leygardagur 1. februar 1997síða 16

Síða 16 Vikuskittið Vikuskittið anskt í 3. ella 4. flo børnin ert ISK & niskt er. h su SKJÓtt TE at bera seg al og spæla við hini, læra at sita still eina løtu, at lurta, at tiga, meðan onnur tosa. og onkur torir kanska illa at tosa einsa mallur, meðal øll hini lurta Tað er eisini ymiskt hvussu langa tíð tað tekur hverjum einstøkum barni at læra at rokna. skriva og lesa Granskarar eru samdir um. at bæði hugtaksmenn- ing og seinni lesimenningin eru tætt knýttar at málsligu menning barnsins. og málið er ikki vidføtt. hóast íborin evni eisini á hesum eki kunnu vera ymisk Málið menninst í sam skifti við tey, sum eru um okkum og saman við okk um frá fyrsta degi av Målvisindafolk hava eyg leitt og fest á sjónband, at 14 daga gomul børn spjálka og røra seg eftir tónalagnum í málinum á mammuni, tá hon putlar um tað og tosar við tað So tíðliga - kanska fyrr verður grundarlagið lagt undir málsligu menningini. sum so framhaldandi verður nógv tosað við barnið. og hvussu verður 3? Sleppur tað framat it royna seg fyrst við ljóð im og seinni við orðum í skiftinun við tey la lurtar eingin eftir ti? Verður sungið og lisið fyri ti? Geva tey vaksnu sær tíð at spurningum, barnið setir, ella missir tað hugin at spyrja, tí at einki svar fæst? Hesir og nógvir aðrir spurningar hava stóran tydning, tá talan er um málsliga menning. og um hvussu barnið er fyri at læra. tá tað sjey ára gamalt fer í skúla Doris Hansen, talilærar sum í mong ár hevur arbeitt við børnum undir skúlaald ur í Havn, sigur at í dag eru nógv fleiri børn målsliga illa fyri. enn tey vóru fyri 15-20 árum síðani. Tey kenna ikki hugtak og hava trupulleikar við at málbera seg, og hon heldur. at ein orsøk tl hetta er, at tey vaksnu hava ov lítla tíð at tosa vid børnini, og at hørn mi sita ov nógv framman fyri sjónvarpinum Í dag er stórur partur av føroyskum børnum í barna garði ella í dagrøkt smá barnaárini, og hóast peda- gogar og starvsfólk annars royna at tosa við tey. lesa svara Få | Ty stuðla teimum Hetta hevur tydning fyri søstalu menn mgina, Mm iesum sambandi er tað mennir tey málsliga Flestu foreldur eru troytt og hava nógv um at vera, tá øll koma til hús um kveldið og hugsa tey ikki um týdn ingin, tað hevur at tosa við børnini og svara teirra spur ningum, kann tað henda, at børn sita í tímar framman fyri sjonvarpinum, og tað mennir ið hvussu er ikki før jeikan í móðurmálinum Hetta ljóðar alt rættiliga dapurt, men hóast alt er eis int ein stórur partur av børn- unum, sum koma í skúla, væl fyri. Tey gleða seg til at læra bæði eitt og annað Summi høvdu helst uttan trupulleikar kunnað byrjað bæði við føroyskum, donsk- um og enskum beinanvegin, og nógv fara eisini undir at lesa Anders And, so skjótt tey hava fingið hylling á lesingini, men tann málsliga veiki parturin, sum heldur veksur enn minkar. kann fáa trupulleikar Tað hevur verið ført fram, at um børn ikki hava lært at lesa, tá tey eru liðug við 2. flokk, so er okkurt galið við undirvísingini. Í hesum sambandi mugu vit ikki gloyma, at tað er barnið, ið lærir seg at lesa, meðan lær purningurin í hvussu arin, tá hann leggur undir vísingina Ul rættis, roynir at skapa umstødur, ið ekja heldur enn køva hugin hjá barninum at læra Tad er heilt greitt, at ein lærari, ið dugir at skipa eina fjølbroytta undirvísing. ið lagar seg eftir evnum og før leika hjá tí einstaka næm inginum, og sum børnini síggja upp til og eru góð vid, kann gera undirverk í byrjanarundirvísingin Hinvegin er eingin lærari i féroyska fólkaskúlanum so vánaligur, at hann kann forða einum næmingi, sum hevur fingið gott mál inn við móðurmjólkini og góðar umstødur tey fyrstu árin, at læra seg at lesa Vit eru øll góð við tað føroyska málið, uttan mun til hvønn politiskan flokk vit halda okkum til. Móð urmálið er partur av okkara identiteti - bæði sum eim staklingar og sum þjóð, og øll ynskja vit, at málinum skal vera lív lagað sum longst Tað eru børnini, ið skulu bera málið víðari. Umstød- urnar hjá børnum at menna seg målsliga mugu sigast at Tað eru børnini, ið skulu bera málið víðari. Um stóðurnar hjá børnum at menna seg málsliga mugu steast at vera ve rsnaðar og at málið er fyri stórart ávirkan uttanifrå skerst ikki burtur kki? vera versnaðar, og at málið er fyri stórari ávirkan utt anífrá skerst ikk: burtur Vit kunnu saktans, um vit vilja, við kanningum og royndum prógva, at næm ingar duga betur føroyskt tá teir fara úr skúlanum, um byrjað verður við donskum í 4. í staðin fyri í 3. flokki Vit kundu eisini prógvað tað umvenda, um vit vildu Kanningar geva oftast tað kanska væntaða urslitid, serliga, tá evnið er so kensl uborðið, sum hetta tykist at vera Hóast eg meti, at tað, ið hevur størsta týdningin fyrr, hvat skúlin fær lært barnið. er grundarlagið, tað hevur við sær, tá tað kemur í skúla. so kenni eg meg sannføra um, at um móðurmálsundir- vísingin fær stórri rúmd, og dentur verður lagdur á mál og hugtaksmenning. sam skifti og orðaskifti. so kann skúlin vera við til at styrkja heildarmenningina hjá barninum, so tað gerst betur ført fyri at ogna sær kunn leika - bæði málsligan og á ødrum økjum Hetta eru hugsanir, ið millum annað hava havt við sær, at eg sum limur í Ráð- Fólka- skúlans tavi tikið undir við, at danskt verður flutt upp í leggingarnevnd 4. flokk Åsa Ellefsen, cand pæd psyk