týsdagur 21. januar 1997síða 8

8 tíðindablaðið + Rahyft: Búskaparfróðingur um danska studningin til Føroyar: Hann trystir lønirnar upp og måar stóðið undan fiskivinnuni Fiskivinnan hevur ikki klárað at borið tað kostnaðarstóðið, sum er bólgnað upp av ríkisstuðlinum úr Danmark, sigur Hermann Oskarsson, búskapar- fróðingur Blokkstudulin ger. at vit kunnu loyva okkum at hava eitt forbrúk sum er 10-15 c hægri, enn vit kundu havt. Men hann er eisini vid til at máa stóðið undan útflutningsvinnunum og teimum vinnum á heimamarknaðinum, sum kappast við innfluttar vørur Ak! BERTHOLDSEN Stuðulin, vit hvert ár fáa úr Danmark, måar rentabili tetin undan fiskivinnuni, tí hann er við til at trýsta løn arlagið upp á eitt stødid sum, vinnan ikki klárar at bera Hesa niðurstøðu er Her- mann Oskarsson, búskap- arfrødingur á Hagstovuni, komin til Hermann Oskarsson helt mikukveldið fyrilestur á Fiskirannsóknarstovunt, har hann m.a. metti um, hverja åvirkan árligi ríkisstuðulin úr Danmark hevur á før- oyska búskapin Økir vælferðina Hermann Oskarsson sigur, at árliga veitingin úr Dan- mark, gevur okkum møgu- leikan at hava eitt hægri for- brúk enn tað vit sjálvi fram- igur Hermann Oskarsson leiða fyri At lond hava størri for- brúk enn framleiðslan í ein- um ári kann betala, er nú heldur ikki so óvanligt - Men vit kunnu gera tað í eitt langt áramál, uttan at hava undirskot á gjaldsjavn- anum, og harvið uttan at seta okkum í skuld til onnur lond. Og tað er óvanligt, segði hann Buskaparfrødingurin sig- ur, at umframt tær verur, vit kunnu innflyta í býti við fiskin, vit útflyta, og tær vørur og tænastur, ið vit framleiða til okkum sjålvs, kunnu vit hækka forbrúkið eini 10-15 prosent, sum rík- isstuðulin betalir So beinleiðis ávirkanin av ríkisstuðlinum er, at hann økir um vælferðarstigið. sigur hann Men hann legði afturat, at veitingarnar hava onnur á- rin enn tað Hverji árin blokkstuðulin hevur alt í alt, vidgjørdi hann ikki Men hann vidgjørdi hverja ávirkan, veitingin úr Danmark hevur á lønarlag og bygnaðin í vinnuni Ríkisveitingin er ein blokkur, sum fer í lands- kassan og verður brúkt eins og allar hinar inntøkurnar hjá Landinum - Tað vil siga, at í fyrsta umfari hevur ikki verið neyðugt hjá tí almenna at krevja so høgan skatt frå okkum borgarum fyri at fíggja almennu nýtsluna — Tað hevur so aftur ført við sær, at tøka inntøkan hjá fólki hevur verið lutfallsliga hægri, enn hon annars hevði verið Og í ðrum umfari hev- ur tað almenna gjørt fleiri fløgur og veitt fleiri tæn astur enn annars Eitt triðja er, at fram leiðslan í ødrum vinnum hevur óivað eisini verið hægri enn hon annars hevði verið, tí at tann økti eftir- spurningin, sum rikisstudul- in skapar, setir framleiðslu í gongd, sum vit annars ikki høvdu havt Hermann Oskarsson sig- ur, at sostatt kann staðfest- ast, at donsku skattaborg- ararnir fíggja eitt forbrúk hjá okkum føroyingum, sum vit annars ikki høvdu havt Avirkar prísin á fer- oyskari framleiðslu Hermann Oskarsson hevur í hesum sambandi býtt vør- ur og tænastur upp í tveir hevuðsbólkar Vinnur í kapping á altjóða marknaðinum og vardar vinnur á heimamarknaði- Nr. 13 — 21. JANUAR 1997 num Vinnurnar í altjóða kapp ing eru sjálvandi útflutn- ingsvinnurnar og tær verur, vit sjálvi gera, men sum vit eisini kunnu innflyta, eitt nú skipasmíð, matvørur, øl og sodavatn, prentlutir og ann- að Tær vardu vinnurnar eru vinnur, sum ikki kappast við innflutning. Tær eru býttar í tveir bólkar: Tær almennu og tær privatu Fær almennu eru skúlar, sjúkrahús, barnaansing 0.8 fr Tær privatu eru Bankar, sakførarar, bygging. sela, trygging o.s.fr Fyri ta øktu forbrúks orkuna hjá borgarunum, og tí almenna, sum ríkisstuðul in førir til, verða verur og tænastur keyptar. Talan er partvís um verur, vit flyta Inn og party ís um verur, vil gera sjálvi Tann økti eftirspurning urin ávirkar á ongan hátt prisirnar á teimum verum, vit innflyta uttan at hann kanska ul øktan vinning í Føroyum Men hann åvirkar pris irnar á tí, vit sjálvi fram leiða Og tað førir so við sær at tann parturin av vinnu lívinum, sum framleiðir verur og tænastur til heima marknaðin - verur sum ikki kunnu innflytast, kann taka seg betri betaltan enn hann annars heyði kunnað Úrslitið er, at tað al menna, og tann vardi partur In av privata vinnulívinum fáa ráð at betala hægri lønir enn vinnurnar, sum eru í altjóða kapping: útflutn ingsvinnan og førøysk framleiðsla, sum kappast við innfluttar verur So í kappingini um ar beiðsfólk fáa tær vardu Vinnurnar ein fyrimun Ført til ,av-idning” Hermann Oskarsson sigur at formliga hava vit eitt fel ags lønarlag. Såttmålaløn irnar hjá teimum beiða á flakavirkinum, og teimum, sum arbeiða í ein um byggrvirki eru eins Tys, at alt lønarlagid sum tað er, verður trýst hægri upp enn lønargjald før í utflutningsvinnuni og føroysku — framleidsluni, sum kappast vid innflutn ing, kann bera Hetta hevur fleiri aðra staðni ført við sær, at lond eru blivin „av-ídnað“ aftur, tí at tað eru fyri tað mesta idnadarvørur flestu lond flyta út, ella framleiða í kapping við innfluttar verur. Tjóðskanarilga muran ermann Oskarsson sigur, at tí at danska ískoytið til føroyska húsarhaldið hevur staðið við í so nógv ár, er búskapurin lagaður til ta sannroynd, at vit kunnu á- haldandi hava eitt stórri for- brúk enn tað vit framleiða fyri — Feroyski búskapurin er lagaður til tað, eins og hann er lagaður til at fiskivinna er høvudsutflutningsvinnan Hetta hevur fingið bú- skaparfrødingin á hagstov- uni at koma til ta nidurstød- u, at vit eru líka nógv ein sum al „blokkstudningsbúskapur“ sum ein fiskivinnubúskap ur — Tað er einki at ivast í at politiska og búskaparliga umhvervið, eitt land so at siga flýtur í, er við til at skapa „nationalu muruna“ Tí sum tjóð eru vit bæði einstaklingar og ein bólkur - Tað sigst at oyggjafólk eru serlig, og hava okkurt til felags Tad sigst eisini, at fiski vinnutjóðir eru nakað fyri seg Men á sama hátt vænti eg at „blokkstudningstjóð ir“ hava síni felags eyð kenni, sigur Hermann Osk arsson Tað liggur ikki bara ein politisk mura undir tí, at vit áhaldandi hava valt ta pol tísku stóðu, vit nú einaferð hava. Tað liggur eisini okk urt fíggjarligt skil undir tí avgerðini, at verða verandi í danska kongaríkinum og fáa eini 10-15 prosent o maná tað forbrúk, vit annars høvdu kunnað útvegað okkum Vidgangast må, at:vit sum tjóð hava valt at taka ímóti gávuni frå danska fólkinum, og at vit hava lag að búskapin hareftir Vit hava harvið eisini valt politisku og mentan arligu avleiðingarnar, tí eitt hægri forbrúk er okkum meira kærkomið enn poli tikkur og mentan Hermann Oskarsson sig ur, at her kemur so ein tví stóða: kunnu vit líta á, at tå ið eitt heilt fólk - ein tjóð velur eina stødu, sum td okkara, í so langa tíð, so er tað rætt ? Merkir tað, at vit høvdu havt eim lægn livífót um vit høvdu valt at farið úr kong aríkinum Í so máta eri eg spentur uppá hvat fer at henda, tá ið oljan fer at kasta vinning av sær Tí vidførir tað, at loyst verdur frå Danmark, so et eingin onnur grundgeving fyri tjóðskapi enn tað, at vit vænta okkum steri væl stand Máar stødid undan Hermann Oskarsson sigur at helst hevur tað hækkaða kostnaðarstaðið, sum ríkis stuðulin hevur elvt til, verið við til at undirgrava renta bilitetin í fiskivinnuni sum heild, tí produktiviteturin hevur ikki kunna borið tað kostnaðarstigið, sum er bólgnað upp av rikisstudl inum Øvugt støda Fyri at halda fiskarinum og fiskiidnadinum uppi, hevur tað almenna givið rakstrarstuðul og kapital stuðul eins væl og beinleiðis lønariskoyti til virkir og skip - Tað hevði óivað verið eitt rímuligt tiltak, um tað bara var ein fyribils hjálp til at koma ígjøgnum eina skiftistíð Men tað bleiv tó eitt varandi ískoyti, ið sum frá- líður, hevur etið ein stóran part av blokkstuðlinum upp - Men fiskivinna er eðr vísi enn aðrar vinnur vid tað, at råvørugrundarlagid er partur av einari nátúr