mikudagur 29. januar 1997síða 12

tíðindablaðið Nr. 19 — 29. JANUAR 1997 Tórður Jóansson, doktari í målfrødi: Hetta hevur verið eitt øgiligt putl Jóansson ktari í mál 1 u 15 ár síðani r at hugsa henda tankan, um tað kundi bera til, at vit høvdu verið so fulikomiliga avbyrgdir, sum tey flestu halda Vit eru bara 150 fjórð- r úr Hetlandi og góðar f ar úr Skotlandi æði skotar og onglend hava verið sjófarandi í øldir Hvussu kann tað so bera til, at teir ikki onkuntíð hava verið í Førovum eisini? Tórður Jóansson varð so tíkin av hesum spurn- gi, at hann setti sær fyri at kanna hetta nærri Úrslitið av hesum kann- førdi fyri eini viku síðani til, at hann varð út- nevndur doktari í málfræði við lærda háskúlan í Aber deen Hetta hendi 100 ár eftir, at fyrsti føroyski doktarin í málfræði, Dr. Jacobsen, fekk sítt doktaraheitið Til stuttleika kann nevn- ast, at eitt lektarastarv, sum Dr. Jacobsen fekk í lærda háskúlanum. í Aberdeen, í 5 tjóðir Ingum 1914 Var einasta lasta stårv hann hevði Men hann hevði tað stutt Hann hevði ikki hildið meiri enn seks fyrilsetrar, tá ið hann fór til Danmarkar at pakka. Men |. heimsbar dagi forðaði honum í at sleppa aftur til Skotlands og hann doyði í Danmark. áðr enn kríggið var av Men dr. Jacobsen er enn vælkendur á skúlanum í A- berdeen og enn brúka bæði studentar og granskarar tað tilfar nógv, sum liggur eftir hann, sigur Tórður Jóans- son I 1933 varð Chr. Matras doktari í Målfrødi Og tá ið Tórður Jóansson seinnapartin 24. januar vardi sína doktararitgerð, bleiv hann sostatt okkara triði doktari í målfrødi Og tað byrjaði alt sum sagt við, at hann setti sær tann søguligum og landa fréðiliga spurningin um tað veruliga kundi bera til, at vit høvdu verið so fullkom iliga avbyrgdir frå umheim inum, hóast bæði Skotland og Ongland eru so tætt við Fiskadu her í midøld Tórður Jóansson sigur, at tað eru eisini ymsar søgu- ligar ábendingar um, at tað hevur verið meiri samband ímillum okkum og næstu grannar okkara, Ongland og Skotland, enn vit higartil hava hildi9 Skotar komu undir Før oyar at fiska longu í 16 eld. Hetta komst av, at há lendingar vóru farnir at fisk a undir Bretlandi og av ti sama blivu skotar trokadir av sinum egnu grunnum og rýmdu tí norður higar Tórður Jóansson heldur, at tað er lítið hugsandi at teir ikki eisini eru komnir í samband við føroyingar Hann sigur, at hann setti sær fyri at kanna hesi viður skifti Men hann ivadist í, hvussu hann skuldi bera seg at, tí hann er ikki søgufrød ingur Men hann er målfrøding- ur. Og hann helt, at eitt, hann hevåi fortreytir fyri at kanna, var um føroyskt mål á nakran hátt var ávirkað av enskum - Eg visti, at tað eru nógv orð í føroyskum, sum ikki hava sín uppruna í norrøn- um máli. Og ein máti at vita, um samband hevði verið í millum Føroyar og næstu grannar okkara, var at kann- a eftur, um nøkur ávirkan úr enskum var at hóma í før oyskum máli Sjálvur ivadist hann ikki í, at so var, tí tá ið hann blaðaði igjøgnum orðabók - ma hjá Svabo frá uml. 1800, kom hann fram á ein hóp av orðum, sum máttu verða komin úr enskum Þórður Jóansson sigur, at tá var tað, at tankin stakk seg upp um at skriva ein bók um ensk lániorð í før oyskum frá elstu tíðum til í dag Tá ið eg greiddi pápa mínum, gamla landslækn anum, frá ætlanum mínum, gav hann mær tey góðu ráð at syrgja fyri, at fáa mær køna, fakliga vegleiðing og mælti mær til at fara til Bretlands. Tí hann helt, at skuldi eg undir nakað tílíkt, skuldi tað gerast ordiligt Tórur Jóansson sigur, at tað var ikki fyrrenn í 1993 at hann tók endaliga avgerð um at fara undir doktara- ritgerðina. Hann søkti um at sleppa á lærda háskúlan í Aberdeen at skriva hana, og tað leyst og liðugt beinan- veign Sama summar fór hann niður til Aberdeen, og har fekk hann góðar umstødur, egna skrivstovu á universi- tetinum, beint við bóka savnið Tað gingu ikki meiri enn 3-4 mánaðir, vit funnu útav, at hetta var veruliga nakað, at byggja víðari á Vegleiðarin, mælti mær eisini til at halda fram, hóast hann kasseraði nógv av tí fyrsta, eg skrivaði. Men tá ið vit vóru komnir á røttu kósina, gekk tað hampiliga væl Tórður Jóansson sigur, at hann var í Aberdeen í tvey ár. Tá kom hann aftur til Føroyar og gjørdi ritgerð hdna her. samstundis sum hann undirvísti í stud entaskúlanum i Kambsdali Síðsta summar var enda mndritið liðugt og sent nnbundið í trim Síðani hava skúlanum m eintókum mótmenninir lisið ritgerðina g 24. januar vardi Tórður lóansson hana og varð út Ritgerðin er drúgv 300 síður r um ur Nógv put! Tordur Jóansson sigur, at hetta hevur verið eitt øgiligt putl Hann byrjaði seinast í átt atiårunum við ensk-før oysku orðabókini hjá Jóa- nest av Skarði og royndi at samanbera orð í henni við føroysku týðingarnar Aftaná var allur Svabo gjøgnumgingin og síðani eru allar møguligar orða bøkur pløgdar igjøgnum bædi føroyskar og enskar Fyrsta stigið var at skriva upp øll orðini, sum líktust Orðini vórðu so skrivað á seðlar, og síðani á kort, og tá var upprunin til orðið viðmerktur, og eisini, hvønn form orðini høvdu havt á enskum fyrr. Síðani eru orð mi greinað mál- og ljóð fréðiliga og søguligar met ingar eru gjørdar Til tað eru aðrar oråabøk ur brúktar, serliga uppruna- frødiligar, men eisini norr ønar, íslendskar og ymsar norðurlendskar Síðani hevur hann roynt at greiða frá, hvussu orðini hava tilpassað seg føroyskt, bæði ljóðfréðiliga, og tydn ingarfréðiliga, hvat tey merkja, um tey hava broytt tydning, ella um tey kanska hava varðveitt ein gamlan enskan tydning, sum ikki er til í enskum meiri. Og tað er heilt vanligt Tordur Jóansson sigur, at í doktararitgerðini hevur hann skrivað upp 1000 før oysk orð, sum eru læmt úr Væleydnad verja lokin Frá nstru. opponent umir Dr. Peter Grave professart Dr Derrick Mc Clure. professar Tørdur Jóansson Vé eiðarin Gert Rombery rlektar nskum máli Hann hevur býtt or sundur k tíðarsk 3 Tað eru rå um e X málið fyri 1604 en rðini b Lar ro sum er á fs vskt ímillur 1600 TE" eru í Af JaDOkI hjá Svadi ru bytt sundur í tidarskei ið frå SÍK il 1940 ny stu frá 194 JYS | rður Jóans n sigur heitt n iniorð er gomul í feroyskum | er beint ímóti tí, nógv ha hildið Eg var ein av teimun sum helt, at øll ensku orðin i føroyskum høvdu san band vid skip, sluppir fiskiskap Men tað er ikki rætt Orðini hava samband við alt møguligt, bæði ger andisliv og arbeiðslív á landi, t.d. jarðarbrúk. Td. er einki at ivast í, at ripari er enska orðið „reaper at „batlari“ er av enska orð mum „butlar“. Batlari er ikki tl í førøyskum longur men tað er ein maður fyllir á fløsku Hann sigur, at tey flestu eldru lániorðini eru komin av tí, at bretar hava verið í Føroyum, ti føroyingar hava ikki ferðast so nógv tå å døgum Seinni hevur sambandið gingið báðar vegir, ikki minst tá ið skipsfiski skapurin tók seg upp Men fyrr í tíðini vóru eisini nógvir Ísroymgar ymsastaðni í Onglandi og Skotlandi og arbeiddu ella vóru við enskum skipum Eitt nú fóru fleiri fugl firðingar til Grimsby í 1901 at arbeiða í fiski, og tað kann væl vera, at tað hevur sett sín dám á fuglafjarðar málið Eisini í tjågunum og tri atiårum vóru nógvir føroy ingar vid bretskum skipum - Hvussu skjótt tað er hjá einum orði at koma inn í málið, vísir Tórur Jóanson við einum dømi úr Vík, har hann býr Fyrr í øldini var ein vík armaður við enskum trolara Heimaftur við sær hevði hann orðið „tool“, sum merkir amboð Og enn tann dag í dag savna víkarmenn „tulini“ saman og tá ið konurnar eru farnar út við støkkum, og skulu heimaftur, savna tær sum „tulini“ saman, - stokkar noða og tað, sum hartil hoyrir Stóran týdning Seinastu árini hevur aftur