leygardagur 1. februar 1997síða 17

C Vónandi verður tað fyri- givið, um ummælarin hesa ferð velur ein heldur per sónligan inngang. Til bólkin av minnum, sum ikki kám ast, hoyra ávísar bøkur, sum mamma hevði hug at venda aftur til. Kristin Lavrans datter eftir Sigrid Undset var ein teirra. Ein onnur var tann drúgva skaldsøgan An thony Adverse eftir ameri kanska rithøvundin og Poe biografin Hervey Allen. Og endiliga Islandsklokkan eft ir Halldór Kiljan Laxness Eitt sindur torført var at fylgja við, tá ið greitt frá hesi seinastu bókini. Tað var eitt sindur fløkjasligt við teimum trimum, sum allir itu Jón. Men onkur samrøda í bókini varð ikki niðuraft urløgd. Jón úr Grindavíkini kemur inn til Jón Marsteins son og kennir matligan royk Í ásunum Hákelling? spyr hann mungandi Fótasveitti, svarar Jón Marsteinsson = turrisliga Mamma var ikki uppi í tí minniluta av føroyingum sum islendskt uttan trupulleikar. Hon skaldsøguna i danskari um seting. Var tað i dag, heyði hetta ikki verið neyðugt. Ti nakað fyri jól í fjør kom Íslandsklokkan eftir Halldór Laxness út í fóroyskari týð Sigurð Joensen. Utgevan er forlag ið Ungu Føroyar. Uppruna liga kom henda skaldsøgan út í tnmum bindum - Ís landsklukkan (1943), Hið ljósa man (1944) og Eldur í Kaupinhafn (1946) Vanligt er helst at brúka eygu og heila, tå ið bøkur verða lisnar. Eygað fangar ta grafisku myndina. Heilin umskapar stavir og ímyndir til fråsøgn, bílæt. tanka og kenslu. Men líkamið er tå saman um kemur ein gátu før heild, og tá ið stórur skaldskapur nemur við okk um, er tað sum skjålvti, ið ber við djúpari í kroppinum, ávirkar menu og nervar, vætir ta hormonalu keldu skipanina. Eg kenni t.d. eitt menniskja, sum sigur seg lesa við búkinum. Um Ís landsklokkuna er at siga, at lesturin í heilum elvdi herð indum av skjálvta at fara eftir bakinum. Nakað sum tá ið tú gongur túr eitt av hesum turru, vindsomu jan uar-kvøldunum, ið nú hava verið - og kulsar av cinsemi lesa las hesa ing. Umsetari er Eftir Hanus Andreasen Vikuskiftið Vikuskiftið Síða sk Hvat bjargar eini tjóð? og myrkari vælveru Íslandsklokkan - ið uttaná snýr seg um eitt drúgt rætt armál - er spennandi, næst- an sum ein krimiskaldsøga Í pørtum av bókini er mál burðurin sum høgdur úr blå- grýti, so at lesarin heldur seg fáa upp í ein leyp av orðafellum og tiltøkum Veruleiki og yvirsjón renna saman, so at lesarin hevur kenslu av at standa yvir av tí sokalladu magisku real ismu, sum annars sigst vera komin úr Suðuramerika. Í roynd og veru sæst hetta frássgukynstrið longu í mongum av teimum ís endsku fornsøgunum. Bók in er skrivað við stórum medviti, og lík so orðaspar in høvundurin er á summum síðum. líka so gávumildur er hann aðrastaðni. Med vitið og kræsnið eru greipað saman við hesum natúrliga floymandi frá segukynstrinum kenna úr teimum søgunum Íslandsklokkan dagar upp ímóti søguligum baksýni. Vit eru stødd í tíð arskeiðinum undan og nak að aftan á ár 1700. Hetta er upplýsingartíðin, og vi kunnu rokna út, at Ludvig Holberg um hetta mundi er mentanin rundan um Ludvík Fjurt anda stendur í hægsta blóma. Men norðuri undir tí atlantsku væðingini er øskukalt. Island er niður bundið av fellisårum, trót andi fiskireiðskapi og hun gursneyð umframt misrøkt og rættarligum ágangi frá tí danska hjálandaveldinum og heimligum búravnum Oman á alt hetta koma so pokurnar. Fólkið liggur fram á grúgvu handaliga sum andaliga. Upp ímóti hesi vónleysu sýn hevur høvundurin teknað tey try tann óflættiliga bóndan Jón Hreggviðsson, tann lærda Arnas Arnæus og Snæfríð Íslandssól. Av teimum trim um er Arnæus - hvers fyri mynd er vísindamaðurin og handritasavnarin Arni Magnusson (1663-1730) tann stóri varðveitarin Stuðlaður av hinum hirðir hann tann loynda eldin, so hann verður tøkur sløk hundrað ár seinni, tá roman tikkin hevur tíkið seg upp, og kúgaðar tjóðir so smátt eru farnar at rætta ryggin og virða síni mál. Tann loyndi sama sum vit gomlu cinum bladungur, og at eldurin er fornsøguhandrit- ini, sum eisini í dag eru Ís- lands stoltleiki og tjóðskap- arliga grundstødi Sum mong stór skaldaverk er Ís- landsklokkan samansett, her verður skift millum ym- isk stilsløg, og her rúmast ymisk evnir. Kærleikssøgan ritað vid fínum og blúgv um penni - er so floygd, at hon tykist sæð av blánandi háfjalli. Men fyrst og fremst tykist bókin at viðgera evn ið tj6dskaparligan samleika, og sostatt er hon - hóast feld inn í eina farna øld - ivaleyst ein tidarvidmerking, skapt mitt undir 2. heimsbardaga, tá eitt árin (tað danska) fán aði og eitt annað (tað ameri kanska) varpaði vaksandi Hvat bjargar eimi 60? tykist høvundurin at spyrja. Svarið er stutt: andi Einum renna í huga nøkur orð, Laxness í 1928 skrivaði skugga um skaldið Jónas Hall erímsson (1807-45) Fey iðunnareplir. sum yngdu tjóðina upp í 19 eld, vórðu ikki borin fram »å rr læstligum st tjúkkum bankabókum m stuðli, ella takka veri ti embæt um. heldur stóðu hennara endurreisn nakrir niðurundirkomnir, heilsu brekaðir drykkjumenn í einum stórbýi suður við Oyrarsund, flippuleysir g í kruvdum skóm vum við " 1 r naritgum undir Mad kann viðhvert vera tor ført at lysa út í æsir, hví eitt skaldaverk hugtekur. Hjart að er vísari enn skilið og hevur dypir, sum skilið illa kann greina. Um hesa bók kann ein kortini siga - rætt og slætt - at hon er ómeta liga fyndug og ótrúliga væl skrivað. Sum hjá Shake speare er lopið millum tey grotesku og tey sublimu brotini stórt og handfarið meistarliga, so at tey stuðla hvert øðrum. Yvir av eitt nú bardaganum í svínastíggin um - har Ture Narvesen og Jes Lou noyða Junkaran at lova teimum konuna í 3 samdøgur - standa tær há leittu løturnar, har Arnas Arnæus og Snæfríð eru saman. Oman á alt eigur bókin eitt speisemi, sum sprettur úr ómetaligum skaldsligum avlopi, og eitt ovfarakæti, sum móti end anum á bókini, tá eldurin hevur gløypt nøkrum av ediligastu dyrgripum hans- ara, letur Arnæus royna seg við gálgaskemti Heima á Íslandi mangur má maður bilsin standa, at Hreggv iðssonur við høvdi á heimaftur kemur til landa Um tydingina er at siga, at hon er ramlig, fyndug og eyðkend av stórum orðatil- fari. Eg eri ikki førur fyri at meta um, hvert hon er trúgv móti orði og bókstavi. Størri týdning hevur tað, at hon er gjørd av einum skaldi, og at lyndisskyldskapur tykist at vera millum høvund og tydara. Sum heild er henda tydingin helst ein tann besti tekstur, vit eiga á føroysk- um Hanus Andreassen Íslandsklokkan - ið uttaná snýr seg um eitt drúgt rættarmál - er spennandi, næstan sum ein krimi skaldsøga Halldór Laxness: Íslands- klokkan. Sigurð Joensen týddi úr íslendskum. For- lagið Ungu Foroyar 1996. 400 krónur