Mignon, sum var navnið, hann gav ungar! gentu í verki sínum Wilhelm Meister. Ýrkingin er í trim um grindum, og Goethe byrjar hana soleiðis Kennst du das Land, wo die Zitronen blúhn, Im dunkeln Laub die Gold Orangen glúhn, Ein sanfer Wind von blauen Himmel weht Die Myrte still und hoch der Lorbeer steht g Alexandur Sig, kennir gi tað land i glæmu gylt har sitrusfruktin lýsir gróðurmilt harsvalligt lotið gjøgnum leyvið fer, og myrtan blíðan sína krúnu ber? Tað land, tað land. A untist mær at vitja hagar unnisti við tær Eini tjúgu ár yngri enn Go- ethe var Friedrich Hørder- lin. Munur var á, hvussu mikið var gjørt burtur úr teimum báðum, meðan teir livdu. Hørdelin gavst nakað tíðliga at yrkja, gjørdist óð- ur í høvdinum og livdi síni seinastu ár einsamallur og gloymdur. Men eftirtíðin hevur sett hann høgt. Sagt hevur verið um hann, ta hann var millum teir fyrstu at sansa og fata og gera mál- ið leyst av sjálvum høvind- inum. Tvør yrkingar eftir Hørderlin eru í Lógvalestri Onnur er Hálfte des Lebens, sum Alexandur týðir Mið- lívs Fyrst Hørderlin Mit gelben Birnen hánget Und voll mit wilden Rosen Das Land in den See, Ihr holden Schwáne Und trunken von Kiissen Tunkt ihr das Haupt Ins heiligniichterne Wasser Weh mir, wo nehm ich, wenn Es Winter ist, die Blumen, und wo Den Sonnenschein Und Schatten der Erde? Die Mauern stehn Sprachlos und kalt, im Winde Klirren die Fahnen Og Alexandur Ny lysir av landi hin gula grødid á ungdómsins oyggj Og hvítar oknir - hollasu vinir ástardruknir søkja tit tykk- um gloymsku og ró Vei mær, hvar er at finna á vetri tey blóm hitt sólar skinið teir jarðar skuggar? Veggirnir málleysir kaldir, ívindinum veður hanarnir glinta Í Lóg lestri hevur Alex andur tytt, ella heldur end uryrkt, hópin av sonettum sum lítið hava verið íðkaðar á føroyskum - og eisini lítið tyddar. Sigast må, at tann vi for skaldslig k sk væl útborin tað er Alexandur í rikiligt mat Eina helst åstaryrkingar hava verið skrivaðar í sí nettformi, síðan tær so at siga vóru uppfunnar í Italia miðskeiðis í 13. eld. Sha kespeare skrivaði sínar git nu ástaryrkingar sum son ettir, men hann skrivaði tær við øllum 14 reglunum út í eitt, sum eitt ørindi. Seinni hevur verið vanligt at loysa tær upp í 4 ørindi, so at tvey tey fyrru verða 4-reglað, tvey tey seinnu 3-reglað Soleiðis verður eisini gjørt í hesari týðingini av sonett nr. 116, her nevnd Sannur kærleiki. Shakespeare endar hana soleiðis Love's not Time's fool, tho- ugh rosy lips and cheeks Within his bending sickle's compass come; Love alters not with his bri- ef hours and weeks, But bears it out even to the edge of doom. If this be error and upon me proved, Í never writ, nor no man ever loved Og Alexandur tulkar Og deingir tíðin sorg á mann og viv og elvir stúran teim og vesal kor, man kærleikin tó eiga ævigt lív og broytist ei, sum annars hugskot ør Er hetta ósatt, gloym so míni orð. Men gloym so allan kær- leika á jørð Lurtarnir hava varnast, at í yrkingum ber ikki til at týða orð fyri orð. Huglagið í yrk- ingini, sjálvur stemningur- in, er líka so umráðandi sum innihaldið. Bæði skulu síggjast aftur í týðingini. Tí er týðingin tað sama sum enduryrking. Ella sum norska skaldið Olav H Hauge segði: >Týddar yrk- ingar eru egnar yrkingar< Tí er umráðandi, at týð- arin dugir bæði snildi og hógv, at yrkja uppii, og at vera trúgvur móti grund vellinum í yrkingini Sum dømi um, hvussu 6 førur Alexandur kann vera í síni enduryrking at nevna endareglurnar týðing hansara av teirri kendu íslendsku sonettini eftir Jónas Hallgrímsson Nú andar suðrið sæla vin dum Þýðum. Í yrking síni biður Jónas skald fuglir fari eg heilsa - »ef að fyrir ber/ ein gil með húfu og rauðar skúf í peysu«. Í endur erð eink sagt I entan er tlatin breiðir dreymar sínar út blik Iey bæði 3-reglaí u endaørin om soleroIs Væl verði tær, ið fagurlátin fer við fríðum veingjaspenni tínar leiðir í dalin inn at syngja songin tin har undir homrum, kvødu henni ber, sum ut å blik væl sinar dreymar breidir, trúfasti trøstur - tað er vina mín Hetta er enduryrking av tí slagnum, at Janus Djurhuus rennur fram fyri teg. Alex- andur er einki aftari. Men tó at teir líkjast, eisini í vak- urleika og málsligum ljóma, er Alexandur upp aftur lætt- hentari enn meginskaldið Báðir eiga teir tað í felag, at teir á hepnari stund kunnu gera týðingar, sum standa einki aftan fyri sín uppruna Forlagið Fannir hevur givið út Lógvalestur, sum kostar 66 kr. í bókabúðun um. Og tað er ikki nógv fyri hetta dygdarverk. Vónandi verður hon nógv keypt og lisin - og givin. Tær mongu ástaryrkingarnar gera, at hon er væl hóskandi sum jólagáva - til hansara - og til hennara 10.12.96 Heðin M. Klein Soleiðis ummæli í Útvarpi Feroya 12. des. 1996.