týsdagur 4. februar 1997síða 9

Nr. 23 — 4. FEBRUAR 1997 tíðindablaðið NÓLSOYARPÁLL: FØROYSK TØKNILIG SIDVENJA Í 100 ÅR Gamalt er at siga : Einki er so ringt, at tað ikki er gott fyri okkurt…! Men mistakið vid Nólsoyar Páll, hvussu kann tað verða gott fyri nakað? Tad snýr seg um teknologi ella á okkara máli tøkni… ' Fyri fyrstu ferð hevur verið gjørligt, frá byrjan til enda, fyri opnum skermi, at:fylgja við gongdini í einum máli, sum snýr seg um gamla niðurslitna teknologi. Lat tað verða sagt beinanvegin, at tað er teknologi - vánalig ella góð - ið ger av, um tú er/verður tapari ella vinnari í einhverjum samfelag - eis im okkara í dag. Stórt sæð er tað av teknologiskum ås um (gomul skip - gomul flakavirkir) at vit liggja so sum vit gera Fad hevur gingið striltið at sannføra Ísroymgar - pe htikarar embætis- og vinnu lívsfólk - um týdningin av at standa teknologiskt til búnir. Tað, sum vi hava lært, er, at Nolsoyar Páll fyri 25 árum síðani møguliga kann hava umboðað eina góða teknologi. Nidurstød an nú er at Nolsoyar-Páll orsakað av elli, er *vánalig teknologi”. So vánalig at hon ikki kann brúkast. At hava kunnad fylgt hesum máli á ein hátt, sum nutim- ans miðlatænasta kann gera tað, fær vónandi ta av-leið ing. at Nólsoyar Páll verður okkara sísta mistak av sin um slag. Hendir tað at vit nú byrja at vanda okkum um teknologi, tá kundi tað hent, at:vit kundu sagt, at neyvan hevur nakað annað skip, í føroyskari skipasøgu, havt stórri samfelagsligan positivan = tydning enn teknologiska mistakið Nóls- oyar Páll Tað vit hava sæð, er ein rættiliga nágreinlig lýsing av føroyskan tradition á øk- mum skipa teknologiskar endurnýggingar. Vit hava í koncentreraðum formi sæ føroyska tradition tá ræður um, at fáa sær "nýggj" skip Og tað vit hava sæð er ikki annað enn ein syrgilig end- urtøka av tí okkara forfedrar gjørdu, tá teir á fyrsta sinni fóru undir at fáa okkum ein havgangandi flota til landið At hetta hevur verið gjørt eina ferð og tá serliga fyrstu ferð er einki legið? Men vit hava ikki gjørt hetta bara einaferð. Tverturímóti. Vit hava gjørt hetta mistakið fleiri ferðir og talan hevur ikki bert verið um eittans skipið, so sum við Nólsoyar Páll, men um nógv skip - fleiri hundrað - tíanverri Fleiri flotar! Vit føroyingar hava, sein- astu 100 árini endur-nýggj- að flotan einar 5 - 6 ferðir við nógv vánaligari tekno- logi enn henni sum vaktar- skipið Nolsoyar Páll um- boðar! - Tað er hetta, sum er okkara vanlagna, tað er henda veruleika vit megu taka stæðu ul. Ein sonn lukka kundi tað tí verði um hendingin við Nólsoyar Páll førir til, at vit gevast at keypa niðurslitna teknologi Hendir tað tá eru 12,5 mill kr. bíligt sloppið. Tí settar í mun til tær 10 000 tals milli ónir vit hava mist seinastu 100 árini, meðan vit hava roynt, at reka (var tað ikki onkur, ið segði lønsamt?) vinnuvirksemi við avoldað- ari teknologi, so er Nóls- oyar Páll ein evarska lítil dropi í havinum Fyrstu ferð vit í stórri stíli gjørdu so sum gjørt er í samband við Nolsoyar Páll var, tá vit um aldarskifti seinast keyptu allar tær gomlu sluppirnar úr Bret- landi. Tað, sum tá hendi, var, at bretar komu í ófgri av gomlu skipateknologiini Teir gjørðu iløgur í ein nýggjan háteknologiskan fiskiflota, beinanvegin teir byrjaðu at fáa hall av sínum fiskiskapi við sluppum. Eg- inpeningin til ein nýggjan flota fingu teir frá førøy- ingum, sum fóru heim við gomlu skipinum Aðru ferð søgan varð endur- tíkin var eftir kríggslok í 1945. Tá hendi nevniliga tað sama, sum við aldar- skiftið. Nýggja teknologiin hjá bretum var longu vorðin gomul, og aftur hesu ferð fóru føroyingar, við sjógv á baki, oman til Bretlands og keyptu upp gomlu koltrol- ararnar, og fóru eyðvitað, og sum verða man, stutt eftir, so dundrandi á hey sin - allir sum ein Tað heyði eisini verið bíligt sloppið um Nólsoyar Páll tragedian kundi sloppið okkum undan at gjørt tað sama mistakið umaftur, sum tá vit á triðja sinni, í 60 - 70 árunum, keyptu stóra partar av gamla danska træskipa skipakeyp. brotin av hend ingunum í sambandi við Nólsoyarpáll skulu vit prísa okkum lukkulig, tí hendir tað, tá er kanska er vón fyri framman stavn Tað eru jú allar góðar grundir til at tað kundi hent Øll 6din hevur seinastu seks mánaðarnar havt eitt / / á | - - vre —— 1 i % flotanum (trolarar á land leiðini skittfiskaskip og fleiri) og "endurnyggjadu” Strandfarðaflotan vid gomi- um flatbotnaðum ferjum av Mols Vit kundu eisini havt spart okkum stríðið, strevið og peningin, tá vit inni í 90'un- um høvdu siglt okkum inn í størsta óferi nakrantíð, júst av hesi somu illa tærdu or- sek, tá vit eisini hesu - tað fjórðu fyibils seinastu ferð- ina - loypa so beint á blám- an og fara undir at endureisa búskapin við svartari tekno- logi. Ikki høvdu vit havt upplivað eyðmýkjandi hendingarnar fyrst í 1990' unum, tá menn byrjaðu at keypa gamlar upplagdar trolarar úr Canadiska flot- anum, sum teir síðan settu í drift undir hentleikaflaggi Og her liggja vit so: Sein- asta skotið er so Nólsoyar Páll - Framtaksgrunnurin og Fiska-virking...! Sammett vid søguligu gongdina so er sannheit at siga Nolsoyar- páll eitt evarska lítið mál: Talan er jú bert um eitt skip...! Verður okkara 100 ára gamla tradition, á økinum einastandandi høvi til at síggja ein viðkomandi part av okkara siglingarsegu sum raðsending, í Sjónvarpi Føroya. Trúliga hava vit sett okkum framman skíggjan, har vit ótolin hava bíðað eftir næsta parti av hesum spennandi "gysara” Men gysarin er ikki Nols- oyar Páll - Nolsoyar Páll er sidvenja úr okkara fortíð, sum hevur ført til gysaran, ið er okkara nútíð! Høvdu vit, um tað mundið, tá sluppirnar vórðu keyptar, eisini sum nú havt ein so máttmiklan miðil, sum sjónvarpið, so hevði søgan neyvan havt endurtikid seg í 1945. Eiheldur í 70'unum, 1990'unum ella aftur i Um so er at vit steðga á nú, tá er lítil ivi um, at tær 12 milliónirnar vit hava mist orskað av Nolsoyar Páll, hevur Sjónvarp Føroya tjent fleiri ferðir heimaftur, hend- ir nú tað, sum eigur at henda: At ségan um NP fær ta avleiding, at vit aldrin aftur, fara so mikid sum at hyggja eftir gamlari skipa- teknologi. Tað sum vit hava sæð, er hvussu vaksnir menn hava stært seg blindar og eru vorðnir ásttíknir í gamlari niðurslitnari = skipatekno logi, á ein hátt, ið so full komuliga hevur drenað hes ar menn fyri alt vanligt vit og skil. Og tað er púrt einki legið í tí. Ert tú ikki pro fesstonellur á økinum skipateknologi, so er lag á manni at visa tær nógmikið av áhugaverdum fínum de- taljum, sum samanlagt heilt vist vilja sannføra teg so langt, at tú uttan at hava ampa av tí, byrjar at gera tínar egnu teknologisku nið- urstødur (- og komin so langt er eingin bjarging longur…!) Og so er alt hetta gjørligt, uttan at tað verður mælt somiki sum eitt ósatt orð. Tað er møguligt, at tað eydnast teim fyrisettu hjá VÆB stjóranum, juridiskt, at heingja hann upp á alt, men gera teir tað, so er talan um nakað, sum er rættiliga nær hesum, ið rópt verður Justits-morð. Avgerðin um Nólsoyarpáll er ikki ein ein- mannaavgerð. Avgerðin kann verða ein suggestións- avgerð (sjálvsuggestión í- komin av og byggjandi á ein hóp av sannførandi argu- mentum) har tad hava verdi nógvir innblandadir, sum hver í sínum lagi hava tútað VÆ&B stjóranum oyruni full av góðum argumentum, meðan hann eisini miðvíst hevur verið tíkin runt, til tess "sjálvur", at skoða ser- lig úrvald "spots”, ið hava talað fyri seg, á ein hátt, at Ér hann ikki hevur kent minsta ivan um at hann hevur verið í ferð við at gera eitt satt kupp. Neyvan er møguligt juridiskt at fara eftir hesum monnum. Men strangt tikið eru tað hesir bóndafangarar, ið skuldi verið lyftir eitt sindur uppfrá í sambandi við teknologisku sorgar- søguna Nolsoyar Páll Søgan sjálv er sum so, ikki nakað serligt: Sera banal eg má so siga. Í messuni heyði hon kanska havt ljóðað nak- Nakrir blá- oygdir menn hava stært seg blindar uppá onkra hissini detalju og eru falnir pla- dask fyri einum skipi, ið teir so í besta sjó- rænara stíli hava fingið boxlað heim til lands, á nærum nágreinliga sama hátt sum vit hava gjørt tað allar dagar líka síðan okk- ara stóra fyrimynd sjálvur gjørdi tað, tá hann saman við bondanum í Toftum fór undir at flikka saman, vrak- ið teir funnu i Hvalba. Hetta teir síðan róptu Royndina hin Fríða" að soleiðis vomium At hetta er ein djúpt syrgi- lig og sera harmulig sega stendst av at hetta um somu tíð er ein nágreinlig lýsing av okkara siðabundnu van- um á økinum flota og vinnulivspolitikkur Annað er so tað, at åhuga- vert kundi verið at fingið uppspurt, hvat veruliga fór fram suðuri á fløtuni Fríðu í Vági? - Ahugavert kundi verið at fingið uppspurt, um tað ikki meira hevur verið ln um vánaliga tekno- logi, heldur enn um blóð- tystar danir, ið hava for- komið okkum okkara sjóv- arhetju, einhverja staðir millum lond? Vaktarskipið Nolsoyar Páll gjørdist eitt sera veruleika- kent livandi afturlit í før- oyska skipa-teknologiska søgu, líka frá byrjan av, ja líka aftur til sjálvan Nóls- oyar Páll. Líka úr landstýrinum - um løgtingid, borið fram, kann- að og góðkent av monnum, vit eiga at skula kunna telja millum okkara bestu høvd - so má sannast, at skipið gjørdist eitt syrgiligt dómi um nidurslitna teknologi, tá hon er ringast. Ein bein-rak- in lýsing av ti fyribrigdi, ið er megintrupulleikin í sam- felagi okkara í dag: Terv- andi tilvit og vitan á økinum Teknologi. jsmith, februar 97.