mikudagur 5. februar 1997síða 10

tíðindablaðið Nr. 24 — 5. FEBRUAR 1997 Viðmerkingar til minnilutan í Raðleggingarnevnd Folkaskulans Frálíkt, meirilutin! Jankasligt, minnilutin! i " K k j k j KK [ + KK. Viø h t i ' lidur k 1 N } 1 mh vi Arr ÍA se A i San ise r g sini O J : kunnu góð ka støduna, sum hon Próvfersla?! I Bd minnituta IDp k in KR CMMvINn serlig próvfersla verður Ivin, sum vísir, hvussu vánalig stóða móður nálsins er. Hverja pro førslu, tit vilja hava, veit eg íkk! rættiliga, men tann, sum lítur seg ikring í Føroyum i dag. gerst skjótt varugur við at føroyskt í fleiri fórum stendur í skugganum av donskum Í sama viðfangi nevna tit eitt skriv frá mær viðvíkjandi I1-tølum í skrivligum føroyskum og donskum i folkaskul anum i 1995. Harafturat piika tit ein setning úr skrivi mínum, har sagt verður: >Okkurt bendir á, at móðurmálið ikki hevur alt ov góðar samdir samanborið við danskt < Sum viðmerking til hatta man vera hóskandi at vísa á støduna í skriv ligum føroyskum, donskum og enskum í Arsuppgerð frá Landsskúla- fyrisitingini 1996 Stílur (10. flokkur) Føroyskt 4 11-tøl Danskt 23 11-tøl Enskt 16 I1-tøl Fyrisegn (9. flokkur) Føroyskt 20 11-tøl Danskt 101 11-tøl Eg kundi eisini nevnt onnur tel enn I1-tøl Onkur hugsar i hesum sambandi kanska um ymisk sløg av uppgåv um o.tíl., men hendan ábendingin er kortini so Ogvuslig, at tann, sum ikki heldur tað vera neyðugt at menna og styrkja móðurmálið í fólkaskúlanum, ja, hann vil snøgt sagt ikki góð taka veruleikan Ala aðrastaðni í heiminum høvdu slíkar ábendingar fingið onkur ávaringarljós at blunkað men í okkara serstøku tjóð finnast helst fólk sum halda núverandi stóðu vera í lagi Setmingurin: »Okkurt bendir á « er tiskil alt ov veikt orðaður. Har skuldi kanska staðið „Alt bendir á, at móður málið ikki hevur ov góðar sømdir samanbor 10 við danskt<. Latið tí Fjølmidlarnir Einastaðni i skrivi tykk ara koma tit inn á nakað, sum hevur alstór an týdning fyri málsligu støðuna í Føroyum, nevniliga fjølmiðlarnar Tit vidganga, at børnini i dag sita langar løtur framman fyri sjónvarpi og hoyra ørgrynnu av útlendskum, men so siga tt, at tey, sum starvast í barnagørdum og sjón varpi, mugu duga sítt móðurmál, áðrenn vit lata uppvaksandi ættar liðið upp í hendurnar á teimum. Her ruggar ikki alt rætt! Ikki haldi eg málsligu støduna vera vánaliga í barnagørdum og sjón varpinum, men nú nærk- ast vit kjarnanum í mál mum, tí hvussu kunnu vit all duga móðurmálið nóg væl, tá vit íkki fáa lagt eitt nóg gott stødi í fólkaskúlanum? Vit mugu ikki gloyma, at tað er skylda fólkaskúl ans at læra okkum øll, ikki bara barnagarðsfólk og sjónvarpsfólk. móð- urmálið til lítar Við tí móðurmáls- undirvising, vit hava i dag. eydnast hetta ikki nóg væl. Ein orsek er, at vit hava allar hasar dansktímarnar í 3. flokki og søstatt blanda málini saman, sum flestu lør ovingar jú gera. Onnur rsøk er løgni hugburð urin um, at fremmanda málini mugu styrkjast meðan tað ikki verður lagdur so stórur dentur á tað, sum er mest umráð andi, at menna móður málið, sjálvt grundar lagið undir allar mál undirvísing. Triðja or- søkin er, sum vera man alt tað útlendska, sum floymir inn yvir okkum gjøgnum fjølmiðlarnar, og tann floymurin øktst (danskur sjónvarps- og filmstekstur, dansku enskt mál í filmum, tónleikur, teldur, donsk blød og bøkur o.s.fr.) Sostatt verða okkara heilakyknur so undir díktar av utlendskum, at vit í fleiri fórum hugsa á útlendskum og ikki á føroyskum Stødan hjá móðurmál inum er ikki so góð í Føroyum í dag, hvorki í talu ella skrift. Her hugsi eg ikki bert um næmingar, sum tykjast at duga betur at skriva útlendskt enn føroyskt, ella um stílar við háls brotnum máli, nei, stóðan sum heild er ikki nóg góð, heldur ikki millum tey vaksnu, hvørki millum lærd ella ólærd. Stavivillur og aðrar málsligar villur eru ikki bert at finna i bløðum og aðrastaðni, ner, sjálvt íkki tykkara minnilutauppskot er málsliga heilt lýtaleyst Okkara undirbrot- liga lyndi Í viðmerkingum tykkara nevna tit einastaðni, at »vVil Mugu ásanna, at vil liva í einum sera av markaðum og eintáttað um umhvervi, og av somu orsek er orða- og hugtakstilfeingið eins avmarkað og eintáttað< Harafturat nevna tit, Þat vil mugu vera før fyri at lesa heimsbók mentirnar á donskum, og at danskt er so um ráðandi, bæði um vit hugsa um ríkisrættarligu stóðu landsins og um sidvenjuna« Tu ógvast! Hatta minnir annars um blað ið, sum nú ein dagin segði okkum, at før oyskt er eitt so sera tungt mál, ella um onkran, sum í Utvarpin um næstan hevði hug at kallla føroyskt eitt deytt mál!?! Góðu tit! Eingin ætlar at taka danskt frá tykk- unvokkum. Ætlanin er harafturímóti at leggja ein tryggari grundvøll undir móðurmálsundir- vísingina í fólkaskúlan- um. Fortreytin fyri at duga onnur mál er sjálv sagt, at vit duga okkara egna mál til lítar. Sostatt fer ætlaða broytingin eisini at menna fremm andamálini í skúlanum Og danskt fara vit helst altíð at duga minst líka væl sum fyrroyskt Sum viðmerking til tað »avmarkada og eir táttaða< noyðist eg at minna tykkum á. at førovskt, okkara móður mål, er sera ríkt og fø táttað mål, sum er væ nytiligt í llum viður skiftum, bæði sum há Mlovyet alheimsbók g sum eitt I mentamál leikandi lætt mál í í Við ødrum orðun nnur ma Annars nevrir øl nevndin aðrastaðni ihitunum nakað, sum er Við tøkni : framburðinum pur t rætt frødilig r ti økta ferdasan ru Feroy ål Kanningin vidvikjandi føroyskum/ donskum Nakrir skular hava gjørt royndir við at byrja við donskum i 4. flokki. Jú vissuliga eru royndir gjørdar. Tit siga niður støduna av kanningini vera, at stødan í donsk um, tå næmingarnir vóru komnir í 7. flokk er ikki verri enn hjá teimum, sum byrjaðu ent ár fyrr við donskum; men niðursteðan sigur einki um, at tey eru í undangongu í føroysk- um« Her noyðist eg at gera vart við, at hatta sam svarar ikki við tær upp lýsingar, sum eg havi fingið frá Landsskúla- fyristtingini viðvíkjandi hási kanningini. Sam bært tí, eg havi fingið upplýst, vóru næming arnir betur fyri í før oyskum, meðan tað eisini vóru ávísar åbend ingar um fyrimunir í danskundirvísingini Burturspiltir dansktímar?! Um stødan í donskum, sum tit siga, íkki er verri hjá hasum 7. floks æmingunum enn hjá teimum, sum byrjaðu eitt ár fyrr við donskum, ja, so má niðurstaðan verða, at hasir dansk- tímarnir í 3. flokki eru púra burturspiltir. Hetta skuldi verið nóg góð grundgeving fyri at flyta danskt úr 3. upp í 4 flokk Sjálvur hevði eg ein 3 flokk í fjør við ongum dansktimum, og tí havi eg eitt ávíst innlit í hesi